توسط مجید قیصری در آیین اختتامیه رویداد هجدهم قرائت شد؛
بیانیه شورای علمی و داوران هجدهمین دوره جایزه ادبی جلال آلاحمد
بیانیه شورای علمی و داوران هجدهمین دوره جایزه ادبی جلال آلاحمد توسط مجید قیصری در آیین اختتامیه این رویداد قرائت شد.
به گزارش روابط عمومی خانه کتاب و ادبیات ایران، آیین اختتامیه هجدهمین دوره جایزه ادبی جلال آلاحمد، چهارشنبه (هفدهم دیماه 1404) با حضور سید عباس صالحی؛ وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، مدیران و مسئولان فرهنگی کشور، اهالی قلم و اصحاب فرهنگ، ادب و رسانه در تالار قلم کتابخانه ملی برگزار شد.
در این آیین، بیانیه شورای علمی و داوران هجدهمین دوره جایزه ادبی جلال آلاحمد توسط مجید قیصری؛ دبیر علمی این دوره از جایزه به شرح زیر قرائت شد:
«جایزه ادبی جلال آلاحمد بهمثابه رسمیترین واقعه ادبی ایران، ماهیت وجودی خود را براساس آییننامههای مصوب، با فراهمآوردن ساختاری برای تقویت و اعتلای زبان، ادبیات و مبانی نظری فرهنگ فارسی از طریق تشویق و ایجاد انگیزههای لازم برای نویسندگان و مؤلفان حوزههای ادبیات داستانی و نقد ادبی فعال در گستره ادبیات فارسی تعریف نموده است.
ادبیات بدون مخاطب کالبدی بیجان است. ادبیاتی که منعکسکننده دردها، آلام و خوشیهای مردم نباشد، متنی انتزاعی و بدون پشتوانه است.
ادبیات بیان دردها و احوالات آدمی است.
بهقول بایزید بسطامی این قصه را الم باید، از قلم هیچ برنیاید.
شورای علمی و داوران هجدهمین دوره جایزه ادبی جلال آلاحمد مراتب سپاس و قدردانی خود را از همه نویسندگان و پدیدآورندگان که با خلق آثار خود در این دوره از جایزه شرکت کردهاند، اعلام میدارد.
ضمن تشکر و قدردانی از وزیر محترم فرهنگ و ارشاد اسلامی و سایر همکاران ایشان در معاونت فرهنگی و خانه کتاب و ادبیات ایران گزارشی کوتاه از نحوه انتخاب آثار به نمایندگی از هیئت علمی و داوران به حضورتان تقدیم میکنم.
آثار یادشده در چهار بخش توسط داوران و نمایندگان هیئت علمی مورد ارزیابی و داوری قرار گرفتند که بهترین آنها بهعنوان آثار برگزیده یا شایسته تقدیر انتخاب شدهاند. هیئت داوران در چهار بخش ضمن تشکر از نویسندگان و پدیدآورندگان آثار ارزیابی خود در هر بخش را بهصورت مختصر اعلام میکنند.
بخش مستندنگاری
بخش مستندنگاری در جایزه ادبی جلال آلاحمد بیش از هر بخش دیگر، آیینه نسبت ما با «واقعیت» است؛ واقعیتی که نه در حد گزارش فروکاسته میشود و نه مجاز است به خیال و جعل پناه ببرد. مستندنگاری تعهد به واقعیت است؛ تعهدی که هم اخلاق روایت را در بر میگیرد و هم مسئولیت تاریخی را.
در این دوره جایزه، این بخش با پذیرش ۱۰۱۳ اثر مواجه بود؛ رقمی که در قیاس با ۷۴۹ اثر سال گذشته، از رشد کمی ۳۵ درصدی و قابل توجه حکایت دارد. این افزایش، نشانهای روشن از اقبال نویسندگان به خاطرهنگاری، تاریخ شفاهی، سفرنامهنویسی، روایتهای مبتنی بر تجربه زیسته و حافظه فردی و جمعی است. با این حال، هیئت داوران ناگزیر است تصریح کند که این رشد کمی، بهطور متوازن به رشد کیفی منجر نشده و در برخی سطوح، با نوعی افت و عقبگرد مواجه بودهایم.
