امیرعباس تقیپور گفت: در شرایط بحران نیاز به گفتوگو جدیتر احساس میشود؛ زیرا بحران با افزایش ابهام، نگرانی، اختلافنظر و پیچیدگی مسائل همراه است و هیچ فرد یا نهادی بهتنهایی نمیتواند همه ابعاد مسئله را ببیند و برای آن راهحل پیدا کند.
امیرعباس تقیپور؛ مدیرمسئول ماهنامه مدیریت ارتباطات در گفتوگو با ستاد خبری سیوچهارمین دوره هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران بر ضرورت تقویت فرهنگ گفتوگو پیش از وقوع بحران تاکید کرد و ادامه داد: پاسخ به این پرسش که آیا گفتوگو در زمان جنگ و بحران کمرنگ میشود، تا حد زیادی به نوع نگاه و فرهنگ حاکم بر جامعه نسبت به گفتوگو بستگی دارد.
وی افزود: اگر در یک جامعه، گفتوگو همواره مورد احترام باشد و بهعنوان یکی از مهمترین راهکارهای شناخت مسائل، کاهش اختلافات و حل مشکلات به رسمیت شناخته شود، بدون تردید در زمان جنگ و بحران نیز نهتنها از میان نمیرود، بلکه میتواند جدیتر و اثربخشتر دنبال شود.
تقیپور در ادامه با بیان اینکه نباید منتظر وقوع بحران ماند و سپس به فکر گفتوگو افتاد، گفت: باید پیش از بحران زمینههای گفتوگو را فراهم کرده باشیم. در شرایط عادی میتوانیم درباره آینده صحبت و سناریوهای احتمالی را بررسی کنیم، هشدارها را بشنویم و برای مواجهه با مسائل و اتفاقات پیشبینینشده راهکارهایی داشته باشیم.
مدیرمسئول ماهنامه مدیریت ارتباطات ادامه داد: جامعهای که از قبل گفتوگو را تمرین کرده و به آن احترام گذاشته است، در زمان بحران آمادگی بیشتری برای تصمیمگیری، حل مسئله و کاهش پیامدهای بحران دارد. گفتوگو در زمان بحران آغاز نمیشود؛ بلکه کیفیت و اثربخشی آن در زمان بحران، تا حد زیادی محصول احترامی است که جامعه در روزهای آرام به گفتوگو گذاشته است. شاید بتوان گفت جامعهای که گفتوگو را در روزهای آرام جدی نمیگیرد، در روزهای بحرانی هزینه بیشتری برای نداشتن آن میپردازد.
تقیپور با اشاره به ضرورت گفتوگو در شرایط بحرانی بیان کرد: در چنین شرایطی، نیاز به گفتوگو جدیتر احساس میشود؛ زیرا بحران با افزایش ابهام، نگرانی، اختلافنظر و پیچیدگی مسائل همراه است و هیچ فرد یا نهادی بهتنهایی نمیتواند همه ابعاد مسئله را ببیند و برای آن راهحل پیدا کند. گفتوگو فرصتی برای شنیدن صداهای متفاوت، تبادل اطلاعات و تجربهها، تقویت اعتماد عمومی و رسیدن به تصمیمهای مشترک و اثربخشتر فراهم میکند. البته گفتوگو در شرایط بحرانی نسبت به روزهای عادی فوریت بیشتری دارد و باید بیش از گذشته بر حل مسئله، کاهش خسارتها و عبور از بحران متمرکز باشد. به همین دلیل جامعه باید پیش از وقوع بحران، فرهنگ گفتوگو و اعتماد متقابل را در خود تقویت کرده باشد. در شرایط عادی، گفتوگو به ما کمک میکند بهتر زندگی کنیم؛ در شرایط بحرانی، گفتوگو میتواند به ما کمک کند بهتر از بحران عبور کنیم.
نویسنده کتاب «سیاست مطبوعات» همچنین با تاکید بر نقش رسانهها در حفظ انسجام اجتماعی در شرایط بحران گفت: وقتی جامعه با یک بحران جدی مواجه میشود، همه گروهها و جریانها، فارغ از تفاوت دیدگاهها و منافعشان، با یک مسئله روشن و مشترک روبهرو هستند و آن یافتن راهحل برای عبور از بحران و رسیدن به شرایطی پایدارتر است. طبیعی است که در چنین موقعیتی، دستکم در کوتاهمدت، باید از نگاههای جناحی و قطبی فاصله گرفت و ظرفیتها را برای حل مسئله اصلی به کار گرفت.
وی ادامه داد: این میان رسانهها مسئولیت مهمی دارند و باید منافع عمومی را بر منافع جناحی و گروهی مقدم بدانند. رسانهها نباید اجازه بدهند اختلافنظرهای سیاسی، اقتصادی و اجتماعی به بحرانی مضاعف تبدیل شوند و جامعه را به سمت چندپارگی و تقابل بیشتر سوق دهند. همچنین رسانهها میتوانند با ایجاد فضای گفتوگو، شنیدن صداهای مختلف و برجسته کردن دغدغهها و منافع مشترک، در حفظ انسجام اجتماعی پیشرو باشند. یکی از مهمترین مسئولیتهای رسانه در شرایط بحران این است که به جای عمیقتر کردن شکافها، به پیدا کردن نقاط مشترک و نزدیک کردن جامعه به راهحل کمک کنند.
