در نشست «تحول دیجیتال و صنعت نشر در ایران» مطرح شد؛
کتاب در آینده یک تراشه کاشتنی در بدن خواهد بود/ آمادگی ایرانداک ایرانداک برای همکاری با استارتاپهای حوزه نشر
رئیس پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران (ایرانداک) ضمن اعلام آمادگی برای حمایت از استارتاپهای حوزه نشر گفت: در آیندهای نزدیک، شاید کمتر از 10 سال آینده، نقطه ورود اطلاعات به سیستم شناختی انسان از چشم به سمت امواج الکترومغناطیس تغییر خواهد کرد.
به گزارش ستاد خبری هفتمین نمایشگاه مجازی کتاب تهران، نشست «تحول دیجیتال و صنعت نشر در ایران» چهارشنبه ۳۰ اردیبهشت (۱۴۰۵) همزمان با پنجمین روز از هفتمین نمایشگاه مجازی کتاب تهران، با حضور محمد حسنزاده؛ رئیس پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران (ایرانداک) و عضو هیئت علمی دانشگاه تربیت مدرس و بهروز رسولی؛ عضو هیئت علمی ایرانداک در سرای اهل قلم خانه کتاب و ادبیات ایران برگزار شد.
محمد حسنزاده در آغاز این نشست، با تمایزگذاری میان «تغییر» و «تحول» دیجیتال گفت: مفهوم تحول دیجیتال حدود یک دهه پیش برای حرکت موفق سازمانها و کسبوکارها از فضای سنتی به فضای دیجیتال طراحی شد و مراحل مشخصی دارد. در تغییر ما شکل یک وسیله را بهبود میبخشیم، اما در تحول آن را بهکلی حذف کرده و پدیدهای کاملاً جدید خلق میکنیم. تبدیل کتاب چاپی به نسخه الکترونیکی و قرار دادن آن بر روی یک وبسایت، صرفاً یک تغییر و دیجیتالسازی است، نه تحول دیجیتال.
وی با اشاره به گامهای اساسی تحول دیجیتال در نشر افزود: در تحول دیجیتال، باید از این مرحله فراتر رفت و یک دگرگونی اساسی را در سه گام تولید، فروش و در نهایت، خواندن و استفاده از محتوا تجربه کرد.
حسنزاده در ادامه تصویری شگفتانگیز از آینده صنعت نشر با محوریت تحول شناختی ترسیم کرد و گفت: در آیندهای نزدیک، شاید کمتر از 10 سال آینده، نقطه ورود اطلاعات به سیستم شناختی انسان از چشم به سمت امواج الکترومغناطیس تغییر خواهد کرد.
وی با اشاره به فناوریهای نوین مانند تراشههای کاشتنی در بدن که اطلاعاتی چون کد ملی و شماره حساب را در خود دارند، این پرسش را مطرح کرد که در چنین جهانی، مفهوم انتشارات چه معنایی خواهد یافت و نظام تولید محتوا چگونه باید خود را برای تأثیرگذاری شناختی آماده کند؟
این عضو هیات علمی دانشگاه تربیت مدرس در ادامه با اشاره به پیشتازی رسانهها در این مسیر هشدار داد: رسانهها این مسیر را از سی سال پیش آغاز کردهاند. نظام شناختی در حال تغییر است و ما باید بهسمت نشر دانش منطبق با این نظام نوین حرکت کنیم. پیشبینی میکنم که کارکرد رویدادهایی مانند نمایشگاهها نیز در آینده به سمت کارکردهای رخدادی و مبتنی بر سازوکارهای شناختی حرکت خواهد کرد.
حسنزاده در بخش دیگری از سخنان خود در پاسخ به پرسش بهروز رسولی درباره کلانروندهای جهانی در حوزه تحول دیجیتال نشر، با بیان اینکه شخصاً به جای اصطلاح تحول دیجیتال، به تحول مجازی معتقد است، گفت: جهان در حال حرکت به سمتی است که دیجیتال را پلهای برای رسیدن به فضای مجازی قرار دهد. در فضای مجازی، ساختارهای سنتی مانند کتاب از میان میروند.
وی با معرفی روندهای نوظهور در قالب واقعیتهای تلفیقی توضیح داد: امروزه یک کتاب میتواند تنها 10 صفحه متن داشته باشد، اما با استفاده از کدهایی که در آن تعبیه شده، حاوی هزاران ساعت محتوای ویدئویی باشد و مفاهیم پیچیدهای مانند خلبانی هواپیما را آموزش دهد. این نمونهای از واقعیت آمیخته است.
حسنزاده با ابراز تأسف از شکاف عمیق ایران با این فناوریها گفت: در ایران استفاده از این فناوریها نزدیک به صفر است. در دنیای جدید، محتوای مجازی دیگر یک کتاب اسکنشده یا تایپشده نیست و این شکاف عظیم، ما را با چالشهای جدی مواجه میکند. در صورت عدم ورود دولت به این عرصه، نسل جدید در فضای فرهنگی و هویتی دیگری غوطهور خواهد شد و زبان و فرهنگ خودی را رها خواهد کرد.
