در نشست رونمایی از کتاب مطرح شد؛
هدف کتاب «فرهنگ دیجیتال، سرمایه خلاق» گسترش زیرساخت مطالعه در حوزه صنعت فرهنگی و خلاق است
فرزانه شریفی با بین اینکه نگارش کتاب «فرهنگ دیجیتال، سرمایه خلاق» بیش از هرچیز بر پژوهش و مطالعات بنیادین تمرکز دارد، گفت: هدف ما این بود که زیرساخت مطالعات در حوزه صنعت فرهنگی و خلاق را گسترش دهیم و پرداختی علمی و نظری به موضوع داشته باشیم.
به گزارش ستاد خبری هفتمین نمایشگاه مجازی کتاب تهران، نشست رونمایی از کتاب «فرهنگ دیجیتال، سرمایه خلاق» پنجشنبه (۳۱ اردیبهشت ۱۴۰۵) با حضور فرزانه شریفی و احمدرضا میرزایی (نویسندگان کتاب) در سرای اهل قلم خانه کتاب و ادبیات ایران برگزار شد.
کتاب «فرهنگ دیجیتال، سرمایه خلاق» با هدف گردآوری منبع فارسی منسجم تالیف شد
در ابتدای این نشست، فرزانه شریفی به هدف تالیف این کتاب اشاره کرد و گفت: هدف اصلی کتاب این بود که برای پژوهشگران و دانشجویان حوزه صنایع خلاق بهویژه کسانی که در این زمینه تخصص دارند، یک منبع فارسی منسجم و کاربردی گردآوری شود. در کشور ما منابع فارسی موجود در این حوزه بسیار محدود و پراکنده است و بحثهای ریشهای و پایهای درباره صنایع خلاق و صنایع فرهنگی کمتر مورد توجه قرار گرفته است.
وی با اشاره به اینکه برای تدوین کتاب در منابع مختلف جستوجو شده است، افزود: اگر یک دانشجو بخواهد برای پژوهش خود به منابع معتبر مراجعه کند، ناچار است به منابع خارجی استناد کند. در این کتاب یافتهها و تجربیات چند سال اخیر در زمینه صنایع خلاق، بهویژه صنایع خلاق دیجیتال در اختیار مخاطبان قرار گرفته است. این کتاب همچنین به بررسی تاریخچه این حوزه، گزارشهای جهانی و داخلی، ماهیت و مفهوم صنایع خلاق و جایگاه نظری آن در مطالعات میانرشتهای میپردازد و تلاش میکند روشن سازد که صنایع خلاق در منظومه نظری و پژوهشی چه جایگاهی دارد.
عضو هیات علمی دانشگاه سوره با بیان اینکه در این اثر جایگاه صنایع خلاق در ایران در نسبت با دیگر صنایع بررسی شده است، گفت: در این کتاب نسبت جایگاه صنایع خلاق با سرمایه فرهنگی، خلاقیت، اقتصاد، اشتغالآفرینی و تحولات جهانی مورد توجه قرار گرفته است. تحولات فناوری در سالهای اخیر بهویژه در یک دهه گذشته موجب شکلگیری و تثبیت حوزهای نوین به نام صنایع فرهنگی و خلاق شده است. برخورد میان فناوری و عرضه فرهنگ زمینهساز این تحول بوده و باعث شده مفاهیم تازهای در پیوند میان فرهنگ و فناوری شکل بگیرد.
شریفی توضیح داد: در ادبیات نظری ما صرفاً از صنایع فرهنگی سخن گفته میشد اما با گذر زمان مشخص شد که بسیاری از بخشهای این حوزه مانند صنایع دستی، انیمیشن، بازیهای دیجیتال و حتی نشر کتاب بر پایه خلاقیت انسانی بنا شدهاند. به همین دلیل مفهوم صنایع خلاق بهعنوان سطحی فراتر از صنایع فرهنگی مطرح شد.
وی با بیان اینکه صنایع خلاق بر محور نوآوری و خلاقیت انسانی شکل میگیرد، گفت: خلاقیتی که هیچ فناوری حتی هوش مصنوعی قادر به جایگزینی کامل آن نیست. فناوری میتواند ابزار کمکی باشد، اما در خلق اثر یا تولید محتوا، اندیشه و تخیل انسان همچنان نقش کلیدی دارد. یکی از نخستین چالشها در مسیر تبدیل یک حوزه به صنعت، تعیین شرطها و مسیر روشن آن است. این موضوع نوعی سردرگمی در میان فعالان این حوزه شده است. اگر هدف، تولید خروجی فرهنگی باشد، این حوزه معمولاً چنین خروجیای را به اندازه صنایع بزرگ و جاافتادهای مثل فولاد ندارد و به همین دلیل حساسیتهای بیشتری در جریان شکلگیری آن دیده میشود.
