در آیین روز ادبیات زنجان مطرح شد؛
ابیات کدام شاعر زنجانی را به‌اشتباه به حافظ نسبت دادند؟
حسن حسینعلی در آیین روز ادبیات زنجان که با تجلیل از پیشکسوتان ادبیات استان همراه بود، گفت: قاضی بهاءالدین زنجانی از غزلسرایان نامدار زنجانی بود که برخی مصححان دو غزلش را به اشتباه وارد دیوان حافظ کردند.
به گزارش روابط عمومی و امور بین‌الملل خانه کتاب و ادبیات ایران، هم‌زمان با «روز ادبیات استان زنجان» آیین «عصر شعر زنگان»، پنج‌شنبه (۲۳ مهرماه ۱۴۰۵) به همت خانه کتاب و ادبیات ایران، دفتر ادبیات، شعر و زبان فارسی معاونت امور فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان، در محل دائمی نمایشگاه‌های بین‌المللی زنجان (کاسپین) برگزار شد.
نام ۱۲ شاعر زنجانی در تذکره‌های عصر ایلخانی ثبت شده است
حسن حسینعلی؛ پژوهشگر تاریخ، در این آیین با اشاره به درخشش ادیبان زنجان در سده‌های گذشته گفت: بیشترین فراوانی آماری نام شاعران ثبت‌شده زنجان در تذکره‌ها به دوره مغول و ایلخانی مربوط می‌شود. در روزگاری که قرن هفتم با نام قله‌هایی چون سعدی و مولانا شناخته می‌شد و چهره‌هایی نظیر همام تبریزی و امیرخسرو دهلوی در ادب فارسی می‌درخشیدند، نام دست‌کم ۱۲ شاعر نام‌آور زنجانی نیز در متون معتبر ادبی آن عصر ثبت شده است.
وی در معرفی این چهره‌ها به جایگاه بلند قاضی بهاءالدین زنجانی اشاره کرد و افزود: قاضی بهاءالدین زنجانی از چنان طبع روانی برخوردار بود که در بیتی جسورانه خطاب به خود سروده است «هم سعدی و هم همام، هزار غلام طبع تواند ای...». نکته قابل تامل در حوزه نسخه‌شناسی این است که بر اساس مستندات «عرفات‌العاشقین»، در سده نهم هجری دو غزل از این شاعر زنجانی به اشتباه وارد دیوان حافظ شیرازی شده‌اند؛ یکی غزلی با ردیف «فرخ» و دیگری غزلی با مطلع «ساقیا مایه شراب نیاز شد...». تطبیق نسخ کهن خطی دیوان حافظ به روشنی نشان می‌دهد این سروده‌ها متعلق به خواجه شیراز نیست و از آنِ قاضی بهاءالدین است.
این پژوهشگر تاریخ ادامه داد: قاضی بهاءالدین زنجانی همان شاعری است که به تعبیر حمدالله مستوفی، اصطلاحات و تعابیر ترکی را به شیوه‌ای استادانه در شعر فارسی نشاند. به سبب اشتراک در سبک بیانی و کاربرد واژگان ترکی و مغولی در اشعار هجوآمیز و مناظره‌ای، آثار او غالباً با اشعار هم‌عصرش پوربهای جامی خلط شده است؛ از جمله قصیده بحث‌انگیز «ای کرده روح با لب لعل تو نوکری...» که لبریز از واژگان و اصطلاحات دیوانی و زیستی عهد مغول است.
حسینعلی با تاکید بر لزوم زدودن غبار غربت از مفاخر کهن زنجان گفت: در شرایطی که محققان سایر مناطق کشور به معرفی مواریث بومی خود می‌پردازند، مفاخر زنجان همچنان نیازمند بازخوانی هستند. یکی دیگر از این چهره‌ها، کمال‌الدین ابوالفضل زنجانی است که نباید او را با سه کمال‌الدین زنجانی دیگر اشتباه گرفت. بر پایه تحقیقات اخیر و یافته‌های تذکره «عرفات‌العاشقین»، وی با ۳۴۸ بیت شعر پراکنده در قالب‌های قصیده، غزل، رباعی و قطعه، در صدر شاعران صاحب اثر عهد ایلخانی زنجان جای دارد؛ هرچند شاهنامه منظوم وی هنوز شناسایی کامل نشده است.
وی در ادامه با یادکرد از خاندان علمی و ادبی زنجانی در قرن هفتم افزود: عمادالدین زنجانی، فرزند علامه نامدار عزالدین عبدالوهاب زنجانی، ریاضی‌دان، ادیب و خوشنویس سده هفتم بود. آوازه جهانی عزالدین عبدالوهاب زنجانی به واسطه کتاب «تصریف زنجانی» یا «العزی» است که قرن‌ها معتبرترین متن درسی علم صرف در حوزه‌های علمیه و مراکز علمی جهان اسلام بوده و حتی دامنه شهرت عمومی او نسبت به شخصیتی چون شیخ اشراق فزونی دارد.
حسینعلی ادامه داد: علاوه بر این، پژوهش‌های جدید و سخنرانی‌های علمی اخیر در دانشگاه‌های آلمان اثبات کرده است که مبحث مشهور مربعات جادویی یا وفقی که به قرن هجدهم اروپا نسبت داده می‌شد، متعلق به ابتکارات ریاضی عزالدین زنجانی است. فرزندش عمادالدین نیز اگرچه شاعری دوزبانه، فارسی و عربی، بوده، اما امروزه سوگمندانه تنها چهار بیت عربی از آثار وی به دست ما رسیده است.
