در نشست «ترور به طرز ترامپ» مطرح شد؛
هفت مؤلفه «ترور» در کاخ سفید؛ از ترور خرد و زبان تا ترور حافظه و روایت
محمد اخگری، نویسنده کتاب «ترورامپیسم»، در نشست «ترور به طرز ترامپ» با برشمردن هفت مؤلفه برای این مفهوم، آن را «استعمار فرانو در عصر رسانههای نو» خواند و تأکید کرد: بزرگترین ویرانگری در عرصه جهانی، روایتی است که حقیقت را محاصره میکند.
به گزارش ستاد خبری هفتمین نمایشگاه مجازی کتاب تهران، نشست «ترور به طرز ترامپ؛ از ترور روایت تا فروپاشی حقیقت/ ترامپیدن رویای آمریکایی» از سری نشست های بینالملل نمایشگاه مجازی هفتم، عصر پنجشنبه ۳۱ اردیبهشت (۱۴۰۵) همزمان با ششمین روز از هفتمین نمایشگاه مجازی کتاب تهران، با حضور محمد اخگری؛ نویسنده کتاب، استاد دانشگاه صداوسیما و معاون بینالملل مؤسسه فرهنگی پژوهشی انقلاب اسلامی، سیامک کاکایی؛ استاد دانشگاه و پژوهشگر علوم سیاسی، داود نعمتی انارکی، استاد دانشگاه صداوسیما، محمد خدادادی؛ مدیر مرکز اسلامی اکوادور و به صورت ویدئویی دکس توسکانو، استاد دانشکده ارتباطات دانشگاه مرکزی اکوادور و تاراس چرنیانکو، مترجم آثار اسلامی به زبان روسی در سرای اهل قلم خانه کتاب و ادبیات ایران برگزار شد. در این نشست از ترجمههای اسپانیایی و عربی این کتاب که اولی در کشور اکوادور و دومی در کشور عراق منتشر شده است، رونمایی شد.
هفت مولفه برای فعل ترورامپیسم
محمد اخگری در آغاز سخنان خود، با اشاره به پیشنهادش برای ساخت واژه «ترامپیدن» گفت: هرچند در زبان فارسی ساختن مصدر از اسم چندان معمول نیست و آن را خلاف فصاحت میدانند، اما من با وجود این اشکال، واژه ترامپیدن را برای این فرد پیشنهاد کردم، چون همیشه در حال ترامپیدن است. این ترامپیدن میتواند هم مثل ترکیدن باشد، یعنی دائماً انفجار، اضمحلال، افول و فرافکنی و هم میتواند توصیفکننده عملی باشد که این فرد انجام میدهد؛ مثلاً در طول بیستوچهار ساعت کلی حرف ضدونقیض میزند. این خودش ترامپیدن است و اگر بعدها کسی پیدا شود که اینگونه رفتار کند، میتوان گفت او هم دارد میترامپد.
وی با اشاره به سابقه نگارش کتاب «ترامپیسم» در دوره اول ریاست جمهوری ترامپ ادامه داد: ما پیشتر کتابی به نام «ترامپیسم» داشتیم. اما من واژه «ترور» را بر «ترامپیسم» افزودم و آن را «ترورامپیسم» نامیدم. برای این مفهوم، هفت مؤلفه تعریف کردهام: ترور خرد، ترور زبان، ترور قانون، ترور حافظه، ترور اخلاق، ترور راوی و ترور روایت. در اینجا ترور هر آن چیزی است که هرکدام از این هفت مؤلفه را تخریب میکند. ما در ترامپیسم یک نوع پوپولیسم در حکمرانی را در روش ترامپ ملاحظه کرده بودیم، اما در ترورامپیسم همان پوپولیسم است که در فضای بینالمللی به شکل ترور عمل میکند.
اخگری با تأکید بر ضرورت واژهسازی در ادبیات رسانهای کشور گفت: ما باید واژه بسازیم، همانگونه که دشمن در ادبیات سیاسی خود دائماً واژهسازی میکند. امیدوارم این نشستها کمک کند که در فضای فرهنگی کشور، هم در زمینه دشمنشناسی و هم در مقابله فرهنگی و زبانی با دشمن، بتوانیم کنشگرانه وارد عمل شویم.
چرا روایت برای ترامپ مهم است؟
سیامک کاکایی در ادامه این نشست با اشاره به کتاب «هنر معامله» نوشته خود ترامپ گفت: این کتاب مربوط به سال ۱۹۸۷ است و بخش عمدهاش را خود ترامپ نوشته است. در آن کتاب اعتمادبهنفسی اغراقآمیز از ترامپ کاملاً پیداست. در همان کتاب چند بند اساسی وجود دارد: ترامپ میگوید «باید تصویر رسانهای خودمان را معتبر و شکستناپذیر نشان دهیم»، «باید جسور بود و بزرگ فکر کرد»، «روایت را کنترل کن» و «با تهدید به ترک میز مذاکره امتیاز بگیرید». همچنین میگوید «خودت را برند کن». او از همان موقع نام خود را بر عطر، آبمعدنی و پوشاک گذاشته بود.
