در نشست «نیکتابنامه ایثار؛ به سوی کمال» مطرح شد؛
کتاب و رسانه، ابزار انتقال فرهنگ ایثار و شهادت به نسل جوان/ دفاع مقدس، تجلیگاه حقانیت نظام و سیمای زمینی آیات الهی است
در نشست «نیکتابنامه ایثار؛ به سوی کمال» با محوریت کتاب «به سوی کمال؛ زندگی و خاطرات روحانی شهید کمال قاسمی»، نقش کتاب و رسانه در انتقال فرهنگ ایثار و شهادت به نسل جوان و تجلی دفاع مقدس بهعنوان حقانیت نظام و سیمای زمینی آیات الهی مطرح شد.
به گزارش روابط عمومی و امور بینالملل خانه کتاب و ادبیات ایران، نشست «نیکتابنامه ایثار؛ به سوی کمال» از سلسله برنامههای «رواق تورق» به مناسبت هفته دفاع مقدس، با محوریت کتاب «به سوی کمال؛ زندگی و خاطرات روحانی شهید در اسارت رژیم بعث عراق کمال قاسمی» به گردآوری و نویسندگی یحیی عقلی از انتشارات نیکتاب، صبح دوشنبه (۶ شهریور ۱۴۰۵) در سرای اهل قلم خانه کتاب و ادبیات ایران برگزار شد.
در این نشست سردار داوود غیاثیراد، معاون فرهنگی هیئت رزمندگان غرب و شمال غرب کشور و مدیرعامل بنیاد جهانی خورشید ولایت، یعقوب سلیمانی، معاون فرهنگی و آموزشی بنیاد شهید و امور ایثارگران، عادل خانی، مدیرکل آسیا ـ اقیانوسیه سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی و سیدحمیدرضا قریشی، فرمانده بسیج وزارتخانهها و ادارات سپاه تهران بزرگ، پژوهشگر و عضو هیئت علمی دانشگاه جامع امام حسین (ع) سخن گفتند. دبیری این نشست را محمود دامغانی؛ نویسنده، معاون بینالملل بنیاد جهانی خورشید ولایت و مدیر انتشارات نیکتاب بر عهده داشت.
غیاثیراد در ابتدای سخنان خود ضمن گرامیداشت یاد شهید سید حسن نصرالله در دومین سالگرد شهادت این شهید مقاومت گفت: من در فرهنگستان زبان و ادب فارسی، مسئول واژههای نظامی بودهام و چون در خانه کتاب و ادبیات ایران حضور داریم، محور سخنانم را ادبیات شهید و شهادت انتخاب کردهام. چند روز پیش نیز در منزل شهید تهرانی مقدم، بزرگداشت حسنین، یعنی شهید سید حسن نصرالله و شهید حسن تهرانی مقدم، را برگزار کردیم. در آن مراسم ملکحسین گیوزاد؛ سفیر پیشین ایران در سوریه و لبنان و عضو هیئت امنای بنیاد حفظ ولایت، نیز حضور داشت.
پیشینه ادبیات مقاومت در صدر اسلام
وی در ادامه به پیشینه ادبیات مقاومت در صدر اسلام اشاره کرد و ادامه داد: اولین شاعری که در محضر پیامبر(ص) شعر مقاومت و جنگ سرود، عبدالله بن رواحه بود که در جنگ موته، سومین فرمانده این جنگ شد. مسلمانان میخواستند در این جنگ به امپراتوری روم شرقی ضربهای وارد کنند؛ در حالی که نهال نوپای اسلام تازه شکل گرفته بود. پیامبر اکرم (ص) پیش از جنگ جعفر بن ابیطالب، برادر حضرت علی (ع)، را به فرماندهی انتخاب کرد. جعفر شاعر و رجزخوان بود. رومیها او را محاصره کردند، دستها و پاهایش را قطع کردند و سپس سرش را از بدن جدا کردند. چون دستهایش قطع شده بود، عرب او را «ذوالجناحین» یعنی دارای دو بال، نامید؛ در زبان عربی به پرنده «طیار» میگویند. به همین دلیل جعفر به «جعفر طیار» مشهور شد. پیامبر(ص) نیز نماز جعفر طیار را به همسرش اسماء بنت عمیس آموزش داد تا مهندسی فرهنگی برای ترویج فرهنگ ایثار و شهادت شکل بگیرد.
