زنجان و یازدهمین نمایشگاه کتابش/ ۱5
تداوم حمایت از کتاب، لازمه ماندگاری دستاوردهای یازدهمین نمایشگاه کتاب زنجان است
مهدی جلیل‌خانی با اشاره به اهمیت برگزاری یازدهمین نمایشگاه کتاب زنجان، این رویداد را فرصتی برای تقویت ارتباط میان نویسندگان و مخاطبان، معرفی ظرفیت‌های فرهنگی استان و گسترش فعالیت‌های کتاب‌محور دانست و بر ضرورت تداوم برنامه‌های فرهنگی، حمایت از کتاب‌خوانان و معرفی هدفمند آثار نویسندگان بومی تاکید کرد.
مهدی جلیل‌خانی؛ از اهالی قلم زنجان در گفت‌وگو با روابط عمومی و امور بین‌الملل خانه کتاب و ادبیات ایران با بیان اینکه بازگشت یک رویداد بزرگ کتاب‌محور به استان زنجان اتفاقی مبارک است، بیان کرد: بر اساس اظهارات استاندار، یازدهمین نمایشگاه کتاب زنجان پس از وقفه‌ای چند ساله برگزار شده است. حضور آثار ۳۰۰ ناشر و عرضه نزدیک به ۲۰ هزار عنوان کتاب، فرصتی برای دیده‌شدن اهالی قلم و شکل‌گیری گفت‌وگو میان نویسندگان و خوانندگان فراهم کرده است. با این حال ماندگاری آثار فرهنگی این رویداد به برنامه‌هایی بستگی دارد که پس از پایان نمایشگاه اجرا می‌شوند.
وی درباره میزان پاسخ‌گویی نمایشگاه کتاب به نیازهای مطالعاتی مخاطبان زنجانی گفت: از نظر تنوع آثار، شرایط مناسبی فراهم شده و حدود ۲۰ هزار عنوان در بیش از ۱۰۰ هزار جلد کتاب عرضه شده است. آمارهای اعلام‌شده نیز از استقبال مخاطبان حکایت دارد؛ به‌طوری‌که تا پایان روز چهارم نمایشگاه کتاب، ۸ هزار و ۵۳۰ نسخه کتاب به ارزش بیش از ۲ میلیارد و ۶۷۶ میلیون تومان به فروش رسیده است.
جلیل‌خانی با اشاره به تاثیر افزایش قیمت کتاب بر قدرت خرید مخاطبان افزود: بیش از ۶۰ درصد کتاب‌های عرضه‌شده، چاپ سال ۱۴۰۴ هستند و افزایش هزینه‌های کاغذ نیز بر قیمت آثار جدید تاثیر گذاشته است. از این رو، در کنار تنوع کتاب‌ها باید به تناسب قیمت‌ها با توان اقتصادی مخاطبان توجه داشت. همچنین میزان پاسخ‌گویی نمایشگاه کتاب به نیازهای تخصصی پژوهشگران و مخاطبان حوزه‌های علمی باید به‌صورت جداگانه بررسی شود.
این فعال فرهنگی همچنین با تاکید بر ضرورت تداوم حمایت‌های مالی از کتاب‌خوانان عنوان کرد: یارانه ۳۰ درصدی خرید کتاب تا سقف دو میلیون تومان برای هر کد ملی، در کنار ۱۰ درصد تخفیف عمومی بدون سقف، از جمله حمایت‌هایی است که استمرار آن می‌تواند به افزایش دسترسی مردم به کتاب کمک کند. گسترش این حمایت‌ها به شهرستان‌ها و روستاها و همچنین خریدهای مجازی از خارج استان نیز ضروری است؛ زیرا در شرایط فعلی، یارانه بخش مجازی تنها به خریدهایی تعلق می‌گیرد که مبدا فروش آنها زنجان باشد. انتشار گزارش شفاف از میزان فروش، تعداد بازدیدکنندگان و حجم یارانه اختصاص‌یافته نیز می‌تواند ارزیابی دقیق‌تری از عملکرد نمایشگاه کتاب به دست دهد.
جلیل‌خانی در بخش دیگری از سخنان خود معرفی آثار نویسندگان زنجانی در بازار نشر کشور را نیازمند برنامه‌ریزی منظم دانست و بیان کرد: آمار رسمی و مستقلی درباره سهم آثار نویسندگان زنجانی در بازار نشر کشور در دسترس نیست و به نظر می‌رسد چنین آماری تاکنون منتشر نشده باشد. ثبت و انتشار سالانه اطلاعات نشر استان، شامل عنوان کتاب‌ها، شمارگان و ناشران، می‌تواند به شناخت بهتر ظرفیت‌های ادبی زنجان کمک کند. همچنین، تهیه فهرستی مرجع از آثار نویسندگان استان و معرفی مستمر آنها در رسانه‌ها و کتابخانه‌ها، زمینه آشنایی بیشتر مخاطبان با این آثار را فراهم می‌کند.