عضو هیات علمی دانشگاه سوره به پیوند سیاستهای فرهنگی و اقتصادی در صنایع خلاق اشاره کرد و ادامه داد: رشد و محبوبیت محصولات خلاقانه نهتنها ناشی از ارزش فرهنگی آنها است، بلکه اهمیت گردش مالی و اقتصاد جذاب در این حوزه نیز تعیینکننده است. سیاستهای اقتصادی و فرهنگی در صنایع خلاق کاملاً مکمل یکدیگر قلمداد میشوند.
شریفی به یکی از فصلهای کتاب اشاره کرد و گفت: در فصل ششم با عنوان «در جستوجوی خورشید توسعه» به بررسی جایگاهیابی صنایع خلاق در ایران میپردازیم. تکمیل این فصل به سادگی ممکن نبود و نیاز داشت چندین صنعت متفاوت از انیمیشن سینمایی تا بازی، تولید محتوا و سایر شاخههای صنایع خلاق در کنار هم دیده شوند. برای نگارش این فصل از اطلاعات داخلی استفاده شده و مقایسه تطبیقی انجام گرفته است. منابع خارجی برای این منظور معمولاً گزارشهای نهادهایی مانند یونسکو و گزارشهای «آنکتاد» هستند که درباره صنایع خلاق و فرهنگی در کشورهای مختلف، دادهها و تحلیلهای نسبتاً مفصل ارائه میکنند. خلأ اصلی در ایران کمبود پژوهشهای آماری و ادبیات تکمیلی در حوزه صنایع خلاق است و هنوز گزارشدهی منظم و مرجع آنقدر که پژوهشگران بتوانند به آن تکیه کنند، شکل نگرفته است.
وی ادامه داد: این کتاب اولین است و طبیعی است که در مبانی نظری و دادههای جزئی شکافهایی وجود داشته باشد. اگر در آینده برای ویرایشهای بعدی فرصت فراهم شود، تلاش خواهد شد این خلأها جبران شود و فصل «در جستوجوی خورشید توسعه» در جلدها و گزارشهای آینده، مفصلتر و دقیقتر نوشته شود. اگر نقد یا ایرادی به این فصل وارد شود، از آن استقبال میکنیم.
این استاد دانشگاه با بیان اینکه در تدوین این کتاب تلاش کردیم خودمان را جای دانشجویان و پژوهشگران بگذاریم، گفت: منابع فارسی در حوزه صنایع خلاق از نظر مفاهیم بنیادین، نظری و از نظر تحلیلهای عمیق درباره موضوعاتی همچون رهبری یا تأمین مالی در صنایع خلاق بسیار محدود است. نگارش این کتاب بیش از هرچیز بر پژوهش و مطالعات بنیادین تمرکز دارد. هدف ما این بود که زیرساخت مطالعات در حوزه صنعت فرهنگی و خلاق را گسترش دهیم و پرداختی علمی و نظری به موضوع داشته باشیم.
فرزانه شریفی در پایان به مخاطبان اصلی این کتاب اشاره کرد و ادامه داد: پژوهشگران و دانشجویان مهمترین مخاطبان این کتاب هستند. کتاب همچنین میتواند برای سایر ذینفعان حوزه صنعت خلاق و فرهنگی از معاونت علمی ریاست جمهوری تا ستاد توسعه صنایع خلاق، دانشگاهها، پارکهای علم و فناوری، شرکتهای دانشبنیان و تیمهای خلاق مستقر در این بخشها مفید باشد.
صنایع خلاق در ادامه و تکمیلکننده مفهوم صنایع فرهنگی است
در ادامه این نشست، احمد رضا میرزایی با بیان اینکه تاکنون منبعی متمرکز، داخلی و ایرانیزهشده در زمینه صنایع خلاق وجود ندارد، گفت: هدف تدوین کتاب این بود که یک دانشجو از همان ابتدا بداند از کجا باید وارد این حوزه شود، تعریف اولیه آن چیست و این تعریف در ادامه به چه مباحثی میرسد. تصمیم گرفتیم کار را به شکلی پیش ببریم که مخاطب بتواند شناخت کلی و جزئیتری از شاخههای مختلف این حوزه به دست آورد.
