تشکلهای فرهنگی کودک و نوجوان برای ادامه حیات و اثرگذاری، دیگر نمیتوانند به ساختارهای سنتی و فعالیتهای محدود صنفی بسنده کنند. فعالان این حوزه در نشستی تخصصی از ضرورت شکستن انحصارها، بازتعریف کارکرد انجمنها، شبکهسازی میان نهادهای فرهنگی و عبور از فعالیتهای جزیرهای در عصر دیجیتال گفتند.
به گزارش ستاد خبری سیوچهارمین دوره هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران، چهارمین پنل از سلسله نشستهای تخصصی «شبکهسازی تشکلهای فرهنگی کودک و نوجوان» با تاکید بر ضرورت نقد و اصلاح تشکلهای موجود، بازتعریف کارکرد انجمنها در عصر دیجیتال، توجه به خلاقیت کودکان و گسترش همکاری میان نهادهای فرهنگی برگزار شد.
محمود علیپور؛ نمایشنامهنویس، کارگردان تئاتر و نماینده انجمن تخصصی کودک و رسانه، حامد علامتی؛ مدیرعامل کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان و عبدالعظیم فریدون؛ رئیس شورای تشکلهای نشر ایران و ناشر پیشکسوت حوزه کودک و منوچهر اکبرلو از ضرورت شکستن انحصارها و افزایش شفافیت در تشکلها تا ایجاد فرصتهای تازه برای آفرینشگری کودکان و تقویت شبکههای همکاری سخن گفتند. دبیری پنل را سیدعلی کاشفی خوانساری برعهده داشت.
نقد دلسوزانه و شکستن انحصارها ضروری است
کاشفی خوانساری در بخشی از سخنان خود در این پنل با تاکید بر ضرورت نقد جدی و دلسوزانه تشکلهای فرهنگی گفت: ما باید انجمنها را بسیار تند و تیز، واقعبینانه و بدون تعارف نقد کنیم. نقد دلسوزانه برای سلامتی و زنده ماندن انجمنها لازم است در غیر این صورت، با یک پوسته خالی و یک صورت نمایشی روبهرو خواهیم بود.
او شکستن انحصار و فراهم کردن زمینه شکلگیری تشکلهای جدید را یکی از راههای اصلاح وضعیت موجود دانست و افزود: یک راه دیگر، شکستن انحصارها با ایجاد تشکلهای جدید است که به نظرم امروز بسیار کارآمد و متناسب با شرایط موجود است.
کاشفی با اشاره به موانع فعالیت تشکلهای فرهنگی، بر ضرورت فعالیت شفاف و قانونی تأکید کرد و گفت: راهحل این است که شفاف و قانونی عمل کنیم، برای اخذ مجوز اقدام کنیم و به قانون پایبند باشیم؛ اما منتظر مجوز نمانیم.
او همچنین شفافیت، پذیرش اعضای تازه و گردش مسئولیت را از معیارهای ارزیابی انجمنها برشمرد و تاکید کرد: انجمنی که اسناد مالی، شیوه رایگیری، نامزدیها و صورتجلسههای خود را منتشر نکند، طبیعتاً روزبهروز از مقبولیتش کاسته میشود.
تشکلها باید در عصر دیجیتال ارزش افزوده ایجاد کنند
محمود علیپور؛ نماینده انجمن تخصصی کودک و رسانه، نیز در این پنل با اشاره به تغییر شیوه ارتباط و دسترسی به اطلاعات در عصر دیجیتال، گفت: تشکلهای فرهنگی برای ادامه فعالیت موثر خود باید کارکردشان را بازتعریف کنند. بخشی از وظایفی که پیشتر بر عهده انجمنها بود، اکنون با ابزارهای دیجیتال انجام میشود بنابراین تشکلها باید فراتر از ایجاد ارتباط، زمینه اعتماد حرفهای، حمایت از حقوق اعضا، همکاری و شکلگیری فرصتهای تازه را فراهم کنند.
وی افزود: تجربه برخی نهادهای بینالمللی در حوزه کودک و رسانه، کتاب و ترویج خواندن بر اهمیت شبکهسازی هدفمند تاکید دارد. نمونههایی از همکاری میان انجمنها و سازمانهای تخصصی در کشورهای مختلف را وجود دارد که تشکلها میتوانند با تعریف پروژههای مشترک، دامنه اثرگذاری خود را گسترش دهند. شبکهسازی فراتر از برگزاری نشست و امضای تفاهمنامه است و بر ضرورت دستیابی به نتیجههای ملموس اشاره دارد که نتیجههایی که برای اعضا و مخاطبان کودک و نوجوان ارزش عملی داشته باشند.