وی با اشاره به معرفی تاریخ، فرهنگ و هویت زنجان در نمایشگاه کتاب گفت: اختصاص هر روز نمایشگاه کتاب به یکی از شهرستان‌های استان، برگزاری روز ادبیات استان، معرفی مفاخر، رونمایی از کتاب و اجرای برنامه شاهنامه‌خوانی از جمله اقداماتی است که در این زمینه انجام شده است. برای تقویت این روند، پیشنهاد می‌کنم در دوره‌های آینده، غرفه‌ای دائمی با عنوان «زنجان‌شناسی» پیش‌بینی شود تا موضوعاتی مانند تاریخ، گویش‌ها، صنایع‌دستی، ادبیات شفاهی و دیگر جلوه‌های فرهنگی استان را به مخاطبان معرفی کند.
این ویراستار همچنین حضور هماهنگ نویسندگان و ناشران زنجانی در نمایشگاه‌های ملی را راهکاری برای معرفی گسترده‌تر ظرفیت‌های استان دانست و ادامه داد: حضور مستمر و برنامه‌ریزی‌شده در نمایشگاه‌های کتاب دیگر، امکان معرفی زنجان به‌عنوان یکی از مراکز تولید محتوای فرهنگی کشور را فراهم می‌کند. تشکیل غرفه مشترک ناشران و نویسندگان استان و تهیه کاتالوگی یکپارچه از آثار آنها می‌تواند به معرفی منسجم‌تر این ظرفیت‌ها کمک کند. مشارکت حدود ۱۵ ناشر و کتاب‌فروش زنجانی در نمایشگاه امسال نیز تجربه‌ای ارزشمند است که می‌توان آن را در برنامه‌های آینده توسعه داد.
جلیل‌خانی با اشاره به ضرورت سنجش میزان استقبال از آثار بومی، افزود: در حال حاضر، آمار مستقلی درباره فروش و میزان استقبال از کتاب‌های نویسندگان زنجانی منتشر نشده است. تفکیک آمار فروش آثار بومی از فروش کل نمایشگاه کتاب، امکان ارزیابی دقیق‌تری از ارتباط مخاطبان با تولیدات فرهنگی استان فراهم می‌کند. همچنین دیدار با نویسندگان و برگزاری جشن امضا که از جمله برنامه‌های نمایشگاه کتاب است، می‌تواند به رویدادهایی ماهانه در کتابخانه‌ها و دانشگاه‌ها تبدیل شود. پیوند دادن باشگاه‌های کتاب‌خوانی با نویسندگان محلی نیز به تقویت ارتباط مستمر میان اهالی قلم و مخاطبان کمک خواهد کرد.
وی درباره موانع گسترش کتاب‌خوانی در استان زنجان نیز گفت: به گفته استاندار وضعیت مطالعه کتاب‌های غیردرسی در استان مطلوب نیست و مصرف سطحی اطلاعات در فضای دیجیتال، فرصت مطالعه عمیق را کاهش داده است. از نظر من گرانی کتاب، رقابت فضای مجازی با مطالعه و فاصله میان زیرساخت‌های موجود و شکل‌گیری عادت مطالعه، سه مانع مهم در این زمینه هستند. با وجود بیش از ۸۰ هزار عضو و ۱۰۳ کتابخانه، همچنان باید دلایل فاصله میان ظرفیت‌های موجود و میزان استقبال از مطالعه بررسی شود.
این ویراستار در ادامه حمایت هدفمند از اقشار کم‌درآمد را یکی از راهکارهای افزایش دسترسی به کتاب دانست و ادامه داد: در کنار حمایت‌های وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی از خرید کتاب، شرکت‌ها و سازمان‌ها نیز می‌توانند با اختصاص بن کتاب به کارکنان خود، در این زمینه مشارکت داشته باشند؛ ظرفیتی که قابل گسترش به خیرین و نهادهای حمایتی نیز هست. همچنین اختصاص ساعات صبح به بازدید دانش‌آموزان از نمایشگاه کتاب، در صورت همراهی با بن کتاب دانش‌آموزی، می‌تواند فرصت مناسب‌تری برای خرید کتاب در اختیار آنان قرار دهد.
