انسبه موسویان بیان کرد: در کتاب «مامان جادوگر من با طعم خامه شکلاتی» فانتزی در کنار واقعگرایی اجتماعی قرار گرفته و امکان پرداختن به موضوعات اجتماعی را در قالب روایتی جذاب فراهم کرده است.
به گزارش روابط عمومی و امور بینالملل خانه کتاب و ادبیات ایران، بوته نقد باشگاه نقد کتاب و کتابگردی جلسه نقد کتاب «مامان جادوگر من با طعم خامه شکلاتی» را با حضور مژگان بابامرندی؛ نویسنده کتاب، انسیه موسویان؛ منتقد و جمعی از نوجوانان در سرای اهل قلم خانه کتاب و ادبیات ایران برگزار کرد.
در ابتدای این نشست، جمعی از نوجوانان حاضر دیدگاههای خود را درباره جنبههای مختلف کتاب «مامان جادوگر من با طعم خامه شکلاتی» مطرح و شخصیتپردازی، زاویه دید و تعدد راویان، عنوان کتاب، ساختار روایت، عناصر فانتزی، تصویرگری و شیوه پایانبندی داستان را نقد و بررسی کردند.
در ادامه، انسیه موسویان با بررسی ساختار و شیوه روایت کتاب، تلفیق فانتزی و واقعگرایی اجتماعی را از ویژگیهای اثر دانست و گفت: برای نقد یک داستان یا رمان، ابتدا باید ژانر آن را شناخت و سپس ویژگیهای اثر را بر اساس مؤلفههای همان ژانر بررسی کرد. در این کتاب، فانتزی در کنار واقعگرایی اجتماعی قرار گرفته و امکان پرداختن به موضوعات اجتماعی را در قالب روایتی جذاب فراهم کرده است.
او با اشاره به دلایل استفاده نویسنده از عناصر فانتزی افزود: طرح پیامهای آموزشی در قالب داستانی خیالانگیز، به جذابیت روایت کمک میکند. پرداخت مستقیم به این پیامها در بستری کاملاً واقعگرا ممکن بود داستان را به اثری خشک و شعاری تبدیل کند. همچنین استفاده از فانتزی میتواند از تلخی موضوعات مطرحشده بکاهد. این رویکرد در انتقال مفاهیم به مخاطب قابل توجه است.
این منتقد عنوان کتاب را انتخابی آگاهانه توصیف کرد و درباره آغاز داستان گفت: نویسنده از همان ابتدا بخشی از پایان روایت را آشکار میکند. این شیوه، کار نویسنده را دشوارتر میکند؛ زیرا او باید با وجود آگاهی مخاطب از سرانجام داستان، جذابیت روایت را تا پایان حفظ کند. انتخاب چنین ساختاری به جسارت و مهارت نویسنده در پیشبرد داستان نیاز دارد.
موسویان در ادامه به نقش تصویرگری در کتابهای نوجوان اشاره کرد و ادامه داد: تصویر در کتاب صرفاً کارکرد زیباییشناختی ندارد و باید بررسی کرد که نخست تا چه اندازه به درک بهتر داستان کمک میکند؟ دوم چه معنای تازهای به روایت میافزاید و سوم اینکه آیا توانایی گسترش افق نگاه مخاطب را دارد یا خیر؟ از این منظر تصویرگری زمانی اهمیت بیشتری پیدا میکند که با محتوای اثر ارتباط داشته باشد و دریچهای تازه پیش روی خواننده باز کند.
وی همچنین درباره شخصیتپردازی کتاب بیان کرد: شخصیت مادر در این داستان میتوانست از پرداخت بیشتری برخوردار باشد و برخی ابهامهای مربوط به او روشنتر شوند. در این داستان، خانه و جارو نیز در جایگاه عناصری شخصیتپردازیشده ظاهر میشوند و در پیشبرد روایت نقش دارند. شخصیت داستانی لزوماً به انسان محدود نیست و عناصر بیجان نیز میتوانند در ساختار داستان نقش شخصیت را ایفا کنند.