معاون فرهنگی هیئت رزمندگان غرب و شمال غرب کشور ادامه داد: حضرت علی (ع) دیوان اشعار دارد و یکی از زیباترین شعرهای این دیوان درباره حضرت زهرا (س) است. امام حسین (ع) نیز دیوان شعر دارد و امام خمینی (ره) بهعنوان رهبر انقلاب جمهوری اسلامی ایران نیز دیوان اشعار دارند. این نشان میدهد که ادبیات و شعر، همواره در کنار فرهنگ ایثار و شهادت و در خدمت انتقال مفاهیم والای انسانی بوده است.
غیاثیراد در ادامه به داستان اسارت سعدی شیرازی در جنگهای صلیبی اشاره کرد و گفت: سعدی شیرازی با کاروانی از دانشگاه نظامیه برای زیارت قدس حرکت کرد. در آن دانشگاه، کتابهایی مانند «الحاوی» محمد زکریای رازی و «قانون» و «شفا»ی ابنسینا به عربی نوشته شده است. صلیبیها در راه به کاروان آنها حمله کردند و سعدی را به اسارت گرفتند. سعدی در بوستان و گلستان به این دوران اشاره کرده است. او و دوست همراهش را با زنجیر به هم بسته بودند؛ صبحها آنها را برای کندن کوه میبردند و شبها بازمیگرداندند. دوست سعدی در همین اسارت به شهادت رسید.
وی ادامه داد: پس از این ماجرا، بازرگانی ایرانی که در لبنان سود زیادی به دست آورده بود، تصمیم گرفت از صلیبیها برده مسلمانی بخرد و آزاد کند. او به میدان بردهفروشی رفت و اعلام کرد که میخواهد دو اسیر آزاد کند. سعدی که خود را شیرازی معرفی کرد، در کنار پیرمردی قرار داشت. فروشنده گفت که پیرمردها ارزانترو جوانها گرانتر هستند. سعدی ۲۷ یا ۲۸ ساله بود و در گروه جوانها قرار میگرفت. بازرگان فقط پول آزادی یک نفر را داشت و سعدی را خرید. سپس او را با خود به لبنان برد و گفت باید در خانه او در بعلبک بماند، شبها به مسجد برود و سخنرانی کند و با دختر او ازدواج کند. به این ترتیب، اولین ازدواج سعدی در لبنان رقم خورد. سعدی در بعلبک، دوست شهیدش را به خاک سپرد و زیباترین شعر ادبیات فارسی و حتی ادبیات جهان را برای این شهید قدس سرود با این مطلع: «شبی یاد دارم که چشمم نخفت / شنیدم که پروانه با شمع گفت»
وی افزود: استاد عرفان ما آقای اصغرنژاد میگفت که این شعر سعدی، تقریر آیه شریفه «سَلَمٌ عَلَيْكُم بِمَا صَبَرْتُمْ فَنِعْمَ عُقْبَى الدَّارِ» است. این شعر میگوید ای مدعی، عشق کار تو نیست؛ چراکه نه صبر داری و نه یارای ایستادگی. تو از پیش یک شعله خام میگریزی، اما من ایستادهام تا تمام وجودم بسوزد. سید حسن نصرالله نیز کسی بود که ایستاد تا بسوزد تمام. بر مزار شهید قدس و سید حسن، نباید گریه کرد؛ بلکه باید شاد بود که او مقبول درگاه حق قرار گرفته است. این شعر، هنوز در فرهنگ شهید و شهادت بیرقیب مانده و گویی برای سید حسن نصرالله سروده شده است. سید حسن در وادی ولایت فقیه و ولایت امام شهید ماند و به دریا نزد؛ او تن به طوفان سپرد و عاشقانه سوخت.
سردار یعقوب سلیمانی، معاون فرهنگی و آموزشی بنیاد شهید و امور ایثارگران، در این نشست با گرامیداشت یاد شهدای دفاع مقدس، شهدای جنگ رمضان، شهدای خدمت، شهید کمال قاسمی و شهید سیدحسن نصرالله، از دستاندرکاران تألیف و گردآوری کتاب «به سوی کمال» قدردانی کرد و گفت: دفاع مقدس، تجلی سنت الهی «إِن تَنصُرُوا اللَّهَ یَنصُرکُم» و امتداد فرهنگ عاشورا و قیام حضرت اباعبدالله الحسین (ع) است. دفاع مقدس، مقطعی از تاریخ است که فرهنگ متعالی ایثار، مقاومت و شهادت را بهعنوان رمز ماندگاری اسلام و نظام اسلامی به نسلهای آینده معرفی میکند. کتاب «به سوی کمال» نیز زندگی و خاطرات یک روحانی شهید، شهید کمال قاسمی، را به تصویر کشیده است.