ضرورت تبدیل الگوریتمهای مصرف به الگوریتمهای خلق
منوچهر اکبرلو؛ نمایشنامه نویس، کارگردان تئاتر و پژوهشگر نیز در سخنان خود در این پنل به تغییر تجربه کودکان در فضای دیجیتال و تاثیر این فضا بر تخیل، بازی و شیوه مواجهه آنان با محتوا پرداخت و گفت: به فاصله احتمالی میان نگاه بزرگسالان و تجربه واقعی کودکان باید توجه شود، تشکلهای فرهنگی باید تحولات زیست کودکان را جدی بگیرند و صرفاً به شیوههای پیشین تولید و عرضه محتوا تکیه نکنند.
وی با تأکید بر اهمیت آفرینشگری کودکان، خواستار تغییر جهت فعالیتهای فرهنگی از مصرف محتوا به تولید و خلق شد و گفت: از الگوریتمهای مصرف به سمت الگوریتمهای خلق حرکت کنیم.
اکبرلو برای توضیح این موضوع به نمونهای ساده از بازی کودکان اشاره کرد: کودک میتواند یک جعبه خالی را به ماشین، خانه یا کشتی تبدیل کند. مسئله این است که کودک در مواجهه با امکانات و محتوای دیجیتال صرفاً تماشاگر باشد یا فرصت پیدا کند چیزی بسازد و بیافریند. همچنین بر توجه به حریم خصوصی و رضایت کودکان، نقش مربیان در فضای دیجیتال و ضرورت ثبت تجربههای محلی تشکلها باید توجه شود.
تشکلها و کانون باید در کنار یکدیگر فعالیت کنند
حامد علامتی نیز در این پنل تشکیل تشکلهای صنفی در حوزه کودک و نوجوان را اقدامی ارزشمند دانست و بر ضرورت هماهنگی و همکاری میان نهادهای فعال این حوزه تأکید کرد. او با اشاره به تغییرات فضای رسانهای و گسترش فناوریهای نوین گفت: ما بخواهیم یا نخواهیم، بایستی از فضای مجازی استفاده کنیم، بایستی از هوش مصنوعی استفاده کنیم. بهرهگیری از ابزارهای جدید نباید به معنای کنار گذاشتن کتاب باشد و کانون همچنان حفظ اصالت کتاب را در اولویت قرار میدهد.
علامتی با تاکید بر ضرورت توجه بیشتر به نوجوانان ادامه داد: ما از کودک حرف میزنیم، برای کودک هم کار میکنیم؛ اما اسم نوجوان را باید بیاوریم. اگر امروز نوجوان را دریابیم، آینده برای ما مشکل میشود.
او همچنین درباره رویکرد کانون در همکاری با تشکلها و ناشران توضیح داد که این مجموعه در حال فاصله گرفتن از تصدیگری و حرکت به سمت حمایت و همکاری است. علامتی با اشاره به نمونههایی از فعالیتهای مشترک و حمایت از انجمنها گفت: ما در کنار شما هستیم.
همکاری تشکلها باید تداوم داشته باشد
عبدالعظیم فریدون نیز در سخنان خود با اشاره به تجربه فعالیت شورای تشکلهای نشر، گردهمآمدن انجمنها و تشکلهای تخصصی را زمینهساز همافزایی دانست و بر ضرورت تداوم این همکاریها تأکید کرد.
رئیس شورای تشکلهای نشر ایران با اشاره به اختلافنظرهای طبیعی میان تشکلها گفت: سعی کنید روی اشتراکها حرف بزنید. اختلافات سیاسی و حتی سلیقهای را کنار بگذارید و روی اشتراکها پیش بروید تا ببینیم میتوانیم اتفاقات خوبی برای کودک انجام بدهیم. تجربه چند سال همکاری تشکلهای نشر نشان داده است کنار هم بودن میتواند فرصتهای تازهای ایجاد کند از فعالان این حوزه خواست با بروز اختلافهای کوچک از یکدیگر فاصله نگیرند و مسیر همکاری را ادامه دهند.
وی افزود: وضعیت دسترسی کودکان به کتاب و امکانات مطالعه را نگرانکننده است تقویت کتابخانههای عمومی، مدارس و کتابخانههای کانون ضرورت دارد. کمبود کتابخانه و مربی مناسب در مدارس، نیازمندی توجه بیشتر نهادهای عمومی به فراهم کردن امکان دسترسی کودکان به کتاب بیشتر نشان میدهد. تداوم همکاری تشکلها مهمترین اصل است و امیدوارم این حرکت با همدلی و همکاری ادامه پیدا کند و نتیجه آن به بهبود وضعیت فرهنگی کودکان بینجامد.
سیوچهارمین دوره هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران با شعار «با کتاب گفتوگو کنیم» از بیستوسوم تا سیام آبان (۱۴۰۵) در سراسر کشور برگزار میشود.