این پژوهشگر تاریخ با برشمردن نام دیگر شاعران این دوره چون حکیم زنجانی و برقی زنجانی، به تصحیح یک خطای بزرگ در نسخه‌شناسی اشاره کرد و گفت: یکی از مهم‌ترین چهره‌های این پیوند تاریخی، ابراهیم عطار زنجانی است. او صاحب چندین مثنوی از جمله «مفتاح‌الفتوح» است که به اشتباه به نام فریدالدین عطار نیشابوری به چاپ می‌رسید؛ اما پژوهش‌های نصرالله پورجوادی اثبات کرد این منظومه‌ها متعلق به عطار زنجانی است.
وی با اشاره به ویژگی کتاب‌شناختی این اثر افزود: اهمیت مضاعف مثنوی «مفتاح‌الفتوح» علاوه بر جنبه‌های حکمی، در بخش پایانی آن نهفته است؛ جایی که شاعر در قالب یک منظومه ۱۵۰ بیتی، نام و مشخصات حدود ۵۰ تن از رجال برجسته دینی، عرفانی و ادبی روزگار خود را به‌گونه‌ای دقیق به نظم کشیده است. این منظومه یک سند تاریخی و کتاب‌شناختی کم‌نظیر در حوزه تراجم‌نگاری به شمار می‌رود.
وضعيت داستان مدرن در استان زنجان چگونه است؟
سلمان کریمی؛ نویسنده ادبیات دفاع مقدس اهل زنجان، در این آیین با گرامیداشت یاد چهره‌های پیشکسوت، درباره تاریخچه و وضعیت ادبیات داستانی در استان زنجان گفت: اگرچه در حوزه شعر، زنجان جایگاه بسیار برجسته‌ای دارد، اما داستان مدرن در این دیار قدمت زیادی ندارد. در این میان باید از زنده‌یاد تقی فاضلی یاد کنم که به نظر من بنیان‌گذار داستان مدرن در زنجان است. با وجود مقام والا و ارزش نوشته‌هایش، چنان‌که شایسته است در مجالس رسمی و محافل ادبی از او نام برده نشده و حق مطلب درباره او ادا نشده است.
کریمی درباره روند شکل‌گیری جریان داستانی در استان زنجان افزود: پیش از این فعالیت‌های داستانی در استان به صورت پراکنده پیگیری می‌شد. در اوایل دهه ۷۰ خورشیدی، نسل تازه‌ای از نویسندگان کار را آغاز کرد. جوانان آن دهه که من نیز یکی از آن‌ها بودم، جریانی را پایه گذاشتند. امروز از آن نسل، به جز من و یکی دو دوست که قلم نمی‌زنند، کسی باقی نمانده است و ادامه این جریان را باید در تلاش استادان پیشکسوت جست‌وجو کرد.
وی با تجلیل از نقش استادان و همراهان خود در این مسیر گفت: لازم است از استادان پیشکسوت این عرصه یاد کنم؛ آقایان سعید افشار و حسین عباسی‌نیا که افتخار بهره‌مندی از کلاس‌هایشان را داشته‌ام. همچنين از دوست عزیزم آقای خامه‌پرست که مدتی است از دیدارشان محرومیم، یاد می‌کنم. این جریان با تلاش این عزیزان تداوم یافت.
کریمی با ابراز امیدواری نسبت به آینده ادبیات داستانی زنجان گفت: داستان زنجان در نزدیک به سه دهه گذشته مسیری رو به رشد را پیموده است. انتظار می‌رود از این پس بیش از پیش از داستان زنجان بشنویم، آثار فاخری بخوانیم و شاهد انتشار رمان‌ها و داستان‌های درخشان‌تری از این خطه باشیم.
جعفر محمدی؛ مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان زنجان، نیز در این آیین نمایشگاه کتاب را فرصتی مغتنم برای همدلی، فاصله گرفتن از دغدغه‌های روزمره و دستیابی به نشاط فرهنگی دانست و گفت: رونق فرهنگ و هنر این دیار مرهون حضور و تلاش پیشکسوتان و مفاخر ارجمندی است که دغدغه‌مندی‌شان الهام‌بخش نسل‌های مختلف بوده است.
در بخش پایانی این محفل ادبی، شاعرانی نظیر پرویز سودی، وحید رحمانی، امیرمهدی عرفانی، علی بیانی و حسن پاکزاد سروده‌های خود را قرائت کردند. سپس با حضور مسئولان فرهنگی استان زنجان، از حسن حسینعلی؛ پژوهشگر تاریخ، سلمان کریمی؛ نویسنده و پرویز سودی؛ شاعر، به عنوان سه چهره شاخص و پیشکسوت ادبی استان زنجان تقدیر شد.
یازدهمین نمایشگاه کتاب زنجان به همت خانه کتاب و ادبیات ایران، با همکاری اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان زنجان و حمایت معاونت امور فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، از ۱۸ تا ۲۵ مهر ۱۴۰۵ در محل دائمی نمایشگاه‌های بین‌المللی زنجان (کاسپین) برگزار می‌شود.
دوست دارم برای شرکت در نمایشگاه کتاب به تهران بیایم/ تجربه مسحورکننده هزارویکشب
اگر ما راوی نباشیم نیویورک تایمز روایتش از «وضعیت فرهنگ در جنگ خاورمیانه» را مسلط می‌کند