وی ادامه داد: از صدر اسلام و محاصره اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و فرهنگی رسول گرامی اسلام (ص) تا جنگ حق و باطل قیام سرور و سالار شهیدان، و از جنگهای تاریخ معاصر تا شرایط کنونی که دشمنان اسلام و انقلاب با بسیج همه ظرفیتهای سیاسی، اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و نظامی به میدان آمدهاند، علت مانایی و ماندگاری نظام ما، همین ایثار، مقاومت و از خودگذشتگی است. این ایثار و مقاومت چطور بروز و ظهور پیدا کرد؟ در دفاع مقدس تجلی پیدا کرد؛ این میراث دفاع مقدس ماست.
سلیمانی با اشاره به هفته دفاع مقدس، سالگرد شهید جبهه مقاومت و اینکه دفاع مقدس تجلیگاه حقانیت نظام است، گفت: اعتقاد ما این است که هفته دفاع مقدس متعلق به شهداست، سالگرد شهید والامقام سید حسن نصرالله نیز در همین ایام است. هرچه امروز در عرصه مقاومت و ایستادگی داریم، بستر و ریشهاش در همان دفاع مقدس هشتساله است. دفاع مقدس یکی از معتبرترین قطعههای تاریخی کشور ماست، و الان تجلی آن را میبینیم. ویژگیهایی مانند ایثار، اخلاص، از خودگذشتگی، میل به فدا شدن و مجذوب ولایت بودن که در دفاع مقدس وجود داشت، امروز در جنگ ۱۲روزه، جنگ ۴۰روزه و در میادین شهر و کشورمان دیده میشود. ایستادگی ما در دفاع مقدس، به واسطه همین مقاومت و از خودگذشتگی بود. اگر دفاع مقدس را تجلیگاه حقانیت نظام و سیمای زمینی آیات الهی میدانیم، این یک ادعای احساسی نیست؛ امروز آن را لمس میکنیم و میبینیم که دفاع مقدس در شرایط سخت با مقاومت به این اقتدار رسید، نه با تسلیم.
معاون فرهنگی و آموزشی بنیاد شهید و امور ایثارگران با اشاره به شرایط کنونی کشور ادامه داد: ما در یک پیچ سخت و امتحان تاریخی قرار گرفتهایم. دشمنان ما با تحریمهای هوایی، زمینی و اقتصادی میخواهند دیواری پشت مرزهای ما ایجاد کنند، اما ما باید با انسجام و وحدت، دیواری محکمتر و بلندتر از آن در برابرشان ایجاد کنیم تا راهشان بسته شود. طراحی آنها برای جنگ ۱۲ روزه این بود که مغزها را از کار بیندازند، فرماندهان را از میدان خارج کنند و مردم را زیر فشار قرار دهند. آنها تصور میکردند ایران در یکی دو هفته دوام نمیآورد، اما امروز اگر مردم با انسجام و وحدت در صحنه باشند، ما بهراحتی و سربلند از این امتحان بیرون خواهیم آمد.
وی افزود: امروز هرچه داریم، به ایثار و گذشت بستگی دارد. فرهنگ ایثار، جهاد و شهادت در بستر کتاب و رسانه ترویج میشود؛ چراکه کتاب خود یک رسانه است و جایگاه ویژهای در انتقال این فرهنگ دارد. خاطرات شهید کمال قاسمی که چهار بار تشییع و تدفین شده است، میتواند برای نوجوانان و جوانان ما پیام داشته باشد. در دوران دفاع مقدس، ۶۴ درصد از شهدا جوان و نوجوان بودند؛ یعنی حدود ۶۰ تا ۶۵ درصد شهدا در سنین ۱۴ تا ۲۵ سالگی به شهادت رسیدند. اگر وصیتنامههای شهدا در جلسات قرائت شود، هر یک از آنها میتواند به یک مجلد کتاب تبدیل شود؛ چراکه دنیایی از معنا، محتوا و تبیین مسائل مختلف در آنها نهفته است.
