حاضران در نشست تخصصی «بایستهها و شایستههای ترجمه و نشر؛ شناخت بازار آثار حوزه مقاومت و دفاع مقدس» بر ضرورت شناخت بازارهای بینالمللی کتاب، توجه به ویژگیهای فرهنگی مخاطبان کشورهای مقصد، انتخاب موضوعات انسانی و جهانشمول و برنامهریزی برای حضور مؤثر در عرصه نشر بینالملل تأکید کردند.
به گزارش ستاد خبری سیوچهارمین دوره هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران، نشست تخصصی «بایستهها و شایستههای ترجمه و نشر؛ شناخت بازار آثار حوزه مقاومت و دفاع مقدس» در قالب سلسله نشستهای تخصصی حوزه بینالملل خانه کتاب و ادبیات ایران و با همکاری مرکز ساماندهی ترجمه و نشر معارف اسلامی و علوم انسانی سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی برگزار شد.
در این نشست مازیار حاتمی؛ مدیر انتشارات فاتحان، جواد کلاته عربی؛ مدیر نشر ۲۷ بعثت، جواد کاموربخشایش و جمعی از رایزنان فرهنگی جمهوری اسلامی ایران حضور داشتند و به بررسی ظرفیتها و چالشهای ترجمه و انتشار آثار حوزه مقاومت و دفاع مقدس در بازارهای بینالمللی پرداختند.
ادبیات مقاومت باید با تجربههای فرهنگی کشورهای مقصد پیوند بخورد
حجتالاسلاموالمسلمین مصطفی دریاباری؛ رایزن فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در آفریقای جنوبی در این نشست با اشاره به ظرفیتهای ادبیات مقاومت در این کشور گفت: مبارزات ضدآپارتاید و موضوع استقلال و مقاومت از موضوعاتی هستند که در آفریقای جنوبی مورد توجه قرار میگیرند. برای معرفی آثار ایرانی در این حوزه باید شرایط فرهنگی و تاریخی کشور مقصد را شناخت و آثار را با سرعت و اثربخشی مناسب در اختیار مخاطبان قرار داد.
او با اشاره به ضرورت توجه به تجربههای مشترک تاریخی و فرهنگی افزود: تجربه فرهنگی و تاریخی دفاع مقدس ایران میتواند با فرهنگ و تجربههای کشورهای مقصد پیوند برقرار کند. در ترجمه بینالمللی آثار، باید به ارتباط میان محتوای کتاب و تجربه زیسته مخاطبان توجه داشت. برای مثال، شخصیتهایی مانند گاندی و نلسون ماندلا در کشورهای مختلف شناختهشده هستند و پرداختن به شخصیتها و تجربههای مشابه میتواند زمینه ارتباط مخاطب با آثار ایرانی را فراهم کند.
وی همچنین پیشنهاد کرد در انتخاب آثار برای ترجمه، موضوعات انسانی و اجتماعی مورد توجه بیشتری قرار گیرند و موضوعاتی مانند خانواده، امدادگران و کودکان در کنار روایتهای نظامی و تاریخی سهم بیشتری در برنامه ترجمه داشته باشند.
دریاباری با اشاره به تجربه انتشار کتاب «خون دلی که لعل شد» از آثار آیتالله خامنهای در آفریقای جنوبی گفت: این کتاب در آفریقای جنوبی منتشر شد و با استقبال مخاطبان روبهرو شد.
شناخت ذائقه مخاطب، پیشنیاز ترجمه آثار ایرانی است
سعید هاشمی؛ رایزن فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در حیدرآباد، با اشاره به چالشهای ترجمه آثار ایرانی در بازارهای خارجی گفت: برخی از ترجمههای ما در کشورهای میزبان با استقبال مواجه نمیشوند. بخشی از این مسئله به کیفیت ترجمه بازمیگردد، اما موضوع به همین مسئله محدود نیست و باید ذائقه مخاطبان در کشورهای مختلف را نیز شناخت.
وی با تأکید بر تفاوت ویژگیهای فرهنگی و ادبی کشورهای مقصد افزود: نمیتوان برای همه کشورها نسخه واحدی در نظر گرفت. پس از جنگ اخیر نیز توجه به ویژگیهای مشترک فرهنگی و انسانی در ادبیات مقاومت اهمیت بیشتری پیدا کرده است.
هاشمی همچنین با اشاره به ضرورت شناخت فضای بینالمللی نشر گفت: یکی از مشکلات این است که بسیاری از فعالان این حوزه شناخت دقیقی از فضای بینالمللی ندارند. برای معرفی آثار دفاع مقدس باید ظرفیتهای کشورهای مختلف و زمینههای ارتباط مخاطبان با این آثار را بررسی کرد.
ادبیات مقاومت در بستر تاریخ و فرهنگ معنا پیدا میکند
رسول اسماعیلزاده؛ رایزن فرهنگی ایران در قراقستان نیز در این نشست با اشاره به ضرورت شناخت ادبیات مقاومت در کشورهای مختلف گفت: وقتی از ادبیات دفاع مقدس صحبت میکنیم، لازم است ادبیات مقاومت در کشورهای دیگر را نیز بشناسیم و تجربههای مختلف را با یکدیگر مقایسه کنیم.
او با اشاره به نقش مقاومت در تاریخ ادبیات فارسی، بر اهمیت بررسی پیوند میان مقاومت تاریخی و استمرار زبان و ادبیات فارسی تأکید کرد و ادامه داد: ادبیات مقاومت در هر جامعه ویژگیهای خاص خود را دارد و برای شناخت آن باید زمینههای تاریخی و فرهنگی شکلگیری آثار را بررسی کرد.