آثار راهافته به مرحله نهایی، هر یک نماینده رویکردی متفاوت در مستندنگاریاند:
از روایتهای مبتنی بر تاریخ شفاهی، تا ناداستانهای برآمده از تجربه فردی؛ از مواجه نزدیک با قدرت سیاسی، تا بازخوانی حافظه جمعی و تجربه تاریخی. وجه مشترک این آثار، نه همگونی سبکی، بلکه تلاش آگاهانه برای نزدیکشدن به واقعیت و پرهیز از مصرفزدگی روایی است.
همچنین هیئت داوران لازم میداند بهاختصار به برخی آسیبهای جدی مشاهدهشده در آثار ارسالی اشاره کند؛ آسیبهایی که اگر به آنها توجه نشود، میتواند آینده این بخش را با چالش مواجه سازد:
نخست مخدوششدن مرز میان مستند و خیال؛ آثاری که با زبان ادبی با روایت جذاب، جای خالی استناد، روش و امکان راستیآزمایی را پنهان میکند.
دوم، ضعف در روشمندی؛ فقدان توضیح روشن درباره چرخه پژوهش، منابع و شیوه دسترسی به دادهها.
سوم، ابهام در صداقت روایی؛ جایی که خواننده نمیداند با واقعیت مستند مواجه است یا بازآفرینی ذهنی نویسنده.
و چهارم، غلبه بر مسئولیت؛ جایی که خلاقیت ادبی، به جای تعمیق واقعیت، آن را میپوشاند.
مستندنگاری بیش و پیش از هر چیز، به شفافیت، صداقت و امکان سنجشپذیری نیاز دارد. راه غنای این بخش، نه در نفی نوآوری، بلکه در پیوند آگاهانه نوآوری با روش، سند و اخلاق روایت است.
هیئت داوران امیدوار است که توجه این نکات، زمینهساز ارتقای کیفی آثار در دورههای آینده باشد و مستندنگاری، همچنان بهعنوان یکی از جدیترین و شریفترین شاخههای ادبیات معاصر ایران، مسیر خود را با دقت و مسئولیت ادامه دهد.
بخش نقد ادبی
هیئت داوران بخش نقد ادبی هجدهمین دوره جایزه ادبی جلال آلاحمد پس از بررسی تمامی آثار رسیده به دفتر جایزه جلال در خانه کتاب و ادبیات ایران، ایران کتابی را حائز عنوان کتاب برگزیده یا تشویقی ندانستند. کتابهای رسیده در این حوزه توسط کمیته علمی از جهات گوناگون مورد توجه قرار گرفت و به دلایلی که به آن اشاره میشود کتابی در این دوره معرفی نشد.
1- برخی کتابهای ارسالی در حوزه مطالعات نقد ادبی قرار نمیگرفتند.
2- حجم قابل توجهی از برخی آثار، ترجمه کتابهایی از زبانهای دیگر بود و سهم نویسنده در تألیف کتاب محدود بود.
3- در برخی کتابها جمعآوری اطلاعات و دادههای ارزشمندی صورت گرفته بود اما کتاب فاقد تحلیل منتقدانه بود.
4- برخی آثار ساختار کتاب نداشتند و مجموعه مقالاتی بودند که در یک زمینه توسط نویسنده نوشته شده بودند.
5- برخی نویسندگان کتابها از منابع اصیل در تدوین اثر خود بهره نبرده بودند.
6- توجه بیش از حد به نظریه و نظریهپردازان غربی و الگوهای آن موجب آمده است که نویسندگان برخی آثار از ظرفیت موجود در ادبیات بومی غافل بمانند و تلاش ناموفقی در هماهنگی نظریه با متن خود داشته باشند.
7- متأسفانه برخی کتابها از ضعف ویرایش رنج میبرند و لغزشهای کلامی، دستوری و نگارشی در آنها به چشم میخورد.
8- فقدان روش پژوهش و پراکندگی مطالب از دیگر ضعفهای برخی آثار است.
9- با توجه به استفاده برخی نویسندگان از منابع غیرفارسی، پیچیدگی و ابهام در زبان به سبب ترجمه موجب دشوارخوانی متن شده است.
هیئت داوران بخش نقد ادبی جایزه ادبی جلال آلآحمد به سبب وجود این نواقص و کاستیها در کتابهای مورد بررسی، اثری را بهعنوان کتاب برگزیده و یا تشویقی این بخش معرفی نمیکنند.
