در آیین اختتامیه یازدهمین دوره جشنواره خاتم(ص) مطرح شد؛
فعالیت‌های فرهنگی و ترویجی در ایران به تجدید حیات نیاز دارند/ ضرورت حمایت همه‌جانبه از جشنواره خاتم(ص)
محسن جوادی گفت: جشنواره خاتم(ص) یکی از جشنواره‌های موفق فرهنگی است و همه نهادها باید از آن حمایت همه جانبه داشته باشند. نیاز کشور به چنین برنامه‌هایی برکسی پوشیده نیست. واقعیت این است که فعالیت‌های فرهنگی و ترویجی در ایران به تجدید حیات نیاز دارند.
به گزارش روابط عمومی و امور بین‌الملل خانه کتاب و ادبیات ایران، آیین اختتامیه یازدهمین دوره جشنواره خاتم(ص) سه‌شنبه (14 مهر ماه 1405) در سرای اهل قلم خانه کتاب و ادبیات ایران برگزار شد.
ورود دانش‌آموزان به جشنواره خاتم اقدامی نو و سامان‌یافته بود
محسن جوادی؛ معاون امور فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در بخشی از سخنان خود در این آیین، جشنواره خاتم(ص) را یکی از جشنواره‌های موفق فرهنگی دانست و گفت: جشنواره خاتم(ص) در مسیر خود رشد کرده و به این مرحله رسیده است و امیدوارم این مسیر ادامه پیدا کند و شاهد گسترش و موفقیت‌های بیشتر آن باشیم. این رویکرد در عرصه فرهنگی ایران بسیار ارزشمند است.
وی افزود: نیاز کشور به چنین برنامه‌هایی برکسی پوشیده نیست. واقعیت این است که فعالیت‌های فرهنگی و ترویجی در ایران به تجدید حیات نیاز دارند. البته شاید در دوره‌هایی از تاریخ، این فعالیت‌ها کاهش یافته باشد، اما در تاریخ ایران همواره کارهای بزرگی در این حوزه انجام شده است.
جوادی ادامه داد: در حوزه داستان و روایت، ورود دانش‌آموزان و دیگر کسانی که لزوماً متخصص نویسندگی، پژوهش یا تاریخ‌نگاری نیستند، اقدامی نو و سامان‌یافته است.
معاون امور فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در بخش دیگری از سخنان خود با قدردانی از دست‌اندرکاران جشنواره گفت: خوشحالم که این موفقیت تنها به یک مکان یا سازمان خاص وابسته نیست. بدنه و پایه اصلی این کار، مجموعه افرادی هستند که به آن جان داده و با آن همکاری می‌کنند. امیدوارم این مسیر همواره به همین شکل رو به جلو حرکت کند.
محسن جوادی در پایان بر ضرورت حمایت از جشنواره خاتم(ص) تاکید کرد: معاونت امور فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و نهادهای مشابه وظیفه دارند از چنین فعالیت‌هایی حمایت کنند، اما اصل و اساس این کار، دوستانی هستند که در این حوزه فعالند؛ از جمله کسانی که می‌نویسند و داستان‌های خود را ارسال می‌کنند.
جشنواره خاتم متعلق به ایران، دین و پیامبر(ص) است
ابراهیم حیدری؛ مدیرعامل خانه کتاب و ادبیات ایران نیز سخنرانی خود در این آیین را با قدردانی از برگزارکنندگان و دست‌اندرکاران جشنواره خاتم(ص) آغاز کرد. وی گفت: جشنواره خاتم(ص) جشنواره‌ای دلی است که با عشق برگزار می‌شود و برگزاری آن برای همه دست‌اندرکاران، یک وظیفه اخلاقی و انسانی است. تلاش کردیم در برگزاری این جشنواره از قید و بندهای اداری فاصله بگیریم و کاری را با دل و علاقه انجام دهیم.
مدیرعامل خانه کتاب و ادبیات ایران با بیان اینکه جشنواره خاتم(ص) متعلق به ما، ایران، دین و پیامبر رحمت(ص) است، ادامه داد: طی سال گذشته در خانه کتاب و ادبیات ایران حدود ۶۲ نشست و کارگاه برگزار شد که مکمل جشنواره خاتم(ص) بودند. این برنامه‌ها بازتاب‌های خوبی در رسانه‌ها داشتند.
وی با بیان اینکه خانه کتاب و ادبیات ایران در موضوع جشنواره خاتم(ص) در حوزه‌های آموزش، تبلیغ و ترویج وظایفی را برعهده دارد، گفت: روند برگزاری این دوره از جشنواره یک سال است که آغاز شده، اما این تازه شروع کار است. اکنون باید با رویکردی جدید و برگزاری جشنواره‌ها و برنامه‌های مختلف، این مسیر را استمرار ببخشیم. هدف اصلی ما تبلیغ و تشویق این جریان است.