کاکایی با پیوند این مفاهیم به کتاب «ترورامپیسم» افزود: در این کتاب بهخوبی نشان داده شده که چرا روایت برای ترامپ مهم است. یکی از شاخصههای سبک رسانهمدار ترامپ، وارونهسازی حقیقت است. در آمریکا این سابقه وجود داشته است؛ از یازده سپتامبر که رسانهها با روایت خود عرصه جهانی را تحتتأثیر قرار دادند، تا جنگ عراق، و اکنون در فلسطین و غزه. کارکرد رسانه هم همین است؛ هیچ رسانهای در هیچکجا بیهدف و بدون پیگیری موضوعی وجود ندارد.
وی با بیان این گزاره که «اگر شما روایت نکنید، شما را روایت خواهند کرد»، ادامه داد: ترامپ صرفاً یک مفهومساز و واژهساز نیست، بلکه وارد گفتمانسازی شده است. گفتمان عناصری دارد که به آن عناصر معنایی میگویند و ترامپ این عناصر را در رسانهها وارد کرده و به دنبال مهندسیکردن هویت جمعی در عرصه بینالمللی است. او حتی به دنبال تغییر نامهای جغرافیایی و تاریخی است. یک بار گفت تنگه هرمز دیگر تنگه هرمز نیست، تنگه ترامپ است. درباره دالان زنگزور در قفقاز هم گفت این دالان ترامپ است. این نشان میدهد مفاهیم شخصی او چگونه از عرصه کالا وارد ادبیات سیاسی شده است.
کاکایی در پایان تأکید کرد: دکتر اخگری با این کتاب میخواهد بگوید که اگر روایت نکنید، شما را روایت خواهند کرد. ترامپ و ترامپیسم بهدنبال همین مفاهیم هستند و ما باید به کاویدن این نوع نگرش در رسانه جدید بپردازیم.
«ترورامپیسم» به روسی ترجمه شود
در ادامه این نشست، تاراس چرنیانکو، مترجم آثار اسلامی به زبان روسی، در پیامی ویدئویی با اشاره به علاقه رهبر شهید انقلاب به ادبیات روسی و فرانسوی گفت: ایشان مهمترین کتابهای ادبیات روسی را مطالعه کرده بودند و از آثار ویکتور هوگو هم غافل نبودند. در فیلم مستندی که از حضورشان در نمایشگاه کتاب پخش شد، ایشان ضمن توصیه به خواندن «بینوایان»، کتاب دیگری از ویکتور هوگو به نام «داستان یک جنایت» را هم معرفی کردند. این کتاب نشان میدهد چطور یک رئیسجمهور منتخب قدمبهقدم به یک دیکتاتور تبدیل میشود.
وی با اشاره به اهمیت کتاب «ترورامپیسم» برای مخاطبان روسزبان افزود: با توجه به روابط دوستی که میان کشورهای ما در این سالها شکل گرفته و علاقه مردم روسیه به شناخت بیشتر از فرهنگ ایران، امیدوارم این کتاب به زبان روسی هم ترجمه شود و من حاضرم این کار را انجام دهم.
چرنیانکو با تحلیل پدیده «ترامپیسم» گفت: شعار «آمریکا را دوباره بزرگ کنیم» پدیدهای بسیار خطرناک است. این اتحاد امپریالیسم و صهیونیسم است؛ اتحاد راستگرایی و تولد هیتلری جدید که واقعاً سراسر دنیا را با تهدید جنگ جهانی سوم روبهرو کرده است. نکته جالب این است که داماد ترامپ از صهیونیستهای بارز و معروف آمریکاست که روابط خانوادگی با خاندان نتانیاهو دارد. پدر نتانیاهو، دبیر ویژه ژابوتینسکی بود؛ کسی که حتی بنگوریون، بنیانگذار دولت اسرائیل، او را «ولادیمیر هیتلر» مینامید. این اتحاد در سطح سیاسی و خانوادگی، امنیت جهان و آینده تمدن بشریت را تهدید میکند.
محمد خدادادی، مدیر مرکز اسلامی اکوادور که مسئولیت ترجمه اسپانیایی کتاب را بر عهده داشته است، سخنان خود را با اشاره به روند آمادهسازی این ترجمه آغاز کرد و گفت: در نسخه اسپانیایی تلاش شد تا این اثر به متنی زنده و قابل فهم برای مخاطب آمریکای لاتین تبدیل شود؛ متنی که با واقعیتهای اجتماعی و سیاسی منطقه هم ارتباط برقرار کند. به همین دلیل در نسخه اسپانیایی بعضی توضیحات و مثالها اضافه شد تا متن از حالت ترجمه تحتاللفظی خارج شود.
