طیبه شامانی بیان کرد: در روزگاری که شبکههای اجتماعی زمینه غلبه صداهای بلندتر بر صداهای عمیقتر را فراهم کردهاند، «گفتوگو با کتاب»، دعوت به بازگشت به فرهنگ شنیدن، پرسیدن و تامل کردن است.
طیبه شامانی؛ شاعر، نویسنده و مترجم حوزه کودک و نوجوان در گفتوگو با ستاد خبری سیوچهارمین دوره هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران به اهمیت شعار «با کتاب گفتوگو کنیم» اشاره کرد و ادامه داد: این شعار فراتر از یک عبارت مناسبتی، به یکی از عمیقترین مفاهیم کنشگری فرهنگی اشاره دارد و مخاطب را از جایگاه دریافتکننده صرف اطلاعات به سمت تعامل و مشارکت فکری با کتاب سوق میدهد.
وی در ادامه با اشاره به تفاوت میان خواندن کتاب و گفتوگو با آن گفت: تفاوت این دو در اراده و نوع مواجهه خواننده با متن است. خواندن کتاب ممکن است صرفاً به انتقال اطلاعات از صفحه به ذهن محدود شود و خواننده در جایگاه دریافتکننده باقی بماند؛ اما گفتوگو با کتاب به معنای پرسشگری، ایجاد تردید، موافقت یا مخالفت با محتوای آن و رسیدن به بینشی تازه با تکیه بر تجربههای شخصی است. در چنین مواجههای، کتاب به طرفی برای تعامل و به چالش کشیدن اندیشههای خواننده تبدیل میشود.
شامانی یکی دیگر از لایههای معنایی این شعار را امکان گفتوگو با نسلهای گذشته عنوان کرد و افزود: کتاب صدای انسانهایی است که در دورههای دیگر زیستهاند. هنگامی که کتابی از قرنهای گذشته را میخوانیم، در واقع وارد گفتوگویی میاننسلی میشویم و با نویسندهای درباره مفاهیم انسانی، رنجها و پیروزیها حرف میزنیم. کتاب از این منظر پلی میان نسلهاست که به تداوم تجربه انسانی کمک میکند و مانع از گسست جریان دانش و حکمت در گذر زمان میشود.
او در ادامه به ضرورت انتخاب چنین شعاری در شرایط فرهنگی و اجتماعی امروز اشاره کرد و ادامه داد: در روزگاری که شبکههای اجتماعی زمینه غلبه صداهای بلندتر بر صداهای عمیقتر را فراهم کردهاند، دعوت به گفتوگو با کتاب، در واقع دعوت به بازگشت به فرهنگ شنیدن، پرسیدن و تأمل کردن است.
شاعر مجموعه «آسمان از همیشه آسمانتر است» با بیان اینکه گسترش فضای دیجیتال و مصرف سریع محتوا، زمینه مطالعه سطحی را افزایش داده است، گفت: «گفتوگو با کتاب» میتواند مخاطب را از جایگاه مصرفکننده سریع محتوا به موقعیت خوانندهای تحلیلگر و پرسشگر برگرداند. این شعار از مخاطب میخواهد در مواجهه با کتاب درنگ کند، پرسشهای خود را مطرح کند و فرصت دهد تا محتوای کتاب نیز بر اندیشه او تأثیر بگذارد.
شامانی همچنین بر ضرورت تبدیل این شعار از یک عبارت مناسبتی به رفتاری فرهنگی در زندگی روزمره تأکید کرد و ادامه داد: برای تحقق این هدف باید مفهوم «گفتوگو با کتاب» در ساختار فعالیتهای فرهنگی و آموزشی نهادینه شود. کتابخوانی پرسشمحور در مدارس و دانشگاهها یکی از راهکارهای مؤثر برای نهادینه شدن شعار هفته کتاب در زندگی روزمره است. به جای تمرکز بر پرسشهایی درباره میزان مطالعه افراد، باید زمینه طرح پرسشهایی درباره تجربه و دریافت خوانندگان از کتاب فراهم شود.
این مترجم اضافه کرد: راهاندازی باشگاههای گفتوگوی کتاب نیز از دیگر راهکارهای مؤثر برای نهادینه شدن شعار هفته کتاب در زندگی روزمره است. این باشگاهها نباید صرفاً به ارائه خلاصه کتابها محدود شوند، بلکه باید فضایی برای نقد، بازخوانی و مواجهه دیدگاههای متفاوت با یک اثر باشند.
وی همچنین بر اهمیت تولید محتوای انتقادی درباره کتاب تأکید کرد و گفت: تولیدکنندگان محتوا باید کتاب را بهعنوان موضوعی برای بحث و تبادل نظر معرفی کنند، نه صرفاً کالایی برای تبلیغ و معرفی. از سوی دیگر، کتابخانهها نیز باید از کارکرد صرفاً نگهداری و عرضه کتاب فراتر بروند و به فضاهایی برای تعامل، نشستهای فکری و گفتوگو تبدیل شوند.
شامانی در پایان شعار «با کتاب گفتوگو کنیم» را دعوتی به خروج از انفعال عنوان کرد و ادامه داد: پیام این شعار آن است که کتاب را صرفاً برای نگاه کردن و خواندن در دست نگیریم، بلکه آن را در برابر خود قرار دهیم تا با ما سخن بگوید و ما نیز با پرسشهای خود، معنایی تازه از آن استخراج کنیم. این رویکرد فرصتی برای زندگی دوباره با تجربهها و اندیشههای دیگران فراهم میکند.
سیوچهارمین دوره هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران با شعار «با کتاب گفتوگو کنیم» از بیستوسوم تا سیام آبان (۱۴۰۵) در سراسر کشور برگزار میشود.