حیدری در پایان با اشاره به این نکته که در این برهه حساس از تاریخ، حفظ ایران از هر چیزی واجب‌تر است، ادامه داد: امیدوارم با نگاهی پیوند دهنده و وحدت‌بخش بتوانیم از کشورمان حراست کنیم و نگهبان ارزش‌های اسلامی باشیم. اسلام، دین وحدت و صلح است و ما باید با همین نگاه باید برای حفظ آرامش و پایداری کشورمان تلاش کنیم.
جشنواره خاتم بستری برای گردهمایی جوانان و نویسندگان است
محمدرضا شرفی‌خبوشان؛ دبیرعلمی یازدهمین دوره جشنواره خاتم نیز با قدردانی از استادان، برگزارکنندگان و نویسندگانی که در این دوره از جشنواره حضور داشتند، گفت: این روزها بجز روبه‌رو شدن با مسائلی جدید و برخی چالش‌های تاریخی در حال مواجهه با ابرقدرتی هستیم که در تلاش برای تضعیف هویت ماست. در چنین شرایطی، برگزاری جشنواره‌ای با محوریت پیامبر اکرم(ص) اهمیت ویژه‌ای دارد.
وی افزود: بسیاری از جشنواره‌های هنری و علمی به دلیل شرایط موجود متوقف شده یا به نتیجه نرسیده‌اند، اما جشنواره خاتم(ص) با اراده‌ای قوی به یازدهمین دوره خود رسیده و اکنون با شکوه بیشتری به سوی دوره دوازدهم حرکت می‌کند. دلیل این استمرار را باید در ماهیت چندبعدی جشنواره جست‌وجو کرد. این جشنواره حوزه‌های هنر، علم، دانش روایت و ارادت به اسلام و پیامبر(ص) را در کنار یکدیگر قرار داده است.
دبیرعلمی یازدهمین دوره جشنواره خاتم این جشنواره را یک «جشنواره تمدنی» توصیف کرد و ادامه داد: یکی از موضوعاتی که امروزه جهان را به چالش کشیده، بحث تمدن و جدال میان تمدن‌هاست. آنچه ما را در این مسیر محکم نگه می‌دارد، غور کردن در اندیشه‌های پیامبر اکرم(ص) است. این جشنواره می‌تواند نوعی ایستادگی در برابر جریانی باشد که در پی مقابله با تمدن اسلامی است.
شرفی خبوشان همچنین با بیان اینکه یکی از دستاوردهای جشنواره خاتم(ص) ایجاد بستری برای گردهمایی جوانان و نویسندگان است، گفت: این نویسندگان با استفاده از این بستر در کنار یکدیگر به نوشتن داستان‌هایی درباره پیامبر(ص) می‌پردازند. ما همواره تلاش کرده‌ایم در هر دوره، نگاه خود را به تاریخ و گذشته عمیق‌تر کنیم.
وی به موضوع آثار ارسالی به جشنواره خاتم(ص) نیز اشاره کرد و ادامه داد: یک نکته جالب درباره آثار ارسال شده این است که ۶۰ تا ۸۰ درصد نویسندگان، موضوعات خود را با نگاهی به روزگار معاصر انتخاب و تلاش کرده‌اند پیام یا حدیث پیامبر(ص) را در رفتار و مسائل امروز نشان دهند. این رویکرد ارزشمند است، اما باید نویسندگان را به توجه بیشتر به تاریخ نیز ترغیب کنیم. روایت‌های اسلامی بر پایه منابع اصلی تاریخی شکل گرفته‌اند. اگر با دقت در کتاب‌های کهن و منابع قدیمی تحقیق کنیم، به موضوعات مغفولی دست پیدا خواهیم کرد که می‌توانند برای روایت‌گری تازه و جذاب باشند.
شرفی‌خبوشان همچنین با اشاره به بخش دانش‌آموزی جشنواره خاتم گفت: بسیار خوشحالم که بخش دانش‌آموزی جشنواره با نشاط و پویایی همراه است. دانش‌آموزانی که برای پیامبر(ص) داستان می‌نویسند، در حال پرورش خود به عنوان صاحب قلم هستند. دانش‌آموزانی که سال‌ها پیش فعالیت خود را از این بخش آغاز کرده‌اند، اکنون در بخش بزرگسال جشنواره حضور دارند. این موضوع نشان‌دهنده پایداری و تنوع فکری جشنواره است. حتی افرادی که شاید در موضوعاتی مانند دفاع مقدس اثری نداشته‌اند، هنگام پرداختن به موضوع پیامبر(ص) انگیزه بیشتری برای تولید اثر پیدا می‌کنند. شناخت سیره پیامبر(ص) می‌تواند راهی برای شناخت جایگاه کشور و تمدن اسلامی ما باشد.