وی با ذکر نمونههایی از این افزودهها ادامه داد: برای مثال در بخش مربوط به جنگ رسانهای، توضیح دادیم که رسانه امروزه بجز اطلاعرسانی ابزاری برای ساخت واقعیت سیاسی و شکلدادن به افکار عمومی است. در این بخش به تجربه رسانهای آمریکای لاتین هم اشاره کردیم؛ چیزی که در متن فارسی به این گستردگی وجود نداشت. همچنین تلاش کردیم مسائل ایران را به تجربه تاریخی ملتهای آمریکای لاتین نزدیک کنیم. وقتی از تحریم، فشارهای سیاسی و دخالتهای خارجی صحبت میشود، مخاطب لاتینی باید حس کند که این موضوع به مسائل او هم گره خورده است. به همین دلیل اشارههایی به تجربه ونزوئلا، فشار اقتصادی خارجی، کودتاها و مداخلات سیاسی در آمریکای لاتین هم اضافه شد.
خدادادی با اشاره به ضرورت همزبانی با مخاطب آمریکای لاتین افزود: در ترجمه اسپانیایی از واژهها و مفاهیمی استفاده کردیم که برای فعالان اجتماعی و دانشگاهی آمریکای لاتین آشنایی بیشتری دارد؛ مفاهیمی مثل عدالت اجتماعی، مقاومت فرهنگی و حاکمیت ملتها. این باعث میشود کتاب وارد فضای فکری و اجتماعی منطقه هم بشود. همچنین برای برخی مفاهیم مانند «استکبار جهانی» که در ادبیات سیاسی آمریکای لاتین کمتر به کار میرود، توضیحات بیشتری ارائه کردیم.
وی از افزودن نمونهها و پروندههای جدید به نسخه اسپانیایی خبر داد و گفت: در نسخه اسپانیایی برخی نمونهها و پروندهها هم اضافه شد که در نسخه فارسی به دلیل تقدم زمانی نیامده بود؛ مانند پرونده اپستین، شهدای مدرسه «شجره طیبه» میناب، ربایش رئیسجمهور قانونی ونزوئلا و موارد دیگر.
خدادادی در پایان با اشاره به تغییر فضای فکری در آمریکای لاتین بیان کرد: نسل جوان آمریکای لاتین دیگر خود را صرفاً در چارچوب راست و چپ سنتی تعریف نمیکند و به دنبال زبان جدیدی برای عدالت، هویت، معنویت و مقاومت است. نسخه اسپانیایی کتاب تلاش میکند وارد همین فضای جدید شود. با این ترجمه تلاش کردهایم یک ارتباط مستقیم با مخاطب آمریکای لاتین ایجاد کنیم تا ایران را نه از طریق رسانههای جهانی، بلکه از طریق روایت و تجربه نزدیکتر بشناسند.
بیپروایی ترامپ در دوره دوم ریاستجمهوریاش
محمد اخگری با اشاره به زمان نگارش کتاب گفت: این کتاب مربوط به جنگ دوازدهروزه است. در آن جنگ وقتی کنشهای دشمن اتفاق میافتاد، من بر آن شدم آنچه را که به ذهنم رسیده بود، تنظیم کنم و بنویسم. در این فاصله اتفاقات دیگری هم افتاد؛ بحث ونزوئلا پیش آمد، جنگ بعدی اتفاق افتاد و تراژدی بمباران مدرسه شجره طیبه میناب رخ داد و پروندههای اپستین بیش از پیش رو شد. به همین خاطر همانطور که روی جلد کتاب نوشتهایم، این فقط «درآمدی بر ترورامپیسم» است و لازم است بیشتر روی آن کار شود.
وی با اشاره به بازخورد ترجمه اسپانیایی کتاب، ادامه داد: وقتی ویدئوی استاد دانشگاه اکوادور را دیدم، از این جهت خوشحال شدم که این مفاهیم بهخوبی منتقل شده است. مفهوم دیپلماسی زور و مقایسهای که میان ترامپ و شیطان کرده بودیم، درست منتقل شده بود. فصل اول کتاب «ترور خرد» نام دارد؛ اینکه خرد چگونه ترور میشود، بهگونهای که «من» و «منیت» جای عقل را میگیرد؛ همان اتفاقی که برای شیطان افتاد. اگر توییتهای ترامپ را ببینید، پربسامدترین واژه «من» است. در دور دوم هم نکته جالبی که آقای کاکایی اشاره کردند این است که ترامپ عملاً به جای «اول آمریکا»، «اول خودش» را نشانه رفته و همه چیز را به نام خودش تمام میکند.