سلیمانی در بخش دیگری از سخنان خود به موضوع الگوی ایثار اجتماعی اشاره کرد و گفت: در سفری که به دبی داشتیم، موضوع انتخاب الگوی ایثار اجتماعی مطرح شد. در آن جلسه آیه شریفه «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا هَلْ أَدُلُّكُمْ عَلَى تِجَارَةٍ تُنجِيكُم مِّنْ عَذَابٍ أَلِيمٍ تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ وَتُجَاهِدُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ بِأَمْوَالِكُمْ وَأَنفُسِكُمْ» را قرائت کردم و داستان علی لندی، نوجوان داوطلب هلال احمر که خود را به دل آتش زد تا دیگران را نجات دهد، به همراه عکسش ارائه کردم. این موضوع توجه حاضران را جلب کرد. اگر بنا باشد الگویی برای ایثار و فداکاری اجتماعی در برنامههای صلیب سرخ جهانی معرفی شود، بهترین الگو، همین جوان ایرانی است؛ اما متأسفانه این اتفاق نیفتاد.
معاون فرهنگی و آموزشی بنیاد شهید و امور ایثارگران در پایان با اشاره به تداوم راه شهدا در نسلهای جوان کشور ادامه داد: دشمن تلاش کرد نسل جوان را از این مسیر ایثار و شهادت قطع کند و بحث فاصله نسلی را مطرح کرد. اما همانطور که ما در جنگ، شهید فهمیده و شهید بهنام محمدی داشتیم، سالها بعد از دفاع مقدس نیز جوانی مانند علی لندی ظهور کرد که داوطلبانه خود را به آتش زد و همان مسیر شهید فهمیده را ادامه داد. این تداوم ایثار در میان نسل جوان کشور، نشاندهنده زندهبودن راه شهداست.
«نورالدین پسر ایران» نجاتم داد
عادل خانی نیز در این نشست با اشاره به نسبت همه ایرانیان با دفاع مقدس گفت: بسیاری از بستگان ما در آذربایجان هستند و شهدای زیادی از این خطه در جزیره مجنون به شهادت رسیدهاند. من شهید کمال قاسمی را از نزدیک نمیشناختم، اما برخی آشنایان و بستگان که گمان میکنم همرزم او بودند و در مجنون شهید شدند، سبب شدند یاد این شهید بزرگوار را گرامی بدارم.
وی افزود: قدر وطن را باید از دور از وطن پرسید. در داخل، آزادی مانند اکسیژن است؛ تا زمانی که از آن محروم نشویم، ارزشش را نمیدانیم. در سالهایی که در چین بودم، دشواریهایی پیش آمد که نگاه مرا به زندگی، کار و اطرافم تغییر داد. در همان دوره، یک دوست به من گفت کتاب «نورالدین پسر ایران» را بخوان. هنگام خواندن این کتاب چنان متأثر شدم که خانوادهام تصور کردند کسی در ایران فوت کرده است؛ این کتاب تحول بزرگی در من ایجاد کرد. دفاع مقدس واقعاً مقدس است. عرضه این فرهنگ به نسلهای متفاوت، وظیفه اهالی فرهنگ و رسانه است و باید با زبان مناسب هر نسل انجام شود.
وی خاطرهای از پس از جنگ رمضان تعریف کرد و ادامه داد: همه کشورها درباره کشورهای دیگر تحلیل، شناخت و برداشت دارند و خطاهای ادراکی و محاسباتی امری رایج است. یکی از اندیشمندان به من گفت جمهوری اسلامی تمام شد؛ رهبر شهید شد و همه فرماندهان شهید شدند. چون مستقیم با او در ارتباط بودم، گفتم بر اساس محاسبات و برداشت شما، این حرف درست است؛ اما اگر با فرهنگ ایرانی و تشیع آشنا شوید، این خطا اصلاح میشود. اگر شهادت امام حسین (ع) به پایان تشیع میانجامید، امروز تشیع وجود نداشت. فلسفه تشیع این است که هرگاه چنین اتفاقی رخ میدهد، به جریان و موتور محرکی تبدیل میشود و اتفاقات بزرگتری رخ میدهد. این اندیشمند اکنون از مروجان ما شده است. بسیاری از کشورها ابتدا تردید داشتند که جمهوری اسلامی میماند یا نه، اما بعد دیدند که با سرافرازی و مقاومت ماند.