این نویسنده و پژوهشگر با اشاره به خروجی جشنواره خاتم گفت: جشنواره خاتم(ص) رویدادی نیست که فعالیت آن در مراسم اختتامیه پایان پیدا کند. آثار جشنواره در قالب کتاب در اختیار پژوهشگران و مردم قرار می‌گیرد و ما نیز از دیدگاه‌ها و نظرات صاحب‌نظران برای تکامل این مسیر استفاده می‌کنیم. در دوره دوازدهم به دنبال ایجاد پیوند میان دانش‌پژوهان، اهل علم و دانشگاهیان حوزه تاریخ اسلام با نویسندگان هستیم. تلاش می‌کنیم این ارتباط را در قالب تحقیق و پژوهش‌های عمیق‌تر تقویت کنیم تا نویسندگان بتوانند از دانش متخصصان تاریخ بهره‌مند شوند.
ظرفیت جشنواره خاتم برای بازخوانی سخنان و پیام‌های پیامبر(ص)
در ادامه این آیین سعید طاووسی مسرور با اشاره به ظرفیت جشنواره خاتم(ص) برای روایت زوایای کمتر شنیده‌شده از زندگی پیامبر(ص) گفت: معتقدم همچنان ناگفته‌ها و نانوشته‌های بسیاری از زندگانی پیامبر مکرم اسلام(ص) وجود دارد و جشنواره خاتم ظرفیت ارزشمندی برای بازخوانی سخنان و پیام‌های پیامبر(ص) و روایت موضوعاتی است که کمتر شنیده یا گفته شده‌اند. قالب داستان نیز ظرفیت مناسبی برای انتقال این پیام‌ها دارد. متاسفانه بسیاری از نویسندگان تنها به تکرار مطالب تاریخی می‌پردازند. نویسندگان باید از منابع جدید و روایت‌های کمتر شنیده‌شده استفاده و آنها را به دستمایه‌ای برای خلق داستان‌های جذاب تبدیل کنند.
وی در ادامه به دو نکته مهم در روایت داستان‌های مرتبط با پیامبر(ص) اشاره کرد و ادامه داد: نخستین نکته، ایجاد پیوند میان امروز و دیروز است. داستان نباید صرفاً بازگویی خشک تاریخ یا سیره باشد. داستان باید بتواند حرف امروز را بیان کند و از طریق آموزه‌های پیامبر(ص)، میان امروز و دیروز پیوند ایجاد کند. این کار بسیار مهم و حساس است و اگر به‌درستی انجام نشود، ممکن است به سیره آسیب بزند.
طاووسی مسرور دومین نکته را پرهیز از ورود ناگهانی پیامبر(ص) به داستان عنوان کرد و گفت: یکی از آسیب‌های رایج این است که نویسنده داستانی مستقل می‌نویسد و در پایان، با یک جمله ناگهان پیامبر(ص) را وارد داستان می‌کند. این شیوه با هدف داستان سازگار نیست و از نظر روایی نیز مطلوب به نظر نمی‌آید. در جشنواره خاتم باید عطر و یاد رسول خدا(ص) به شکلی زیبا و ظریف در تار و پود داستان جاری باشد. امیدوارم این جشنواره تا صد سال به تداوم و شکوفایی خود ادامه دهد و این مسیر راهی برای نوشتن واقعی و پایداری فرهنگ باشد.
بیانیه هیات داوران
یکی دیگر از بخش‌های این آیین خوانش بیانیه هیات داوران برای حاضران به شرح زیر بود:
«بسم الله الرحمن الرحیم
لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ
بی گمان رسول خدا براي شما سرمشقي پسنديده و نيكوست
خداوند را شاکریم که در میان همه پیامبران خود، این افتخار را نصیب ما کرد تا امت خاتم پیامبرانش باشیم. نوشتن داستان درباره برترین مخلوق خداوند متعال، پیامبر مصطفی صلوات الله علیه و آله، موهبتی الهی است؛ لطفی که اگر خداوند شامل حال نویسنده‌ای کرد، باید شکرگزار آن باشد، هرچند از دست و زبان که برآیدکز عهده شکرش به‌درآید.
همان‌طور که نوشتن درباره پیامبر خاتم(ص) خاص و متمایز است، داوری این جشنواره نیز فقط انتخاب اثری داستانی نیست؛ فرصتی است برای دیدن آنچه در ذهن نویسندگان امروز درباره پیامبر(ص) می‌گذرد و شیوه‌ای که برای بیان آن انتخاب می‌کنند.