اخگری با اشاره به بیپروایی ترامپ در دوره دوم ریاست جمهوریاش افزود: اگر در گذشته سیاست ایالات متحده نقاب حقوق بشر و صلح داشت، این دفعه دیگر هیچ مشکلی ندارد که واضح بگوید ما نفت ونزوئلا را میخواهیم، تنگه هرمز تنگه ترامپ است، یا خلیج فارس را خلیج عربی بنامد. این یعنی ترور حافظه؛ یعنی برداشتن یک نام تاریخی و باستانی و گذاشتن نام خودت به جایش. فلسطین را برمیداری و جایش اسرائیل میگذاری. حافظه ملتها ترور میشود. اخلاق ترور میشود؛ درست مثل اتفاقی که در مینا افتاد یا آنچه در پرونده اپستین آشکار شد.
وی به مبانی فلسفی این مفهوم اشاره کرد و ادامه داد: اینها مبانی فلسفی و اندیشهای دارد. در اخلاق کانتی، آنچه داوری اخلاقی را انجام میدهد قانون است، اما هیچچیز درونی و وجدانی در کار نیست. آن اخلاقی که بر اساس نیت و ایمان در اسلام به آن نگاه میشود، در اخلاق کانتی وجود ندارد. اما اینکه کجا برای قانون حدومرزی تعریف میشود و کجا جلوی تحریف آن گرفته میشود، در اندیشه غربی وجود ندارد. تهاش میشود اپستین. نظریه اخلاقی مبتنی بر روشنگرایی و خردگرایی منفعتگرایانه که در قرن هجدهم آمد، با اپستین شکست خورد.
اخگری با اشاره به تراژدی فاوستِ گوته گفت: در این اثر، فاوست روح خود را به شیطان میفروشد تا به همه آرزوهای دنیویاش برسد. برخی متفکران گفتهاند که اثر گوته در واقع نقد خردگرایی دکارتی بوده است. انسان دوره مدرن برای رسیدن به منافع شخصی و امیال نفسانیاش، روح خود را به شیطان فروخت. اقبال لاهوری در پاسخ به گوته، بیتی از مولانا میآورد که «داند آن کس نیکبخت و محرم است/ زیرکی ز ابلیس و عشق از آدم است». اقبال خود شعر دیگری هم دارد: «غربیان را زیرکی ساز حیات/ شرقیان را عشق راز کائنات». حالا این زیرکی را بگذارید کنار ترامپ. ترامپ میخواهد زیرکی کند، هر دقیقه چیزی میگوید و این یک چیز شیطانی است. تعارف نداریم. این مبنای فلسفی دارد، معنای اندیشهای دارد. شعار نیست.
وی در پایان با تأکید بر ضرورت کنشگری فرهنگی و اندیشهای گفت: همه این اتفاقاتی که باید بیفتد، باید از فرهنگ و از اندیشه بیرون بیاید. ما اگر فرهنگ و اندیشه را درست کنیم، مفهوم مقاومت و ایستادگی از آن بیرون میآید. اگر نتوانیم این فرهنگ را در قالب اندیشه ایجاد کنیم و به دنیا منتقل کنیم، این اندیشه اتفاق نمیافتد. ما هرجا که با نگاه جدید کنشگری کردیم، موفق بودیم. غربیها همیشه ما را زیر لنز میکروسکوپ بردهاند و مطالعه کردهاند. ما اگر بتوانیم حرف مشترکی با مخاطب خود پیدا کنیم، میتوانیم فرهنگ را منتقل کنیم. ته همه این واژهها ایستادگی در مقابل دشمن و مقاومت است. همانطور که رهبر شهید انقلاب در نامه سومشان به دانشگاهیان آمریکا نوشتند: «شما هم اکنون جزو جبهه مقاومتید.» این اندیشه باید اندیشه مقاومت باشد.
هفتمین نمایشگاه مجازی کتاب تهران از بیستوششم اردیبهشت تا دوم خرداد (۱۴۰۵) با شعار «بخوانیم برای ایران» در نشانی book.icfi.ir برگزار میشود.
دوست دارم برای شرکت در نمایشگاه کتاب به تهران بیایم/ تجربه مسحورکننده هزارویکشب
اگر ما راوی نباشیم نیویورک تایمز روایتش از «وضعیت فرهنگ در جنگ خاورمیانه» را مسلط میکند
بینهایت علاقه به حضور در نمایشگاه بینالمللی کتاب تهران را دارم/ شخصیت افسانهای حسن صباح و ضرورت درک بیشتر از فرهنگ ایرانی