عادل خانی با اشاره به ضرورت بومیسازی محتوا برای مخاطبان خارجی افزود: در کنار کتاب «نورالدین پسر ایران» که در حال ترجمه بود، کتاب دیگری نیز در دست ترجمه داشتیم و به این نتیجه رسیدیم که اگر شهروند چینی یا ژاپنی همان متن را بخواند، برداشتش از جمهوری اسلامی ایران و دفاع مقدس بهتر نمیشود و حتی ممکن است بدتر شود. باید محتوا را از حالتی که برای مخاطب داخلی تنظیم شده، برای شهروند خارجی متفاوت کرد. برخی بخشها باید کوتاه یا مختصر شود و برخی مفاهیم، مانند خدامحوری و الهیات، با بیانی متناسب با تجربه مخاطب خارجی ارائه شود. برای نمونه، در جنگ، آنها نیز کشتهشدگان خود را با تعابیر خاص خودشان میفهمند. اگر این بومیسازی در حجم و نوع بیان انجام شود، انتقال پیام مؤثرتر خواهد بود. باید محصولات متفاوتی برای داخل و خارج از کشور تولید شود تا ادای دین ما به شهدایی باشد که با خون خود سهمشان را به نظام، مکتب و سرزمین ادا کردند. ما نیز بهعنوان سرباز نظام، هر آنچه در توان داریم با ارائه محتوای متفاوت داخلی و خارجی انجام میدهیم.
نقش روحانیت در دفاع مقدس
سیدحمیدرضا قریشی، فرمانده بسیج وزارتخانهها و ادارات سپاه تهران بزرگ و عضو هیئتعلمی دانشگاه جامع امام حسین (ع)، خاطرهای را به این شرح بیان کرد: در سفری به همراه برخی از مقامات به پیونگیانگ رفتیم. آقای کیم سونگ، یکی از مقامات آن کشور، چراغ سبز بزرگی را در بالای شهر پیونگیانگ نصب کرده بود که از همه جای شهر دیده میشد. از او پرسیدیم فلسفه این چراغ سبز چیست. او با اینکه مارکسیست لنینیست و متکی به مکتب جوچه بود و اعتقادی به اسلام نداشت، گفت که این شهید شاهد ماست. این تجربه ثابت میکند که میان ما و دیگر ملتها، ارزشهای مشترکی مانند ایثار و شهادت وجود دارد که باید آنها را درک کنیم.
وی درباره نقش روحانیت در دفاع مقدس گفت: روحانیت در جنگ هشتساله حضوری گسترده داشت. از گذشته، روحانیان اهل ایثار و مقاومت بودند و آثار معنوی زیادی از خود به جای گذاشتند. در جبههها وقتی یک روحانی در کنار رزمندگان قرار میگرفت، ما او را با جلال و جبروت در مسجد ملاقات میکردیم؛ اما او با ما فوتبال بازی میکرد و در کنار ما بود. گاهی با شوخی به او میگفتیم که فکر میکردیم روحانی موجودی آسمانی است، اما دیدیم که انسانی از جنس خود ماست. این مباحث اعتقادی و انگیزشی، بخشی از نقش روحانیت در جبهه بود. برگزاری نماز جماعت، تقریر احکام و تبلیغ فرهنگ ایثار و شهادت، از دیگر کارهایی بود که روحانیان انجام میدادند. این حضور، روحیه رزمندگان را تقویت میکرد.
فرمانده بسیج وزارتخانهها و ادارات سپاه تهران بزرگ درباره ایثار روحانیت در دفاع مقدس اشاره کرد: روحانیان به نسبت جمعیتشان، بیشترین شهدا را تقدیم کردند؛ از هر هزار نفر، ۴۰ نفر شهید شدند، در حالی که این نسبت در سایر اقشار، چهار نفر در هر هزار نفر بود. یعنی روحانیان در جبههها ده برابر سایر اقشار، برای اسلام مایه گذاشتند. به عنوان مثال شهید ابوترابی فرد، روحانی جانباز و آزاده، الگوی دیگری از حضور روحانیت در دوران اسارت بود. او توانست در دوران اسارت، همان کارهای ویژهای را که روحانیان در جبهه انجام میدادند، در میان اسرا سازماندهی کند.
دوست دارم برای شرکت در نمایشگاه کتاب به تهران بیایم/ تجربه مسحورکننده هزارویکشب
اگر ما راوی نباشیم نیویورک تایمز روایتش از «وضعیت فرهنگ در جنگ خاورمیانه» را مسلط میکند
