«جاده-جنگ»؛-روایت-حماسه‌سازی-یک-ملت | خانه کتاب و ادبیات ایران

«جاده جنگ»؛ روایت حماسه‌سازی یک ملت

مخاطب در «جاده جنگ» لایه‌های گوناگونی از رفتارهای انسانی از جمله حماسه، جوانمردی، شجاعت، بزدلی و ناجوانمردی را در دو مقطع تاریخی اشغال ایران توسط متفقین و سال‌های دفاع مقدس مشاهده می‌کند.

به گزارش روابط عمومی و امور بین‌الملل خانه کتاب و ادبیات ایران، در دومین قسمت از پرونده «با شاخص‌ترین آثار ادبیات پایداری» سراغ رمان 12 جلدی کتاب «جاده جنگ» منصور انوری رفته‌ایم که توسط انتشارات سوره مهر منتشر شده است. این رمان در چهارمین دوره جایزه ادبی جلال آل‌احمد به سال 1390 به عنوان اثر برگزیده انتخاب شد.

«جاده جنگ» روایتگر پنجاه سال تاریخ معاصر ایران است. در یک نگاه کلی داستان این اثر از خراسان شروع و به خراسان هم ختم می‌شود، از روز سوم شهریور 1320 و ماجرای هجوم روس‌ها از شمال شرقی خراسان به ایران و اشغال ایران توسط متفقین آغاز می‌شود و با پایان جنگ تحمیلی عراق علیه ایران به پایان می‌‌رسد.

البته در جلدهای میانی این مجموعه واقعه 15 خرداد 1342، فعالیت‌ مبارزاتی گروه‌های اسلامی، تظاهرات مردمی، پیروزی انقلاب اسلامی، خرابکاری‌های گروهک‌های ضد انقلاب در کردستان هم به تصویر ‌کشیده می‌شود. هفت جلد نخست این اثر به جریان حضور روس‌ها در ایران اختصاص دارد و در جلدهای بعدی حادثه 15 خرداد 1342، مبارزات و پیروزی انقلاب اسلامی و چگونگی آغاز و پایان جنگ تحمیلی مد نظر قرار می‌گیرد. پنج جلد آخر این رمان هم به حوادث جنگ تحمیلی می‌پردازد.

درباره وجه تسمیه عنوان رمان نیز منصور انوری در یکی از مصاحبه‌های خود چنین گفته بود: «متفقین در زمان جنگ جهانی دوم از موقعیت استراتژیک ایران استفاده کردند و مهمات و ادوات نظامی را برای کمک به روس‌ها از جاده شاهرود به روسیه (ایستگاه راه آهن شاهرود) می‌فرستادند و عملا این جاده به پل پیروزی متفقین در این جنگ منجر شد بعدها دوباره این جاده نقش مهمی در دوره انقلاب ایفا کرد. درواقع این جاده کنایه و نمادی است از اینکه جنگ هیچ‌گاه تمام نمی‌شود و ادامه دارد.»

محوریت اصلی داستان بر سرگذشت سه دوست است که پس از یک دوری 10 ساله، در روز ورود متفقین به ایران همدیگر را می‌یابند. رضا، گلمراد و تیمور سه شخصیت اصلی این رمان هستند که هرکدام مسیرهای متفاوتی را در برابر اشغالگران و تحولات سیاسی کشور انتخاب می‌کنند. یکی از شخصیت‌های مرموز داستان، تک‌تیراندازی به نام «مرگان» است که روس‌ها را کلافه کرده و رضا سخت در پی یافتن هویت اوست.

«جاده جنگ» با تکیه بر واقعیات تاریخی نوشته شده و به رویدادهایی مانند قیام 15 خرداد، درگیری‌های گروهک‌ها در بحبوحه انقلاب و دفاع مقدس می‌پردازد. منصور انوری پیش از شروع به نوشتن این اثر به این نکته پی برده بود که برای روایت انقلاب 1357 باید ریشه‌های آن را بکاود؛ از این رو نقطه شروع روایت خود را شهریور 1320 انتخاب کرده است. منتقدان، قصه‌پردازی قوی و تخیل نویسنده را از نقاط قوت اصلی این اثر می‌دانند و معتقدند خواننده در زمان مطالعه این کتاب، مانند تماشای یک فیلم درگیر ماجراها می‌شود.

این رمان از آن دست آثاری است که هم خوانندگان حرفه ای داستان و رمان را راضی می‌کند و هم توده مردم را که با داستان به عنوان یک امر تفننی برخورد می‌کنند. در این رمان داستان عشقی وجود دارد که مرزهای جغرافیایی و زمینی را در هم می‌شکند. مخاطب در این رمان لایه‌های گوناگونی از رفتارهای انسانی را می‌بیند. حماسه و دفاع در کنار جوانمردی و شجاعت حضور دارند. در سوی دیگر روایت، بزدلی و ناجوانمردی نیز به تصویر کشیده شده است و همه اینها در مقایسه رفتارها در دو موقعیتِ اشغال ایران توسط متفقین در سال 1320 و هشت سال دفاع مقدس مقابل حمله رژیم بعث عراق، به دست می‌آید. ایمان، توکل و وفاداری بخشی از فضای داستان را شکل می‌دهند و خیانت نیز جای خود را در این روایت دارد. این کتاب عرصه وسیعی است همانند خود زندگی.

نثر کتاب روان و شیوا توصیف شده و سبک نویسندگی انوری در زمره نثرهای سهل و ممتنع دسته‌بندی می‌شود. برخی منتقدان معتقدند که «جاده جنگ» از ظرفیت بالایی برای تبدیل به یک اثر تصویری و سینمایی برخوردار است.