خلوت، اجتماع، کتابخانه/ 3
کتابخانه و گروه کتاب‌خوانی فضایی برای ترمیم پیوندهای اجتماعی است
زینب صفوی گفت: کتابخانه و گروه کتاب‌خوانی می‌توانند پناهگاهی برای فرد و فضایی برای ترمیم پیوندهای اجتماعی باشند.
زینب صفوی؛ دانش آموخته مقطع دکتری علم اطلاعات و دانش‌شناسی در گفت‌وگو با ستاد خبری سی‌وچهارمین دوره هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران به نقش کتابخانه‌ها و گروه‌های کتاب‌خوانی در دوران بحران اشاره کرد و ادامه داد: کتابخانه‌ها در شرایطی مانند جنگ، همه‌گیری بیماری‌ها و بلایای طبیعی می‌توانند نقشی فراتر از فراهم‌کردن فرصت مطالعه و تعامل اجتماعی ایفا کنند. در چنین شرایطی که روابط انسانی، فعالیت‌های روزمره و احساس امنیت افراد آسیب می‌بیند، کتاب و کتابخانه می‌توانند به ابزارهایی برای حفظ امید، تداوم زندگی اجتماعی و مقابله با احساس بی‌پناهی تبدیل شوند.
وی با اشاره به تجربه کتابخانه مخفی سوریه افزود: در جریان جنگ سوریه، گروهی از جوانان در شهر داریا با گردآوری کتاب‌هایی که از ساختمان‌های آسیب‌دیده و ویران‌شده بیرون آورده بودند، کتابخانه‌ای زیرزمینی ایجاد کردند. این کتابخانه علاوه بر فراهم‌کردن دسترسی به منابع مطالعاتی در شرایط محاصره و ناامنی، فضایی برای گردهمایی، گفت‌وگو، یادگیری و حفظ امید فراهم می‌کرد. اهمیت این تجربه در آن بود که کتابخانه در دل ویرانی، امکان تجربه زندگی جمعی و تداوم فعالیت‌های فکری را حفظ می‌کرد. از این منظر کتابخانه در بحران می‌تواند فضایی برای حفظ امید و جریان زندگی باشد.
صفوی ادامه داد: گروه‌های کتاب‌خوانی نیز با ایجاد تجربه‌ای مشترک، به افراد فرصت می‌دهند احساسات خود را در فضایی جمعی بیان کنند. در چنین گروه‌هایی، کتاب گاهی به واسطه‌ای برای گفت‌وگو درباره تجربه‌های دشوار تبدیل می‌شود. افراد می‌توانند از رنج‌ها و نگرانی‌های شخصی خود سخن بگویند و از طریق شخصیت‌ها، روایت‌ها و موقعیت‌های داستانی با تجربه‌های یکدیگر ارتباط برقرار کنند. این فرایند به تقویت احساس درک‌شدن، همدلی و تعلق اجتماعی کمک می‌کند.کتابخانه فضایی است که افراد می‌توانند در آن تجربه‌های مشترک خود را بیان کنند و برای ادامه زندگی انگیزه پیدا کنند.
این پژوهشگر حوزه کتاب با اشاره به تجربه فعالیت کتابخانه‌های عمومی در بحران‌هایی مانند زلزله سرپل‌ذهاب، همه‌گیری کرونا و جنگ رمضان بیان کرد: تجربه این کتابخانه‌ها ظرفیت کتاب و فعالیت‌های فرهنگی را در حفظ ارتباطات اجتماعی نشان می‌دهد. پس از زلزله سال ۱۳۹۶ سرپل‌ذهاب، کتابداران به روستاهای زلزله‌زده رفتند و با برگزاری برنامه‌های فرهنگی و بازی‌های جمعی برای کودکان و نوجوانان، فرصتی برای بازگشت به فعالیت‌های عادی و فاصله‌گرفتن از فضای اندوه و اضطراب فراهم کردند. این تجربه نشان می‌دهد که فعالیت فرهنگی مشترک چگونه می‌تواند زمینه ارتباط دوباره افراد را فراهم کند.