تقیپور با اشاره به پیامدهای فردی و اجتماعی بحرانها گفت: طبیعی است که بحرانها، بهویژه جنگ و بحرانهای بزرگ اجتماعی و اقتصادی، تجربههای تلخ و خسارتهای عمیقی در سطح فردی و جمعی به جا میگذارند. افراد نیاز دارند درباره آنچه تجربه کردهاند صحبت کنند، شنیده شوند و احساسات و نگرانیهایشان را با دیگران در میان بگذارند. گفتوگو میتواند به پردازش سالم این تجربهها، کاهش فشارهای روانی و جلوگیری از انباشته شدن رنجها و نگرانیهای بیاننشده کمک کند.
وی با تاکید بر ضرورت چارهاندیشی در سه مقطع پیش از بحران، حین بحران و پس از بحران افزود: در این میان، رسانهها نقش بسیار مهمی در تقویت تابآوری جامعه، انتقال تجربهها، ایجاد فرصت برای شنیده شدن صدای افراد و کمک به بازسازی اعتماد و همبستگی اجتماعی دارند.
این فعال حوزه ارتباطات، ترس از قضاوت، نبود اعتماد، محدودیت در بیان تجربهها و غلبه فضای قطبی و تنشآلود را از موانع شکلگیری چنین گفتوگوهایی دانست و گفت: رسانهها میتوانند با ایجاد فضایی امن، مسئولانه و به دور از قضاوت، به کاهش این موانع کمک کنند. تجربههای تلخ بحران نباید به سکوت و انزوای افراد منجر شود؛ باید به فرصتی برای یادگیری جمعی، افزایش تابآوری و آمادگی بهتر جامعه برای مواجهه با بحرانهای آینده تبدیل شود.
تقیپور درباره نقش کتاب در تقویت همدلی و گفتوگو با دیگران نیز اشاره کرد: کتاب از چند جهت میتواند ظرفیت همدلی و گفتوگو با دیگری را در انسان تقویت کند. نخست اینکه کتاب بستری برای انتقال تجربه است. ما از طریق کتاب میتوانیم با تجربههای نسلهای گذشته، شیوه مواجهه آنها با مسائل و راهحلهایی که برای کاهش مشکلاتشان پیدا کردهاند آشنا شویم و با هزینه کمتر از این تجربهها بهره ببریم.
وی فعال شدن ذهن و دعوت انسان به تفکر و تامل بیشتر را از دیگر کارکردهای مطالعه دانست و افزود: وقتی از طریق کتاب با زندگی، نگرانیها، رنجها و دیدگاههای دیگران آشنا میشویم، بهتر میتوانیم شرایط و موقعیت آنها را درک کنیم. این شناخت میتواند زمینهساز همدلی، پذیرش تفاوتها و شکلگیری گفتوگوهای سازنده باشد. کتاب کمک میکند پیش از قضاوت درباره دیگران، کمی بیشتر فکر کنیم، از زاویه نگاه آنها به مسائل بنگریم و بپذیریم که شاید برای یک مسئله، راهحلهای متفاوتی وجود داشته باشد. همین ظرفیت، یکی از مهمترین پیشنیازهای گفتوگوی سالم در جامعه است.
تقیپور با اشاره به نقش کتابهای تالیفی نخبگان در شکلگیری افکار عمومی و سیاستهای فرهنگی گفت: وقتی از کتاب صحبت میکنیم، بهویژه درباره کتابهایی که حاصل اندیشه و تجربه نخبگان یک جامعه هستند، در واقع درباره یکی از ابزارهای تاثیرگذار بر شکلگیری افکار عمومی، سیاستها، برنامههای فرهنگی و تعیین اولویتهای جامعه صحبت میکنیم. معتقدم نخبگان از طریق کتاب میتوانند با طرح پرسشهای جدی، ایجاد تردید در برداشتهای قالبی و ارائه روایتهای متفاوت و کمتر شنیدهشده، ذهن مخاطبان را فعال کنند و به شکستن فضای قطبی و انحصار روایت کمک کنند.
این فعال حوزه ارتباطات با تاکید بر ضرورت توجه به اشتراکات انسانی و اجتماعی ادامه داد: طبیعی است که در چنین شرایطی، به جای دامن زدن به اختلافها و تقابلها، باید بیشتر به اشتراکات انسانی و اجتماعی توجه کنیم. نخبگان و صاحبان اندیشه میتوانند این موضوع را به جامعه یادآوری کنند که فرصت زندگی بسیار کوتاهتر از آن است که صرف لجبازی، خودنمایی و خودستایی شود. بهتر است به جای درگیریهای فرسایشی، به فکر خانواده، گروههای اجتماعی، شهر و کشورمان باشیم و برای ساختن آیندهای بهتر تلاش کنیم.
تقیپور اضافه کرد: کتاب زمانی به رسالت اجتماعی خود نزدیک میشود که علاوه بر انتقال دانش و تجربه، به انسانها کمک کند یکدیگر را بهتر بفهمند، تفاوتها را بپذیرند و اشتراکاتشان را مبنای زندگی مسالمتآمیز و ساختن آیندهای بهتر برای فرزندانشان قرار دهند.
وی با اشاره به همراهی همیشگی زندگی بشر با بحرانها گفت: گاهی تصور میکنیم بحران پدیدهای مختص زمانه ماست؛ در حالی که از آغاز تاریخ بشر، زندگی انسان همواره با بحران همراه بوده است. نگاهی به تاریخ نشان میدهد که بسیاری از تحولات و فرصتهای تازه نیز از دل همین بحرانها شکل گرفتهاند. شاید اگر در دورههای مختلف تاریخی، ظرفیت گفتوگو و تفاهم بیشتری وجود داشت، میشد از بسیاری از خسارتها و پیامدهای مخرب بحرانها جلوگیری کرد.
سیوچهارمین دوره هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران با شعار «با کتاب گفتوگو کنیم» از بیستوسوم تا سیام آبان (۱۴۰۵) در سراسر کشور برگزار میشود.