کتاب،-طرفی-برای-گفت‌وگو-و-بازاندیشی-است

کتاب، طرفی برای گفت‌وگو و بازاندیشی است

کامران پارسی‌نژاد گفت: شعار «با کتاب گفت‌وگو کنیم» در نگاه نخست دعوتی به کتاب‌خوانی است، اما اگر آن را جدی بگیریم، از یک شعار مناسبتی فراتر می‌رود و به نوعی اخلاق خواندن اشاره می‌کند.

کامران پارسی‌نژاد در گفت‌و‌گو با ستاد خبری سی‌و‌چهارمین دوره هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران به ظرایف شعار «با کتاب انتخاب کنیم» اشاره کرد و ادامه داد: تعبیر «گفت‌وگو» به جای «خواندن» یا «مطالعه» این پیام را منتقل می‌کند که کتاب شیئی منفعل نیست که صرفاً اطلاعاتی به ما برساند، بلکه طرفی است که می‌توان با آن وارد رابطه شد؛ از آن پرسید، پاسخ شنید، پاسخ داد و حتی به چالش کشیده شد. در گفت‌وگو، هیچ‌یک از طرفین از پیش برنده نیستند و معنا در رفت‌وآمد میان آنها شکل می‌گیرد.

وی افزود: شعار «با کتاب گفت‌وگو کنیم» در نگاه نخست دعوتی به کتاب‌خوانی است، اما اگر آن را جدی بگیریم، از یک شعار مناسبتی فراتر می‌رود و به نوعی اخلاق خواندن اشاره می‌کند.

پارسی نژاد ادامه داد: وقتی کتاب را طرف گفت‌وگوی خود قرار ‌دهیم، همین اتفاق در ذهن مخاطب رخ می‌دهد. مخاطب را نباید صرفا یک مصرف کننده متن دانست، چرا که او با تجربه‌ها، پرسش‌ها و پیش‌فرض‌های خود در متن حضور پیدا می‌کند. در برابر آنچه می‌خواند، توقف می‌کند، آن را با زندگی خود می‌سنجد و گاه می‌پذیرد و گاه در برابر آن مقاومت می‌کند. این فرایند «مطالعه» را به فعالیتی ذهنی و فعال تبدیل و به مخاطب کمک می‌کند صدای درونی خود را نیز بهتر بشنود.

نویسنده کتاب «پیشانی‌های پینه بسته» در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به این نکته که کتاب صدای انسان‌هایی است که در زمان‌ها و مکان‌های دیگری زندگی کرده‌اند، گفت: کتاب صدایی است که در متن باقی مانده و اکنون با ما سخن می‌گوید. از این منظر مطالعه نوعی گفت‌وگو میان نسل‌ها، فرهنگ‌ها و تجربه‌های انسانی است. ما با نویسنده‌ای گفت‌وگو می‌کنیم که ممکن است قرن‌ها پیش زندگی کرده باشد، با شخصیت‌های داستانی همدل یا مخالف می‌شویم و از خلال این گفت‌وگو، مرزهای تجربه شخصی خود را گسترش می‌دهیم.

پارسی نژاد اضافه کرد: ادبیات به‌ویژه این امکان را فراهم می‌کند که جهان را از چشم دیگری ببینیم و یاد بگیریم پیش از داوری، بشنویم. این موضوع در وضعیت فرهنگی و اجتماعی امروز جامعه ما اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا سرعت، پراکندگی و فضای قطبی‌شده عمومی، فرهنگ گفت‌وگو و شنیدن دیدگاه‌های متفاوت را کم‌رنگ کرده است.

وی در ادامه با اشاره به این نکته که در چنین وضعیتی، شعار «با کتاب گفت‌وگو کنیم» می‌تواند پاسخی نمادین به کم‌رنگ شدن دیدگاه‌های متفاوت در جامعه باشد، گفت: این شعار یادآوری می‌کند که کتاب فضایی امن برای تامل، تحمل ابهام و رویارویی با صداهای متفاوت است و می‌تواند الگویی برای گفت‌وگوی اجتماعی باشد؛ البته به شرط آنکه به شعار بسنده نکنیم.

این نویسنده و منتقد ادبی همچنین به راهکارهایی که امکان تبدیل شعار «با کتاب گفت‌وگو کنیم» به یک رفتار فرهنگی را فراهم می‌آورند، اشاره کرد و ادامه داد: برای تحقق این هدف باید از مرحله تبلیغات مناسبتی عبور و زیرساخت‌های گفت‌وگو با کتاب را تقویت کنیم. ایجاد حلقه‌های کتاب‌خوانی در محله‌ها، مدرسه‌ها و محیط‌های کاری، تبدیل کتابخانه‌ها به فضاهایی برای گفت‌وگو و نه صرفاً امانت کتاب، آموزش معلمان و کتابداران برای ترویج خواندن گفت‌وگومحور، حمایت از ناشران و کتاب‌فروشی‌های مستقل و تولید برنامه‌های رسانه‌ای که کتاب را به بحث عمومی بکشانند و صرفا به معرفی آن اکتفا نکنند، از جمله اقداماتی است که می‌تواند این شعار را زنده نگه دارد.

پارسی‌نژاد دسترسی آسان گروه‌های مختلف به کتاب را نیز ضروری دانست و افزود: مهم‌تر از همه، باید فرهنگ پرسشگری و شنیدن را از کودکی آموزش دهیم تا مخاطب یاد بگیرد با کتاب همان‌گونه گفت‌وگو کند که با یک انسان؛ با احترام، کنجکاوی و آمادگی برای تغییر نظر. در صورت تحقق این راهکارها «با کتاب گفت‌وگو کنیم» دیگر جمله‌ای تزئینی برای هفته کتاب نخواهد بود و بدل به تمرینی روزمره برای زندگی کردن با صداهای گوناگون می‌شود.

سی‌وچهارمین دوره هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران با شعار «با کتاب گفت‌وگو کنیم» از بیست‌وسوم تا سی‌ام آبان (۱۴۰۵) در سراسر کشور برگزار می‌شود.