این منتقد، تعدد راویان را از ویژگیهای شاخص کتاب عنوان کرد و گفت: روایت داستان از سه زاویه دید، تکنیکی جذاب و در عین حال دشوار است. استفاده از چند راوی به مخاطب امکان میدهد احساسات و تجربههای شخصیتها را از منظرهای مختلف دنبال کند و ارتباط عمیقتری با آنها برقرار سازد.
موسویان با اشاره به رمان «نام من سرخ» نوشته اورهان پاموک، شباهتهایی میان این دو اثر از نظر آغاز روایت از پایان داستان و استفاده از راویان متعدد در فصلهای مختلف مطرح کرد.
او درباره پیوند فانتزی و واقعیت در کتاب «مامان جادوگر من با طعم خامه شکلاتی» نیز توضیح داد: یکی از مفاهیم قابل تامل داستان، محدودیت جادو در حل مشکلات زندگی است. روایت نشان میدهد که برخی مسائل را باید با شناخت واقعیت و مواجهه مستقیم با آنها بررسی کرد. همچنین ساختار فصل پایانی که از سرفصلهای پیشین شکل گرفته، از ویژگیهای خلاقانه اثر است.
این نویسنده در ادامه به درونمایههای انسانی و اجتماعی کتاب «مامان جادوگر من با طعم خامه شکلاتی» اشاره کرد وگفت: تنهایی، مهر مادری، پرهیز از قضاوت، پذیرش اجتماعی افراد مبتلا به اچآیوی و نقش خانواده و مدرسه از جمله موضوعاتی بود که در نقد این اثر مورد توجه قرار گرفت.
موسویان همچنین به انتخاب بیماری اچآیوی در این داستان اشاره کرد و ادامه داد: یکی از رسالتهای نویسندگان و ادبیات، گشودن دریچههای تازهای پیش روی مخاطبان است. پرداختن به این بیماری میتواند به افزایش آگاهی خوانندگان کمک کند و زمینه شناخت بهتر مسائل اجتماعی و انسانی مرتبط با آن را فراهم کند.
وی درباره کارکرد نقد ادبی نیز بیان کرد: اهمیت نقد در این است که کتاب پس از خواندهشدن، همچنان در ذهن مخاطب ادامه پیدا کند و او را به اندیشیدن وادارد. هر اثر نقاط قوت و ضعف خود را دارد و میتواند پرسشها و تأملات تازهای در ذهن خواننده ایجاد کند.
این منتقد در ادامه به شیوه نامگذاری شخصیتها اشاره کرد و گفت: نامهای انتخابشده در این کتاب با دقت و خلاقیت همراهاند و پیشینه آنها میتواند مخاطب را به جستوجو و مطالعه بیشتر ترغیب کند. نویسنده در پانوشت پایانی کتاب نیز توضیحاتی درباره این نامها ارائه کرده است.
موسویان همچنین با اشاره به نام انیمیشنها و ارجاعهای داستانی موجود در کتاب، به مفهوم بینامتنیت پرداخت و افزود: ارتباط یک متن با آثار پیشین میتواند لایههای معنایی تازهای ایجاد کند. در این داستان نیز ارجاع به روایتهای آشنایی مانند سیندرلا، زمینه ارتباط صمیمانهتر مخاطب با داستان را فراهم میکند و به آن ابعاد معنایی دیگری میبخشد.
در ادامه این نشست، مژگان بابامرندی، نویسنده کتاب «مامان جادوگر من با طعم خامه شکلاتی» درباره شکلگیری ایده اولیه اثر اشاره کرد: ایده این کتاب از یکی از قصههای مطرحشده در برنامه «ماه عسل» که در ماه مبارک رمضان از صداوسیما پخش میشد، الهام گرفته شده است. در این کتاب میخواستم درباره مادر شدن و اتفاقاتی صحبت کنم که پس از مادر شدن برای زنان رخ میدهد.