سالی که گذشت، پر از روزهای پرالتهاب و دشوار برای سرزمین ما و مردمانش بود؛ روزهایی جان‌فرسا که دل‌ها را به تنگنا می‌برد. اما در همین روزگار نفس‌گیر، آنچه مایه دلگرمی و امیدواری شد، استقبال پرشور نویسندگان از این دوره بود؛ نشانه‌ای از اینکه همچنان دغدغه روایت زندگی و سیره پیامبر اکرم(ص) در دل بسیاری زنده است و چراغ این مسیر همچنان فروزان می‌ماند. این دغدغه، قابل ستایش است و برگزارکنندگان را بر آن می‌دارد که به آینده این راه امیدوار باشند. در میان آثار، داستان‌هایی بودند که سیره پیامبر را از سطح یک موضوع تاریخی فراتر برده و آن را با مسائل انسانی و اجتماعی پیوند می‌دادند. پرداختن به موضوع وحدت میان مسلمانان در برخی آثار، به‌خوبی در دل موقعیت و روایت جای گرفته بود، بی‌آنکه به داستان و شخصیت هایش تحمیل شود.
با این حال، مطالعه آثار ارسالی حاکی از آن بود که میان «داشتن یک دغدغه ارزشمند» و «تبدیل آن دغدغه به یک داستان جذاب و خلاق» همچنان فاصله‌ای وجود دارد. این فاصله، گاه در میزان تسلط بر ساختار داستان، انتخاب پیرنگ و نحوه گسترش آن دیده می‌شد و گاه در پژوهش و مطالعه تاریخ.
در برخی آثار حاشیه‌روی‌های طولانی، درون‌مایه اثر را کم‌رنگ می‌کرد؛ در برخی دیگر، پیام داستان به‌جای آنکه از دل رفتارها و کنش شخصیت‌ها بیرون بیاید، مستقیم و گزارشی ارائه می‌شد. گاه نیز یک روایت تاریخی، با همه تب‌وتابش، هنوز به داستانی با ساختاری منسجم ختم نشده بود.
آنچه در پرداخت داستان، به‌ویژه داستان‌هایی با رویکرد مذهبی، اهمیت دارد، نحوه انتقال نگرش نسبت به موضوع و بینشی است که نویسنده به موضوع دارد. انتظار می‌رود در بخش بزرگسال، درون‌مایه داستان که حاکی از انتقال جهان‌بینی نویسنده نسبت به موضوع است، پررنگ‌تر باشد؛ و در بخش نوجوان، هرچند انتظار نگرشی شخصی و تثبیت‌شده نمی‌رود، اما یافتن جهان‌بینی خاص حول سیره نبوی و پرداخت داستان در این راستا اهمیت دارد.
بررسی آثار این دوره، در بخش‌های رمان، طرح رمان، داستان کوتاه و داستانک، این نکته را یادآوری کرد که برای نوشتن درباره پیامبر اکرم(ص)، فقط تکیه بر تاریخ و انگیزه نوشتن از سیره کافی نیست؛ نویسنده باید هم‌زمان پژوهشگر، داستان‌خوان و داستان‌نویس باشد و میان این سه، پیوند و تعاملی پویا برقرار کند.
در میان آثار ارسالی، داستان‌هایی نیز بودند که از قدرت و تسلط نویسنده خبر می‌دادند؛ آثاری که قلمی روان، ذهنی پویا و تفکری عمیق را به نمایش می‌گذاشتند.
امیدواریم جشنواره خاتم، علاوه بر آنکه هر سال موقعیتی برای شناسایی و معرفی آثار برتر فراهم می‌کند، بتواند فرصتی برای رشد نویسندگان باشد تا از این امکان بهره ببرند و با مطالعه و پژوهش بیشتر و عمیق‌تر سیره پیامبر اکرم(ص) و تسلط بر ساختار داستان، روایت‌هایی خلاقانه، جذاب و ماندگار عرضه کنند. شایسته است نویسنده، رسالت خود را بازتاب صحیح سیرة پیامبر خاتم(ص) بداند و بکوشد آن را در داستانی خواندنی و جذاب به تصویر بکشد.
از همه نویسندگانی که با وجود دشواری این مسیر، قلم به دست می‌گیرند، درباره پیامبر اکرم(ص) می‌نویسند و در پی ارتقای آثارشان برمی‌آیند، صمیمانه قدردانی می‌کنیم و برای همه آنان در ادامه این مسیر آرزوی توفیق داریم.
والسلام علیکم و رحمت‌الله و برکاته».
دوست دارم برای شرکت در نمایشگاه کتاب به تهران بیایم/ تجربه مسحورکننده هزارویکشب
اگر ما راوی نباشیم نیویورک تایمز روایتش از «وضعیت فرهنگ در جنگ خاورمیانه» را مسلط می‌کند