بخش داستان کوتاه
به اعتقاد ما دو گروه از نویسندگان به رشد چشمگیری دست یافتهاند. گروه اول داستاننویسهای جوان هستند که در این سالها رشد کردهاند، داستانهای قابلتوجه نوشتهاند و به اعتقاد ما آینده ادبیات ایران، متعلق به آنها خواهد بود. داستاننویسهایی که بخش قابل توجهی از کاندیداهای جایزه امسال هستند و توانستهاند از سد بزرگان داستاننویسی عبور کنند.
گروه دوم زنان داستاننویس هستند که هم از نظر کمی و هم کیفی، آثاری در خورد اعتنا خلق کردهاند. طوری که از ده مجموعه کار اول، پنجاه درصد آثار به آنها اختصاص دارد. نکته بعدی که لازم به آن اشاره شود این است که فاصله تعدادی از مجموعهها خیلی کم بود و همین نکته انتخاب دو اثر از پانصد و نود و شش اثر را بسیار دشوار کرده بود، لذا از اهمیت کار نویسندگانی که آثارشان انتخاب نشده است چیزی کم نمیکند و صرفاً دشواری کار داورها را نشان میدهد. با آرزوی موفقیت برای تکتک داستاننویسان ایرانی.
بخش رمان
ضمن تشکر و قدردانی از تمامی نویسندگان و ناشرانی که با ارسال آثار خود در این دوره از جشنواره حضور یافتهاند، لازم میدانیم بهمنظور شفافسازی فرآیند داوری، توضیحاتی درباره رویکردها و معیارهای مورد توجه در ارزیابی آثار ارائه کنیم.
با عنایت به اصل عدالت و رعایت مساوات در داوری، هیئت داوران در این دوره تصمیم گرفت آثار نویسندگان رماناولی را بهصورت مستقل و مجزا از دیگر آثار بررسی و ارزیابی کند. این تفکیک با هدف فراهمآوردن امکان سنجش منصفانه آثار نخست و پرهیز از مقایسه آنها با آثار نویسندگان باتجربهتر و حرفهایتر صورت پذیرفت.
در فرآیند داوری، معیارهای زیر بهعنوان مبانی اصلی ارزیابی آثار مدنظر قرار گرفت:
نخست، انتخاب پیرنگ و میزان انسجام، منطق روایی و توانایی نویسنده در بسط و پرداخت آن در کلیت اثر. دوم، میزان کارآمدی عناصر داستان از جمله شخصیتپردازی، ساختار روایت، زاویه دید، زمان و مکان و اینکه این عناصر تا چه اندازه درخدمت پیشبرد پیرنگ و تعمیق آن به کار گرفته شده است. سوم، بهروز بودن دغدغهمندی و مسئله محوری اثر و نسبت آن با مسائل، تحولات و زیست معاصر جامعه. چهار، میزان توفیق اثر در بازنمایی و معرفی مختصات ادبیات داستانی ایران به مخاطب امروز و همسویی آن با جریان و حساسیتهای روز ادبیات معاصر. و در نهایت جایگاه نویسنده در قیاس با مسیر خلاقه پیشین خود، به این معنا که اثر ارائهشده تا چه اندازه بیانگر رشد، تحول یا دستیابی به افقی تازه در کارنامه ادبی نویسنده بوده است.
هیئت داوران امیدوار است اتخاذ این رویکرد و تبیین صریح معیارهای داوری، ضمن ارتقای شفافیت و اعتماد فرآیند ارزیابی، به تقویت جریان رماننویسی معاصر ایران و حمایت مؤثر از نویسندگان در مسیر خلق آثار ادبی منجر شود.
دوست دارم برای شرکت در نمایشگاه کتاب به تهران بیایم/ تجربه مسحورکننده هزارویکشب
اگر ما راوی نباشیم نیویورک تایمز روایتش از «وضعیت فرهنگ در جنگ خاورمیانه» را مسلط میکند
بینهایت علاقه به حضور در نمایشگاه بینالمللی کتاب تهران را دارم/ شخصیت افسانهای حسن صباح و ضرورت درک بیشتر از فرهنگ ایرانی
