از تقریظ تا ویترین/ خوانش سوم
«خانومْ ماه»؛ زیستن در میان فقدان و ایمان
بعضی روایتها با اشک آغاز میشوند؛ با بغضی که سالها در دل مانده و حالا در قالب کلمات، آرامآرام شکل میگیرد. «خانومْ ماه» از همین جنس روایتهاست؛ قصه زنی که زندگی را در دل آزمونهای پیدرپی معنا کرده است.
به گزارش روابط عمومی و امور بینالملل خانه کتاب و ادبیات ایران، سالانه در کشورمان آثار زیادی در حوزههای مختلف بهویژه در قالب ادبیات نگاشته و منتشر میشود؛ اما همه این آثار از موهبت توجه عمومی برخوردار نیستند حتی اگر روایتهایی مهم در خود داشته باشند. آنچه یک اثر را از حاشیه به متن میآورد، بجز موضوع، کیفیت روایت، صداقت تجربه و قدرت انتقال احساس نیز در آن دخیل است. تقریظهای رهبر شهید انقلاب حضرت آیتالله خامنهای بر برخی آثار، نشانهای از همین تمایز است؛ توجه به روایتهایی که لایههای پنهان زندگی را آشکار میکنند و مخاطب را از سطح خواندن به سطح درک و لمس تجربه میبرند.
این گزارش که به مناسبت اربعین شهادت قائد امت نگاشته شده، سومین گام از پروندهای است درباره کتابهایی که مورد تقریظ قرار گرفتهاند؛ آثاری که هرکدام، دریچهای تازه به فهم زیست انسان در بستر تاریخ معاصر ایران میگشایند. در این ایستگاه کتاب «خانومْ ماه» پیش روی ماست؛ روایتی از زندگی خانمناز علینژاد، همسر شهید شیرعلی سلطانی که از دل جنوب ایران و از بستر سنت، ایمان و خانواده تصویری متفاوت از زیست زنانه در روزهای انقلاب و جنگ ارائه میدهد.
از کودکی تا ایستادگی؛ شکلگیری یک زن
«خانومْ ماه» با زندگی دختری در یک خانواده پرجمعیت و مذهبی آغاز میشود؛ جایی که تجربههای کودکی، فقدان، امید و مناسبات خانوادگی، بهتدریج شخصیت او را شکل میدهد. روایت با جزئینگری در آیینها، روابط و زیست روزمره، خواننده را به دل فضایی میبرد که در آن زن بودن با مسئولیت، صبوری و پذیرش گره خورده است. با گذر از نوجوانی به جوانی، زندگی خانمناز وارد مرحلهای تازه میشود؛ ازدواج، مادری و مواجهه با واقعیتهای اجتماعی و تاریخی ابعاد تازهای از هویت او را آشکار میکند. این میان، حضور در خانوادهای که ایثار و شهادت بخشی از زیست آن است، روایت را از سطح فردی فراتر میبرد و به تجربهای جمعی تبدیل میکند.
آنچه در «خانومْ ماه» برجسته است تکرار تجربههایی است که هر بار شخصیت داستان را عمیقتر و ریشهدارتر میکند. فقدان عزیزان، دوری، اضطراب و مسئولیت بهعنوان بخشی از جریان زندگی روایت میشوند. این میان زن روایت، در مرکز این تحولات ایستاده است؛ کسی که باید همزمان سوگوار، مادر، همسر و نگهدارنده یک خانواده باشد. همین حضور فعال و درونی، روایت را از یک زندگینامه صرف به تجربهای انسانی و قابل لمس تبدیل میکند.
یک نقلقول، بهاندازه یک زندگی
در دل روایت، لحظههایی وجود دارد که تمام جهان داستان را در خود فشرده کردهاند: «زنها یکییکی میآمدند و وارد اتاق پشتی میشدند... نمیدانستم آنها را آرام کنم یا برای مادرم دعا کنم...» این جملات تصویری است از اضطراب، ناتوانی، ایمان و امید که همزمان در یک لحظه جمع شدهاند. همان کیفیتی که روایت را از یک خاطره ساده به تجربهای عمیق تبدیل میکند.
آنچه این اثر را برجسته میکند تمرکز آن بر لایههایی از زندگی است که معمولاً کمتر دیده میشوند. این کتاب بهجای روایت مستقیم از جنگ سراغ تاثیر آن بر خانواده، روابط و درونیات انسانها میرود. زاویه دید زنانه امکان دسترسی به تجربههایی را فراهم میکند که در روایتهای رسمی کمتر حضور دارند؛ تجربههایی از جنس صبوری، فقدان، انتظار و ادامه دادن. همین نگاه باعث میشود روایت هم قابل فهم و هم قابل احساس باشد.
این کتاب یکسره عشق و ایمان است
متن تقریظ رهبر شهید انقلاب آیتالله سید علی خامنهای (قدس سره) بر این کتاب به شرح زیر است:
«بسمه تعالی
این کتاب یکسره عشق و ایمان است. نگارنده تا توانسته با ادبیات شیوا و سلیقه رنگین خود، از این عشق و ایمان پرده برداری کرده است. ولی هرچه گویم عشق را شرح و بیان / چون به عشق آیم خجل باشم از آن. آنچه باید با چشم دل ببینیم بیش از آن است که با چشم صورت خواندهایم. لایههای پنهان را جور دیگر باید دید و فهمید. شاید صدای آسمانی حاج شیرعلی در هنگام خواندن دعای کمیل کمکی در اینباره بکند یا اشکهای همسر شهید بر روی سنگ مزارش. غصههای این بانو مرا غصهدار کرد، مثل غصهها و قصههای همسران و مادران دیگر شهدای عزیز، حالات روحانی و معنوی شهید و داغدارانش را در بسیاری از موارد از پشت پرده اشک خواندم، چنانکه در زندگینامههای شهیدان دیگر.
آذر ۱۴۰۱»
روایتی که «احساس» میشود
«خانومْ ماه» بازخوانی تجربهای است که هنوز در حافظه جمعی ما جریان دارد. این کتاب نشان میدهد که چگونه میتوان از دل زندگیهای بهظاهر ساده به درکی عمیق از ایمان، مقاومت و انسانیت رسید. این اثر روایتی است از زیستن در میان فقدان و ایستادگی؛ از زنانی که تاریخ را در دل زندگی خود حمل کردهاند. توجه به این اثر، نشاندهنده اهمیت روایتهایی است که از لایههای پنهان زندگی سخن میگویند؛ روایتهایی که باید دید نه اینکه فقط خواند.
دوست دارم برای شرکت در نمایشگاه کتاب به تهران بیایم/ تجربه مسحورکننده هزارویکشب
اگر ما راوی نباشیم نیویورک تایمز روایتش از «وضعیت فرهنگ در جنگ خاورمیانه» را مسلط میکند
بینهایت علاقه به حضور در نمایشگاه بینالمللی کتاب تهران را دارم/ شخصیت افسانهای حسن صباح و ضرورت درک بیشتر از فرهنگ ایرانی