وی با اشاره به این موضوع که بسیاری از افراد صنایع فرهنگی و صنایع خلاق را در امتداد یکدیگر میدانند، ادامه داد: در جریان بررسیها به این نتیجه رسیدیم که این دو لزوماً دو صنعت کاملاً مجزا نیستند، بلکه صنایع خلاق میتواند در ادامه و تکمیلکننده مفهوم صنایع فرهنگی تعریف شود. از نگاه من این دو حوزه باید در امتداد هم دیده شوند؛ زیرا پیشتر مفهوم صنایع فرهنگی تعریف شده بود و اکنون با افزودن مؤلفه خلاقیت میتوان به تعریف کاملتری از این حوزه رسید و وارد عرصهای جدید شد. به همین دلیل تلاش کردیم در کنار حفظ تعریف پیشین، به موازات آن به صنایع خلاق نیز بپردازیم.
این نویسنده نسبت میان واژههای فرهنگ و صنعت را بزرگترین مسئلهای دانست که ذهنها را درگیر میکند و در این باره توضیح داد: اینکه آیا این فعالیت اساساً صنعت محسوب میشود یا نه، آیا رویکرد اقتصادی دارد یا خیر. هرگاه قوانین و چارچوبهای لازم همزمان با مسئله صنعت فرهنگی هماهنگ شوند، میتوان درباره اینکه این حوزه در عمل صنعت شده یا نشده و مهمتر از آن تا چه حد میتواند به اقتصاد کشور کمک کند، بحث را با قطعیت بیشتری پیش برد.
میرزایی با بیان اینکه در بسیاری از کشورها سختگیریها و سیاستهای فرهنگی مانع از آن شده است که صنایع خلاق بهصورت کامل به یک صنعت شفاف، تعریفشده و مستقل تبدیل شوند، گفت: نخستین و مهمترین عامل برای توسعه و سرعت بخشیدن به رشد صنایع خلاق، بازنگری و بهبود رویکردها و سیاستهای موجود است؛ چراکه در نبود قوانین شفاف و تسهیلگر، این حوزه همچنان با موانع جدی مواجه خواهد بود. بسیاری تصور میکنند ورود به صنایع خلاق تنها نیازمند جرقهای از خلاقیت ذهنی است یا بهسرعت میتوان از طریق آن به سودآوری رسید. این خلاقیت آن چیزی نیست که در ادبیات کلاسیک روانشناسی میخوانیم. برای ورود به این حوزه باید حتماً مجموعهای از زیرساختهای اکتسابی یا ذاتی فراهم باشد.
وی به فصل چهارم این کتاب اشاره کرد و گفت: فصل چهارم برای من اهمیت ویژهای دارد. این فصل را با وسواسِ بسیار و با نگاهی متفاوت نوشتهام. نگاه من دیدگاه یک پژوهشگر جوان است که میخواهد دردمندانه موانع موجود در این مسیر را برطرف کند. مطالعه این فصل برای پژوهشگران یا علاقهمندانی که نگاه اقتصادی به این حوزه دارند، بسیار راهگشا و تعیینکننده خواهد بود.
احمد رضا میرزایی در پایان سخنان خود بیان کرد: ما تلاش کردیم این مسیر را هموار کنیم تا پژوهشگران و دانشجویان بتوانند خط فکری مشخصی درباره ماهیت این حوزه داشته باشند. شناخت عمیق از صنایع خلاق برای آیندهشان و نحوه ورود به آن از اهمیت بالایی برخوردار است. اگر دانشجوها بدانند که قرار است در چه مسیری قدم بگذارند، طبیعتاً در طراحی و برنامهریزی مسیر خود بهتر و هدفمندتر عمل خواهند کرد. صنعت بر پایه سرمایهگذاری و توجه دانشگاهها و پژوهشگران شکل میگیرد. در این مسیر اولویت ما آموزش و آگاهی دانشپژوهان است تا بتوانند نقش فعالتری در توسعه و نوآوری در حوزه صنایع خلاق و فرهنگی ایفا کنند.
هفتمين نمايشگاه مجازی كتاب تهران از بيستوششم ارديبهشت تا دوم خرداد (۱۴۰۵) با شعار «بخوانيم برای ايران» در نشانی book.icfi.ir برگزار میشود.
دوست دارم برای شرکت در نمایشگاه کتاب به تهران بیایم/ تجربه مسحورکننده هزارویکشب
اگر ما راوی نباشیم نیویورک تایمز روایتش از «وضعیت فرهنگ در جنگ خاورمیانه» را مسلط میکند
بینهایت علاقه به حضور در نمایشگاه بینالمللی کتاب تهران را دارم/ شخصیت افسانهای حسن صباح و ضرورت درک بیشتر از فرهنگ ایرانی
