حجتالاسلاموالمسلمین محمدحسین پورامینی با اشاره به سنت احتجاج و مناظره در سیره اهلبیت(ع)، شعار «با کتاب گفتوگو کنیم» را بازتولید همان سنت دیرینه نقد و مفاهمه اسلامی در قالب یک رفتار مدرن خواند.
به گزارش ستاد خبری سیوچهارمین دوره هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران، با حجتالاسلام والمسلمین محمدحسین پورامینی، پژوهشگر فقه سیاسی و حقوق بینالملل، نویسنده، استاد حوزه و دانشگاه و مدیر حلقه نظامپردازی اسلامی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، درباره تأثیر هفته کتاب بر ظرفیت کتابخوانی جامعه، جایگاه گفتوگو در فرهنگ اسلامی و نسبت شعار «با کتاب گفتوگو کنیم» با جایگاه گفتوگو در فرهنگ اسلامی به گفتوگو نشستیم که در ادامه میتوانید آن را بخوانید:
به نظر شما بزرگترین دستاورد برگزاری هفته کتاب در کشور در چه مواردی است؟
اگر بخواهم ارزیابی جامعتری از این رویداد فرهنگی داشته باشم، باید بگویم هفته کتاب در این سالها بیشتر نقش یک «شوک فرهنگی» یا زنگ بیدارباش را ایفا کرده است. بزرگترین دستاورد هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران این است که موضوع کتاب، نشر و مطالعه را دستکم برای یک هفته از حاشیه به متن افکار عمومی، رسانهها و حتی سیاستگذاریهای فرهنگی میآورد. این رویداد فرهنگی فرصت مغتنمی است تا مولفان، ناشران و مخاطبان در فضایی متمرکزتر با یکدیگر تلاقی پیدا کنند و به بازار نشر نیز تحرکی نسبی داده شود.
اما در کنار این دستاوردهای مثبت، نباید از چالشهای بنیادین حوزه تولید و نشر کتاب غافل شویم. واقعیت این است که ما با مشکلات جدی در چرخه تولید تا مصرف کتاب مواجهیم. از یک سو مسئله حمایت از نویسندگان و پژوهشگران مطرح است؛ مؤلف و محققی که سالها عمر خود را صرف تولید و نگارش میکند، غالباً از حمایتهای ساختاری و امنیت روانی و اقتصادی لازم برخوردار نیست. از سوی دیگر، ناشران ما امروز زیر بار هزینههای سنگین تولید کتاب، تأمین کاغذ و اقتصاد ضعیف نشر کمر خم کردهاند. حلقه مفقوده سوم، مسئله توزیع کتاب است؛ سیستم توزیع کتاب ما بهگونهای است که گاهی ارزشمندترین آثار علمی و فرهنگی در انبارها میمانند و به دلیل قیمت یا ضعف شبکههای پخش، هرگز به دست مخاطب تشنه و علاقهمند در شهرستانها و نقاط مختلف کشور نمیرسند.
بنابراین، اگر بخواهیم نگاه آسیبشناسانه و واقعبینانهای داشته باشیم، باید کاری کرد تا اثرگذاری هفته کتاب مقطعی، تقویمی و هیجانی نباشد. در جامعه بهروشنی مشاهده میکنیم که برای تبدیل شدن «خواندن» به یک «عادت مستمر»، نیازمند زیرساختهای پایدارتری هستیم. هفته کتاب باید نقطه عزیمت سیاستگذاریهای پایدار حمایتی و ترویجی باشد، نه تمام سهم کتاب از توجهات سالانه.
گفتوگو در فرهنگ اسلامی چه جایگاهی دارد و متون دینی و میراث مکتوب اسلامی ما چگونه انسان را به گفتوگو دعوت کردهاند؟
جایگاه گفتوگو از منظر معرفتی ما بسیار کلیدی است. در هندسه فکری اسلام، گفتوگو نه یک تاکتیک موقت یا ابزار صرف که یک اصل بنیادین ارتباطی و تربیتی است. وقتی به قرآن کریم رجوع میکنیم، مشاهده میکنیم که صراحتاً استراتژی ارتباطی را بر مبنای «جِدال اَحسن» بنا میکند. وقتی خداوند به حضرت موسی(ع) امر میکند که در برابر فرعون طغیانگر با «قول لیّن» و زبان نرم سخن بگوید، این یعنی بستر کشف حقیقت و حتی هدایت، از مسیر مدارا و مفاهمه میگذرد.
در میراث مکتوب و سیره اهلبیت(ع) هم سنت «احتجاج» و مناظره موج میزند. مناظرات علمی و کلامی امام رضا(ع) با رهبران ادیان دیگر، یا مباحثات امام صادق(ع) با مادیگرایان، دقیقاً نشاندهنده همین ظرفیت عظیم در فرهنگ اسلامی است. سنت اصیل دینی و علمی ما همیشه بر پایه تضارب آرا، تحمل صدای مخالف و تلاش برای اقناع منطقی استوار بوده است.
«کتاب» چه نقشی در شکلگیری گفتوگوی فرهنگی و اجتماعی در جامعه دارد و شعار سیوچهارمین دوره هفته کتاب، «با کتاب گفتوگو کنیم»، چگونه به ریشه اسلامی و فرهنگی گفتوگو پیوند میخورد؟
به اعتقاد من، کتاب خود در خط مقدم شکلدهی به حوزه عمومی و مدارای اجتماعی است. وقتی کتابی را مطالعه میکنید، در حقیقت در حال یک دیالوگ خاموش اما بسیار عمیق با جهانبینی یک انسان دیگر هستید. این، تمرینِ شنیدن و فهمیدن تفاوتهاست.
شعار هوشمندانه «با کتاب گفتوگو کنیم» دقیقاً ریشه در مبانی اصیل اسلامی دارد. معجزه پیامبر ما یک «کتاب» است و خداوند صراحتاً در قرآن به کسانی بشارت میدهد که سخنان مختلف را میشنوند و بهترین آن را انتخاب میکنند که: فَبَشِّرْ عِبَادِ الَّذِينَ يَسْتَمِعُونَ الْقَوْلَ فَيَتَّبِعُونَ أَحْسَنَهُ. این شعار به مخاطب امروز یادآوری میکند که در برابر متن منفعل نباشد.
ما در سنت علمی خود، حاشیهنویسی و شرح و نقد بر متون گذشتگان را داریم که خود عالیترین سطح از گفتوگوی مکتوب و بیننسلی است. امروز هم جامعه باید بیاموزد با کتابها وارد چالش و پرسشگری شود. انسانی که مهارت گفتوگو با کتاب را پیدا کند، در سطح جامعه و در تعاملات اجتماعی و سیاسی هم انسانی صبورتر، اهل مدارا و شنواتر خواهد بود. این شعار بازتولید سنت دیرینه نقد و مفاهمه اسلامی در قالب یک رفتار مدرن است.
سیوچهارمین دوره هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران با شعار «با کتاب گفتوگو کنیم» از بیستوسوم تا سیام آبان (۱۴۰۵) در سراسر کشور برگزار میشود.