«نقاشی-قهوه‌خانه»؛-روایتی-هزار-صفحه‌ای-با-گستره-مخاطبان-بسیار

«نقاشی قهوه‌خانه»؛ روایتی هزار صفحه‌ای با گستره مخاطبان بسیار

کتاب «نقاشی قهوه‌خانه» اثر محسن کاظمی که در دوازدهمین دوره جایزه ادبی جلال آل‌احمد به‌عنوان برگزیده بخش مستندنگاری معرفی شد، با نزدیک به هزار صفحه حجم مخاطبان گسترده‌ای به دست آورد.

به گزارش روابط عمومی خانه کتاب و ادبیات ایران، کتاب «نقاشی قهوه‌خانه: خاطرات کاظم دارابی متهم دادگاه میکونوس» اثر محسن کاظمی در دوازدهمین دوره جایزه ادبی جلال آل‌احمد به‌عنوان اثر برگزیده بخش مستندنگاری انتخاب شد. این کتاب برای نخستین بار در سال 1397 با شمارگان ۱۲۵۰ نسخه، ۹۶۴ صفحه و بهای ۹۷ هزار تومان توسط انتشارات سوره مهر منتشر شد.

درباره «نقاشی قهوه خانه»

محتوای این کتاب روایت خاطرات کاظم دارابی دانشجو و تاجر ایرانی مقیم آلمان و از متهمان اصلی حادثه تروریستی رستوران میکونوس است. پرونده ترور میکونوس یکی از جنجالی‌ترین پرونده‌های تاریخ قضایی آلمان بود که روند دادرسی و محاکمه عوامل آن سال‌ها طول کشید. در حادثه میکونوس که در شهریور ۱۳۷۱ رخ داد، تعدادی از رهبران حزب دموکرات کردستان ایران کشته شدند.

«نقاشی قهوه خانه» توسط محسن کاظمی، پژوهشگر تاریخ معاصر و از چهره‌های شاخص تاریخ‌نگاری انقلاب، در ۲۵ مصاحبه از فروردین ۱۳۸۷ تا تیر ۱۳۸۷، با مجموع ۳۴ ساعت شکل گرفته است. کاظمی در مقدمه خود بر کتاب، هدف کار خود را پرسش از چیستی و چرایی ماجرای میکونوس، عاملان، پایان و پیامدهای این ماجرا می‌داند.

کاظمی خود درباره کتابش چنین نوشته است: «بسیاری از پژوهش‌ها به دنبال پاسخ به مسئله‌ها و معضلات، در مسیر کشف قضایا و فضاهای جدید قرار می‌گیرند. اما برخی پژوهش‌ها برای ایجاد سوال یا برتاباندن سوالات در ذهن جامعه مخاطب صورت می‌گیرند. پژوهش در خاطرات دارابی به دنبال هر دو است. وضعیت اول طبیعت هر پژوهش است، اما در وضعیت دوم در پی آن است تا ذهن وقاد و نقاد مخاطب را در جهان پیرامون به حرکت و پویش درآورد.»

اما چرا کتاب «نقاشی قهوه خانه» اهمیت دارد؟ از زمان وقوع حادثه میکونوس تا امروز، افراد، گروه‌ها و جریان‌های سیاسی هریک از زاویه دید خود به ماجرا نگریسته‌اند و هریک نقش خود بر دیوار میکونوس زدند، اما تنها کسی که تا پیش از این کتاب امکان و فرصتی نداشت که نقد و نگاه خود را در معرض داوری بگذارد، کاظم دارابی یعنی متهم اصلی پرونده بود. او پس از بازگشت به ایران صحبت از نگارش خاطرات خود کرده بود، اما گویا طول کشیدن نقل روایت او به دلیل آماده شدن این کتاب و وسواسی بود که محسن کاظمی معمولاً روی آماده سازی آثار خود دارد. البته به باور تعدادی از صاحب نظران این طولانی شدن انتظار مخاطب برای دانستن روایت دارابی از ماجرای میکونوس چون منجر به انتشار کتاب درخشانی چون «نقاشی قهوه خانه» شده، ارزشش را داشته است.

«نقاشی قهوه خانه» را که نماد پختگی جریان تاریخ شفاهی در ایران می‌دانند، سندهای بسیاری را به مخاطبان ارائه می‌کند. در منابع تاریخی معمولاً ارائه سندها خوانش کتاب را برای مخاطبان غیرتخصصی سخت می‌کند، اما شیوه خاص کاظمی در تدوین و نگارش باعث شده تا به هیچ عنوان این کتاب سخت خوان نشود. بنابراین عامه مخاطبان می‌توانند از این کتاب بهره ببرند. ضمن اینکه کتاب بجز موضوع اصلی‌اش دانش‌های دیگری را نیز به مخاطبان ارائه می‌کند. به عنوان مثال مخاطب از طریق مطالعه این کتاب با ابعادی عمیق از فرهنگ و سبک زندگی مردم آلمان آشنا می‌شود که در کمتر کتاب و یا فیلمی به آن پرداخته شده است. اینکه یک زندانی در یک کشور چه جایگاهی دارد و شرایط محیطی زندان‌های یک کشور غربی به چه شکل است خود روایتی مفصل است که به طور قطع با خواندن این کتاب اطلاعات زیادی در دست مخاطب قرار می‌گیرد.

از تقدیر تا تیراژ

به‌دلیل اهمیت موضوع پس از مدت زمان اندکی از چاپ نخست، در همان سال 1397 دومین چاپ آن نیز با شمارگان و قیمت چاپ نخست در دسترس مخاطبان قرار گرفت. «نقاشی قهوه خانه» در سال ۱۳۹۸ نیز در دو نوبت دیگر منتشر شد و در این سال جمعاً از این کتاب ۲۵۰۰ نسخه دیگر در دسترس مخاطبان قرار گرفت. در نهایت چاپ پنجم این کتاب نیز با شمارگان 1250 نسخه و بهای 945 هزار تومان در سال 1402 منتشر شد.

«نقاشی قهوه‌خانه» با حجم حدود هزار صفحه‌ای خود توانست مخاطبان به نسبت گسترده‌ای را به خود جذب کند و ماندگار شود. «نقاشی قهوه خانه» نشان داد که اگر موضوع اثر با حساسیت اجتماعی و تاریخی همراه باشد و روایت آن از دل تجربه زیسته و مستند بیرون بیاید، گستردگی متنش می‌تواند به نقطه قوت بدل شود. مخاطب در مواجهه با چنین کتابی احساس می‌کند با منبعی جامع و مرجع روبه‌روست؛ متنی که بجز روایت فردی، بازتاب یک برهه تاریخی را نیز در خود دارد. همین ترکیب میان اعتبار مستند، اهمیت موضوع و روایت پرکشش است که توانسته مانع حجم زیاد را بشکند و کتاب را به اثری پرمخاطب در حوزه تاریخ شفاهی بدل کند.