وی وظیفه دولت را ایجاد زیرساختها و پشتیبانی مالی از ناشران برای تولید این قبیل محتواها در راستای فرهنگ و فناوری ملی دانست.
حسنزاده همچنین در پاسخ به سؤالی درباره نقش بازیگران مختلف در زیستبوم نشر، با اشاره به اینکه این زیستبوم از خواننده، ناشر، نویسنده، توزیعکننده و سرمایهگذار تشکیل شده، بر ضرورت ارتقای اقتصاد نشر به اقتصاد فرهنگ تأکید کرد و گفت: نگاه به نشر باید از یک فعالیت صرفاً اقتصادی به جزئی جداییناپذیر از نوآوری و فرهنگ تغییر کند تا دولت نیز حمایت از آن را وظیفه خود بداند. هیچ ناشری بهتنهایی توان تولید ابزارهای دیجیتال پیشرفته را ندارد و این میان، دانشگاهها و مراکز تحقیق و توسعه میتوانند نقش میزبانی و پایهگذاری این فناوریها را بر عهده بگیرند.
وی با اشاره به ظرفیت نسل جدید ادامه داد: شهروندان و نسل جدید از نظر استفاده از فناوریهای دیجیتال و گیمینگ، هیچ مشکلی ندارند و اتفاقاً پذیرای محتوای بازیسازیشده هستند، اما ناشران برای ادامه حیات و ورود به بازارهای بینالمللی، ناگزیر به ورود به ائتلافهای بزرگ چندرسانهای و دریافت حمایت معکوس دولتی هستند. این میان تقسیم وظایف مشخص و تنظیمگری درست با وضع قوانین و مقررات جدید برای حل چالشهایی مانند کپیرایت ضرورت دارد.
حسنزاده سپس به معرفی نقش و دستاوردهای ایرانداک در مسیر تحول دیجیتال نشر پرداخت و گفت: تمرکز اصلی این پژوهشگاه در دو سال اخیر، بهرهبرداری از هوش مصنوعی در بیش از سیودو فرایند سازمانی بوده و این موضوع به تصویب هیئت امنای ایرانداک نیز رسیده است.
وی از جمله ابزارهای طراحیشده را سامانه جستجوی یکپارچه «گنج» معرفی کرد که با بیش از شش میلیون رکورد، امکان جستوجو در سراسر کتابخانههای کشور را فراهم میکند. حسنزاده افزود: بهزودی قابلیت چاپ بهمحض درخواست نیز به این سامانه اضافه خواهد شد تا کاربران بتوانند پس از جستوجو، نسخه چاپی کتاب مورد نظر خود را سفارش دهند. کاربران به بیش از یک میلیون مقاله نشریات کشور در این سامانه دسترسی آنلاین دارند. همچنین طراحی اصطلاحنامهها و تبدیل آنها به آنتولوژی و همچنین طراحی پیکرههای زبانی بهعنوان ابزارهای زیرساختی برای پردازشهای هوش مصنوعی در دستور کار ماست.
وی در انتها با اشاره به آمادگی ایرانداک برای همکاری با استارتاپها و ناشران فعال در این حوزه، ابراز امیدواری کرد: با کمک همه فعالان، ایرانداک بتواند از مرجعیت خود برای بهبود نشر کشور در گام نخست با تحول دیجیتال و در گام بعدی با تحول مجازی استفاده کرده و اثربخشی فعالیتهای خود را ارتقا بخشد.
گفتنی است در حاشیه این نشست، محمد حسنزاده در دیداری جداگانه با ابراهیم حیدری، مدیرعامل خانه کتاب و ادبیات ایران، بر ضرورت گسترش همکاریهای فناورانه میان دو مؤسسه تأکید کرد و گفت: صنعت نشر کشور با مشکلات جدی روبهروست و آینده محتوا به سمت چندرسانهای و هوشمند در حال حرکت است. هدف نهایی از این همکاری، پیوند عمیق حوزه فرهنگ با علم و دانش و ایجاد زیرساختهای لازم برای تحول دیجیتال و مجازی در صنعت نشر کشور است.
هفتمین نمایشگاه مجازی کتاب تهران از بیستوششم اردیبهشت تا دوم خرداد (۱۴۰۵) با شعار «بخوانیم برای ایران» در نشانی book.icfi.ir برگزار میشود.
دوست دارم برای شرکت در نمایشگاه کتاب به تهران بیایم/ تجربه مسحورکننده هزارویکشب
اگر ما راوی نباشیم نیویورک تایمز روایتش از «وضعیت فرهنگ در جنگ خاورمیانه» را مسلط میکند
بینهایت علاقه به حضور در نمایشگاه بینالمللی کتاب تهران را دارم/ شخصیت افسانهای حسن صباح و ضرورت درک بیشتر از فرهنگ ایرانی