صفوی با اشاره به فعالیت کتابخانه‌ها در دوران همه‌گیری کرونا گفت: با تعطیلی موقت کتابخانه‌ها، کتابداران از طریق فضای مجازی و شبکه‌های کتاب‌خوانی ارتباط خود را با اعضا حفظ کردند. این ارتباط‌ها فرصتی برای معرفی کتاب، تبادل تجربه و حفظ احساس ارتباط با دیگران در روزهای قرنطینه بود.
وی درباره ظرفیت فعالیت‌های فرهنگی در دوران جنگ رمضان نیز اشاره کرد: نشست‌های کتاب‌خوانی و گفت‌وگوهای جمعی درباره تجربه جنگ می‌توانند زمینه مناسبی برای بیان نگرانی‌ها و شنیدن تجربه‌های متفاوت فراهم کنند. گفت‌وگو درباره روایت‌های جنگ، خاطرات مردم و کتاب‌هایی درباره زندگی در شرایط بحرانی، فرصتی برای تبادل تجربه و تقویت همدلی میان افراد ایجاد می‌کند.
صفوی همچنین با بیان اینکه کتاب و فعالیت‌های فرهنگی می‌توانند در شرایط بحران به تقویت ارتباط میان افراد کمک کنند، عنوان کرد: وجه مشترک این تجربه‌ها آن است که افراد فرصتی برای همدلی با یکدیگر پیدا می‌کنند. گاهی همین که افراد احساس کنند تنها نیستند، می‌توانند تجربه‌هایشان را بیان کنند و از دیگران حمایت بگیرند، دستاورد مهمی برای کتابخانه در شرایط بحران است.
وی در ادامه با تاکید بر نقش کتابخانه‌ها در حفظ احساس تعلق اجتماعی گفت: تجربه‌های کتابخانه‌ها و گروه‌های کتاب‌خوانی نشان می‌دهد که این فضاها به تعامل گروهی، حفظ احساس تعلق به جامعه و بازسازی پیوندهای اجتماعی کمک می‌کنند. گروه‌های کتاب‌خوانی با فراهم‌کردن فضایی برای بیان دیدگاه‌ها و شنیدن تجربه‌های متفاوت، امکان درک متقابل و همدلی را افزایش می‌دهند. از این منظر، کتابخانه می‌تواند به نوعی «پناهگاه روانی و اجتماعی» تبدیل شود؛ فضایی که افراد در آن احساس کنند تنها نیستند، صدایشان شنیده می‌شود و می‌توانند با دیگران ارتباط برقرار کنند.
زینب صفوی در پایان مهم‌ترین کارکرد کتابخانه‌ها در بحران را جلوگیری از تبدیل رنج به تجربه‌ای کاملا فردی دانست و افزود: وقتی افراد فرصت پیدا می‌کنند روایت‌های خود را با دیگران در میان بگذارند و به تجربه‌های متفاوت گوش دهند، امکان شکل‌گیری همدلی، درک متقابل و امید جمعی افزایش پیدا می‌کند. به این معنا، کتابخانه و گروه کتاب‌خوانی می‌توانند هم پناهگاهی برای فرد و هم فضایی برای ترمیم پیوندهای اجتماعی باشند.
سی‌وچهارمین دوره هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران با شعار «با کتاب گفت‌وگو کنیم» از بیست‌وسوم تا سی‌ام آبان (۱۴۰۵) در سراسر کشور برگزار می‌شود.
دوست دارم برای شرکت در نمایشگاه کتاب به تهران بیایم/ تجربه مسحورکننده هزارویکشب
اگر ما راوی نباشیم نیویورک تایمز روایتش از «وضعیت فرهنگ در جنگ خاورمیانه» را مسلط می‌کند