اسماعیلزاده همچنین با اشاره به ظرفیت هوش مصنوعی در حوزه ترجمه بیان کرد: هوش مصنوعی میتواند در فرایند ترجمه مورد استفاده قرار گیرد و به پیشبرد این فعالیت کمک کند. با این حال، در انتخاب و ترجمه آثار باید به اقتضائات ادبی و فرهنگی هر جامعه توجه داشت. شتابزدگی در این زمینه نمیتواند به نتیجه مطلوب منجر شود.
حضور در نمایشگاههای بینالمللی به برنامهریزی نیاز دارد
مازیار حاتمی، مدیر انتشارات فاتحان، با اشاره به دشواریهای حضور ناشران حوزه مقاومت و دفاع مقدس در نمایشگاههای بینالمللی کتاب گفت: ورود به نمایشگاههای بینالمللی برای بسیاری از ناشران این حوزه دشوار است. با این حال، برخی از افرادی که در این نمایشگاهها حضور پیدا میکنند، شناخت دقیقی از جغرافیای فرهنگی و بازار نشر کشور میزبان ندارند و بدون برنامه مشخص در این رویدادها شرکت میکنند.
او با تأکید بر ضرورت استفاده از ظرفیتهای استانی و سازمانهای فرهنگی افزود: باید از ظرفیت استانها و مجموعههای فرهنگی، از جمله سازمان بسیج، برای شناسایی نویسندگان، معرفی آثار شاخص و نقد و بررسی کتابها استفاده کرد. لازم است سازوکاری برای این همکاریها شکل بگیرد تا آثار ایرانی بتوانند در بازارهای هدف حضور مؤثرتری داشته باشند.
حاتمی با اشاره به ضعف برنامهریزی در حوزه نشر بینالملل ادامه داد: مشکل اصلی در این زمینه، نبود برنامهریزی منسجم است. در بازارهای بینالمللی کتاب، آثاری عرضه میشوند که سالها از انتشار آنها گذشته است و در برخی موارد، ناشران و فعالان بازار از ظرفیتهای تازه ادبیات ایران شناخت کافی ندارند. برای حضور مؤثر در این عرصه باید نیازهای بازار مقصد را شناسایی کرد و بر اساس آن برنامه داشت.
فعالیت در حوزه نشر بینالملل باید از اقدامات پراکنده فراتر برود
جواد کلاته، مدیر نشر ۲۷ بعثت، با طرح این پرسش که هدف از فعالیت در حوزه ادبیات پایداری چیست، گفت: پیش از هر اقدامی باید مشخص کنیم که از ترجمه و انتشار آثار ادبیات پایداری چه هدفی را دنبال میکنیم. گاهی آثاری را ترجمه و به کشورهای دیگر ارسال میکنیم که در آنها مخاطب کشور مقصد در جایگاه دشمن قرار گرفته است. این مسئله میتواند بر نحوه دریافت و پذیرش اثر تأثیر بگذارد.
او با اشاره به ضرورت توجه به مفهوم انسانی دفاع مقدس افزود: باید به جنبههای انسانی دفاع مقدس توجه کنیم. این موضوع در معرفی آثار به مخاطبان کشورهای دیگر اهمیت دارد.
کلاته با انتقاد از پراکندگی فعالیتها در حوزه ترویج ادبیات دفاع مقدس گفت: فعالیتهای ما در این حوزه بهصورت جزیرهای پیش میرود. در نمایشگاههای بینالمللی نیز گاهی حضور خود را به شرکت در یک رویداد و عرضه تعدادی کتاب محدود میکنیم. در حالی که برای فعالیت مؤثر در این عرصه به سازوکار مشخص و برنامهریزی راهبردی نیاز داریم.
وی اضافه کرد: باید از اقدامات مقطعی و تصنعی به سمت تعاملات پایدار حرکت کنیم. بدون شکلگیری ارتباط و همکاری میان فعالان حوزه نشر، نمیتوان به نتیجه مطلوب رسید. در این مسیر میتوان از ظرفیت ناشران کوچک و مجموعههایی که شناخت مناسبی از فرهنگ کشورهای مختلف دارند نیز استفاده کرد.
روایت تاریخی و جهانشمول از معیارهای ترجمه موفق است
جواد کاموربخشایش، دبیر نشست، با اشاره به ضرورت گسترش فعالیتهای ترجمه در حوزه ادبیات پایداری گفت: بر اساس آمار ارائهشده درباره کتابهای فارسی ترجمهشده در خارج از کشور، ظرفیت قابل توجهی برای گسترش حضور آثار ادبیات پایداری در بازارهای جهانی وجود دارد. در این حوزه باید آثار بیشتری تولید، ترجمه و معرفی شوند.
او با اشاره به پراکندگی فعالیتها در حوزه ادبیات پایداری افزود: فعالیتهای این حوزه در ایران بیشتر بر اساس سلیقهها و برنامههای مستقل شکل گرفته است. با ایجاد برنامهریزی دقیق و هماهنگی میان مجموعههای فعال در حوزه ترجمه میتوان زمینه معرفی گستردهتر آثار را فراهم کرد.
کاموربخشایش همچنین با اشاره به معیارهای انتخاب آثار برای ترجمه، تاریخی بودن روایت و جهانشمولی را از شاخصهای اصلی موفقیت آثار در بازارهای بینالمللی برشمرد و بر ضرورت توجه به این ویژگیها در انتخاب کتابهای مناسب برای ترجمه تأکید کرد.
سیوچهارمین دوره هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران با شعار «با کتاب گفتوگو کنیم» از بیستوسوم تا سیام آبان ۱۴۰۵ در سراسر کشور برگزار میشود.