اسماعیل امینی با اشاره به اینکه نسلها نشانههای زبانی و اندوختههای تجربی یکسانی ندارند، گفتوگو با کودک و نوجوان را تلاش برای آشنایی متقابل با زبان دو نسل دانست و تاکید کرد که صدای این گروه در رسانههای رسمی هیچ مجال بروز ندارد.
اسماعیل امینی به ستاد خبری سیوچهارمین دوره هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران گفت: زبان ابزار ارتباطی است و برای مفاهمه؛ یعنی فهم متقابل طرفین سخن، به زمینههای مشترک نیاز دارد. نشانههای زبانی همسان، بافت تجربی همسان و بافت موقعیت همسان، شرط موفقیت در رسایی ارتباط است.
وی افزود: در گفتوگو با کودکان و نوجوانان، همیشه این احتمال وجود دارد که نشانهها و دلالتهای زبانی دو نسل یکسان نباشد. طبعاً اندوختههای تجربی، نظام فکری و جهاننگری نسلها هم با یکدیگر قرابت چندانی ندارد. تنها امکان مشترک، همسانی بافت موقعیت است؛ یعنی ممکن است موقعیتی که ما و کودکان و نوجوانان در آن قرار داریم، یکسان باشد.
امینی ادامه داد: از نظر من، گفتوگو با این گروه تلاشی برای آشنایی متقابل با نشانههای زبانی و شیوه دلالت در دو گونه زبان است؛ اما تلاش برای قرار گرفتن در زمینه تجربی مشترک و نظام جهاننگری همسان، غالباً رهاوردی نخواهد داشت.
نوجوانان، بیشترین آسیب را از فقدان گفتوگو در بحران میبینند
این شاعر و مدرس ادبیات در بخش دیگری از سخنان خود درباره گروههایی از کودکان و نوجوانان که در شرایط بحرانی بیشترین آسیب را از نبود گفتوگو میبینند، گفت: نوجوانان در شرایط بحرانی بیش از سایرین در معرض این آسیباند، زیرا در جریان خبرها، شایعهها، نگرانیها و دیگر تبعات بحران قرار میگیرند و فرصتی برای بیان آنچه میفهمند و احساس میکنند، ندارند.
سراینده مجموعه شعر «عشق و مدرسه» اضافه کرد: درباره راههای جبران این آسیبها تخصصی ندارم و اظهار نظر نمیکنم، اما آنچه به نظرم میرسد این است که صدای کودکان و نوجوانان ما در فضاهای فرهنگی و آموزشی و از جمله در رسانههای رسمی هیچ مجال بروز ندارد.
امینی درباره نقش کتاب در آمادهسازی ذهن برای گفتوگو گفت: کتاب خواندن، مهارت و عادتی است که جهان ذهنی انسان را گسترش میدهد؛ یعنی تجربههای انسان از محدودیت ادراک حسی و زمانمندی رها میشود. این رهایی، زمینهساز پرسشگری و اشتیاق کودک و نوجوان به گفتوگو با اطرافیان خودش میشود.
سراینده مجموعه شعر طنز «ببر در کوزه» درباره معیارهای انتخاب کتاب مناسب برای گفتوگو با کودک و نوجوان اشاره کرد: خطای غالب این است که برخی گمان میکنند آنقدر دانا و شایستهاند که میتوانند برای دیگران تصمیم بگیرند و به جای آنها بیندیشند. اغلب والدین چنین تصوری از نقش خود در تعلیم و تربیت فرزندان دارند.
وی افزود: بر اساس این معیار، تصور عمومی این است که مناسبترین کتاب برای گفتوگو، آثاری هستند که حرفها و دیدگاههای مطلوب بزرگترها را بیان میکنند. به نظر من، اهمیت لذت بردن از مطالعه بسیار مهمتر از آن است که کتاب را ابزار تعلیم و انتقال پیام و شعار بدانیم. کتاب مناسب برای گفتوگو با کودک و نوجوان، کتابی است که خواننده را به پرسش و اندیشیدن وادارد، نه کتابی که پاسخ از پیش تعیینشده بزرگترها را به او تحمیل کند.
امینی درباره موانع گفتوگو با کودکان و نوجوانان بیان کرد: بیتوجهی به یافتن زبان مشترک، مهمترین مانع گفتوگو با کودکان و نوجوانان است. رویکرد ابلاغ پیام و توقع یکسانسازی ذهن و اندیشه نسلهای جدید با آنچه مطلوب نظام متمرکز قدرت است، مانعی دیگر بر سر راه گفتوگو با کودکان و نوجوانان است.
نویسنده کتاب «خندمین تر افسانه» ادامه داد: کتاب سالیانی است که به سهولت در دسترس است و گونههای جدیدی مانند کتاب الکترونیک و کتاب صوتی، شرایط مناسبی برای گسترش دسترسی به کتاب فراهم آوردهاند. مهیا کردن فضاهای مناسب برای کتابخوانی فردی و جمعی، ایجاد کتابخانههای کوچک خانگی و محلی و ابتکاراتی از این دست، بسیار ارزشمند و کارآمد است. کتابخوانی جمعی، بهویژه، میتواند زمینهای برای گفتوگوی کودک و نوجوان با همسالان و بزرگترها فراهم کند.
وی همچنین با اشاره به این نکته که فرزندان ما چندان به دلخواه ما نمیاندیشند، گفت: آنها به شیوه ما زندگی نمیکنند و این بسیار طبیعی است. امروز فرزندانمان را به خاطر فردای تحصیلی و شغلی، محدود و نابود نکنیم. انس با کتاب و مطالعه ممکن است صورتهای جدیدی پیدا کند که برای ما غریب است، اما ناگزیر باید با آنها آشنا بشویم.
امینی در پایان اشاره کرد: رقابتهای درسی و اضطراب نمره و رتبه و رشته تحصیلی، بر ذهن و اندیشه و نشاط فرزندانمان اثری ویرانگر دارند. توصیه من این است که به توصیههای دیگران درباره سرنوشت فرزندانمان، از جمله خویشاوندان و دوستان و رسانهها و کارشناسان صفحات مجازی اعتنا نکنیم.
سیوچهارمین دوره هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران با شعار «با کتاب گفتوگو کنیم» از بیستوسوم تا سیام آبان (۱۴۰۵) در سراسر کشور برگزار میشود.