جلیل‌خانی با اشاره به نقش نهادهای آموزشی و فرهنگی در افزایش سرانه مطالعه بیان کرد: کتابخانه‌های عمومی از زیرساخت‌های مهم ترویج کتاب‌خوانی برخوردارند. بر اساس آمارهای منتشرشده، حدود یک سال پیش بیش از ۴۰۰ هزار امانت کتاب در مدت هفت ماه ثبت شده و ۳۵ کتابخانه نیز در روستاها فعالیت داشته‌اند. همچنین در شش‌ماهه نخست سال ۱۴۰۵ بیش از ۲۰ هزار نسخه کتاب اهدا شده است. مدارس و دانشگاه‌ها نیز با برنامه‌هایی مانند اختصاص زمان مشخص برای مطالعه، ایجاد کتابخانه‌های کلاسی و راه‌اندازی باشگاه‌های کتاب‌خوانی می‌توانند در شکل‌گیری عادت مطالعه نقش مؤثری ایفا کنند. استمرار این فعالیت‌ها به همکاری هماهنگ نهادهای فرهنگی و آموزشی نیاز دارد.
وی با تاکید بر محدودیت زمانی نمایشگاه‌های کتاب برای پاسخ‌گویی به نیازهای مستمر جامعه کتاب‌خوان گفت: برگزاری نمایشگاه کتاب هفت‌روزه که تا شنبه ۲۵ مهر تمدید شد، به‌تنهایی نمی‌تواند پاسخ‌گوی نیازهای مداوم نویسندگان و مخاطبان باشد. برای تداوم فعالیت‌ها، باید برنامه‌های ماهانه در کتابخانه‌ها برگزار شود، باشگاه‌های دائمی کتاب‌خوانی شکل بگیرند، پایگاهی برای معرفی آثار نویسندگان زنجانی ایجاد شود و حمایت از کتاب‌فروشی‌های محلی ادامه یابد. استمرار یارانه‌های خرید کتاب پس از پایان نمایشگاه کتاب نیز می‌تواند به حفظ ارتباط مخاطبان با کتاب کمک کند.
این ویراستار و پژوهشگر در ادامه ارزیابی موفقیت نمایشگاه کتاب زنجان را نیازمند توجه به مجموعه‌ای از شاخص‌های کمی و کیفی دانست و عنوان کرد: میزان فروش به‌تنهایی نمی‌تواند بیانگر همه دستاوردهای نمایشگاه کتاب باشد. تعداد نسخه‌های فروخته‌شده، ارزش فروش، شمار بازدیدکنندگان، سهم آثار بومی از فروش، میزان بازدید دانش‌آموزان و دانشجویان و همچنین آمار امانت کتاب در کتابخانه‌ها طی سه تا 6 ماه پس از نمایشگاه کتاب، از شاخص‌های مهم ارزیابی این رویداد هستند. تعداد باشگاه‌های کتاب‌خوانی و برنامه‌های فرهنگی ادامه‌دار نیز باید در این ارزیابی مورد توجه قرار گیرد.
جلیل‌خانی در پایان بیان کرد: تثبیت و گسترش یارانه‌های خرید کتاب، ثبت و انتشار آمار نشر استان، معرفی منظم آثار نویسندگان بومی، ایجاد فضای دائمی برای معرفی تاریخ و فرهنگ زنجان، حضور هماهنگ ناشران استان در نمایشگاه‌های ملی، حمایت از کتاب‌فروشی‌های محلی و برگزاری برنامه‌های مستمر در کتابخانه‌ها، مدارس و دانشگاه‌ها می‌تواند به تقویت جریان کتاب‌خوانی در استان کمک کند. انتشار گزارش جامع و شفاف از نتایج هر دوره نمایشگاه کتاب نیز زمینه برنامه‌ریزی دقیق‌تر برای دوره‌های بعدی را فراهم خواهد کرد.
یازدهمین نمایشگاه کتاب زنجان به همت خانه کتاب و ادبیات ایران، با همکاری اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان زنجان و حمایت معاونت امور فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، از ۱۸ تا ۲۵ مهر ۱۴۰۵ در محل دائمی نمایشگاه‌های بین‌المللی زنجان (کاسپین) برگزار می‌شود.
دوست دارم برای شرکت در نمایشگاه کتاب به تهران بیایم/ تجربه مسحورکننده هزارویکشب
اگر ما راوی نباشیم نیویورک تایمز روایتش از «وضعیت فرهنگ در جنگ خاورمیانه» را مسلط می‌کند
