از تقریظ تا ویترین/ خوانش هشتم
«معبد زیرزمینی» و مردانی که در تاریکی مسیر روشنی ساختند
بعضی روایتها در لایههای پنهان جنگ شکل میگیرند؛ جایی که نه صدای گلوله میآید و نه تصویر قهرمانان دیده میشود. «معبد زیرزمینی» از همین نقطه آغاز میشود؛ از دل خاک، از جایی که مردانی بینام، آینده یک عملیات را در سکوت رقم میزنند.
به گزارش روابط عمومی و امور بینالملل خانه کتاب و ادبیات ایران، در میان انبوه روایتهای دفاع مقدس آنچه کمتر مجال دیدهشدن پیدا کرده، نقشهایی است که در ظاهر کوچکاند، اما در حقیقت تعیینکنندهاند. برخی از تقریظهای رهبر شهید انقلاب دقیقا بر همین دست از آثار متمرکز است؛ روایتهایی که به بخشهای مغفول اما حیاتی جنگ میپردازند و تصویری کاملتر از آن دوره ارائه میدهند.
این گزارش هشتمین بخش از پروندهای است درباره کتابهایی که مورد تقریظ قائد شهید امت قرار گرفتهاند. در این شماره سراغ «معبد زیرزمینی» رفتهایم؛ اثری که نه قهرمانش فرمانده است و نه روایتش از میدان نبرد آغاز میشود.
از تحقیر تا تجربه؛ آغاز یک مسیر در دل خاک
«معبد زیرزمینی» داستان الیاس است؛ نوجوانی که بیش از آنکه با دشمن بجنگد درگیر اثبات خود به اطرافیانش است. او در فضایی رشد کرده که اعتماد به نفسش زیر سایه نگاههای تحقیرآمیز فرو ریخته و حالا بهدنبال راهی است تا خود را بازتعریف کند. ورود «حاج غلامحسین» مقنی باتجربه به زندگی او نقطه تغییر است؛ آشنایی با جهانی متفاوت که در آن، شجاعت در دل تاریکی و زیر فشار خاک معنا پیدا میکند.
این کتاب مخاطب را به یکی از ناشناختهترین عرصههای دفاع مقدس میبرد: کار مقنیها. مردانی که در سکوت، بدون سلاح و در شرایطی دشوار تونلهایی را حفر میکردند که مسیر عملیاتها را تغییر میداد.
در روایت «معبد زیرزمینی» جنگ بجز در سطح زمین، در عمق خاک نیز جریان دارد. جایی که نفس کم میآید، نور نیست و هر لحظه خطر فرو ریختن وجود دارد، اما ارادهای هست که عقبنشینی نمیکند.
الیاس در این مسیر و در دل همین تجربه تغییر میکند. همراهی با شهید غلامحسین رعیت برای او نوعی تربیت است. به واقع در اینجا، «معبد زیرزمینی» استعارهای است از مسیری که انسان را از تردید به یقین و از ضعف به ایستادگی میرساند.
خلق تجربهای متفاوت
آنچه این اثر را برجسته کرده، پرداختن به لایهای کمتر روایتشده از جنگ است؛ جایی که بهجای تصویرهای تکرارشده با واقعیتی مواجه میشویم که هم تازه است و هم حیاتی. روایت با تکیه بر جزئیات فنی و انسانی کار مقنیها، تجربهای متفاوت خلق میکند و با تلفیق داستانپردازی و واقعیت، مخاطب را درگیر مسیری میکند که هم هیجان دارد و هم معنا. حضور یک شخصیت نوجوان نیز باعث میشود این تجربه برای نسل جدید قابل لمستر شود؛ نسلی که از خلال این روایت با مفهومی عمیقتر از شجاعت آشنا میشود.
«معبد زیرزمینی» بازخوانی نوعی از ایثار است که کمتر دیده شده. این کتاب نشان میدهد که پیروزی نتیجه تلاشهایی است که در سکوت و تاریکی انجام میشود، تا گلولهها دقیقتر به قلب دشمن برسند.
در میان روایتهای پرشمار دفاع مقدس، این اثر به ما یادآوری میکند که تاریخ، گاهی در دل زمین، در تاریکی و با دستانی خاکی شکل میگیرد. توجه به چنین آثاری بجز بازشناسی یک نقش فراموششده، بازتعریف معنای قهرمانی نیز به شمار میآید، قهرمانیای که در بینامی ماندگار میشود.
موضوعی تازه و مبتکرانه
متن تقریظ رهبر شهید انقلاب اسلامی بر این کتاب به شرح زیر است:
«بسمه تعالی
موضوع این رمان تازه و مبتکرانه است، نگارش آن هم شیرین و جذاب است. پرداختن به بخشهای حاشیهای ولی مهم و تاثیرگذار دفاع مقدس کار لازمی است که نویسنده این رمان شیوا از عهده آن برآمده است. استفاده از مقنّیهای یزدی را شهید صیاد شیرازی چند بار مطرح کرده بود و ماها از آن مطلع بودیم، اما اهمیت و ظرافت و دشواری آن به گونهای که در این کتاب تشریح شده برای ما و دیگران امثال ما معلوم نبود. رحمت و رضوان خدا بر این هنرمندان کلنگ به دست.
شهریور ۴۰۲»
دوست دارم برای شرکت در نمایشگاه کتاب به تهران بیایم/ تجربه مسحورکننده هزارویکشب
اگر ما راوی نباشیم نیویورک تایمز روایتش از «وضعیت فرهنگ در جنگ خاورمیانه» را مسلط میکند
بینهایت علاقه به حضور در نمایشگاه بینالمللی کتاب تهران را دارم/ شخصیت افسانهای حسن صباح و ضرورت درک بیشتر از فرهنگ ایرانی
