سخنرانان در نشست «دیپلماسی نشر ایران؛ تجربهها و چشماندازهای جهانی» بر ضرورت برنامهریزی منسجم، بهرهگیری از ظرفیتهای بینالمللی و مشارکت فعال ناشران و نویسندگان در سیاستگذاریهای حوزه نشر تاکید کردند.
به گزارش ستاد خبری سیوچهارمین دوره هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران، نشست «دیپلماسی نشر ایران؛ تجربهها و چشماندازهای جهانی» در قالب سلسله نشستهای تخصصی حوزه بینالملل و به مناسبت سیوچهارمین دوره هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران در سرای اهل قلم برگزار شد.
در این نشست، علیاکبر شیروانی؛ فعال فرهنگی حوزه کتاب، حسین بهرامی؛ مدیر انتشارات نخل سبز و احمد ذوعلم، مدیر آژانس ادبی دایره مینا، دیدگاهها و تجربههای خود را درباره وضعیت دیپلماسی نشر ایران و ظرفیتهای گسترش حضور کتاب ایرانی در بازارهای جهانی مطرح کردند.
ابهام در سیاستگذاری و برنامهریزی دیپلماسی نشر
علیاکبر شیروانی در این نشست با اشاره به جایگاه ماندگار کتاب در فرهنگهای مختلف گفت: وقتی از دیپلماسی کتاب صحبت میکنیم، در واقع بخشی از یک موضوع گسترده را بررسی میکنیم. در حوزه دیپلماسی نشر و کتاب با ابهام و بههمریختگی مواجهیم. باید بررسی کنیم وزارت امور خارجه و دیگر نهادهایی که میتوانند در این زمینه نقشآفرین باشند، تا چه اندازه بهصورت واقعی در این موضوع مشارکت دارند.
وی با اشاره به عملکرد متفاوت رایزنان فرهنگی ایران در حوزه کتاب و نشر افزود: برخی از رایزنان فرهنگی بهصورت مستمر و فعال در نمایشگاههای کتاب حضور دارند و برخی دیگر برنامه مشخصی در این زمینه ندارند. هنوز پروتکل روشنی برای فعالیت رایزنان فرهنگی و دیگر دستاندرکاران مرتبط با کتاب و نشر تدوین نشده است. در اسناد بالادستی نیز با مشکلاتی در این زمینه روبهرو هستیم. فعالیت رایزنان فرهنگی در چنین شرایطی شبیه تشریح موضوعی در اتاق تاریک است؛ موضوعی که ابعاد و جزئیات آن بهدرستی شناخته نشده است.
شیروانی ادامه داد: اگر متولیان تصمیم بگیرند در این حوزه مشارکت نکنند، میتوان درباره این تصمیم بحث کرد؛ اما ابهام و سرگردانی موجود در حوزه نشر به فرصتسوزی منجر میشود و نمیتوان از کنار آن گذشت. البته همین مسیرها و گفتوگوهایی که در این زمینه شکل میگیرد، میتواند راهگشا باشد. قانونگذاری نیز میتواند حرکت در این مسیر را تسهیل کند. ما باید نشر ایران را به یک برند تبدیل کنیم و تحقق این هدف به برنامهریزی نیاز دارد.
نمایشگاههای بینالمللی؛ بستری برای شناخت بازار کتاب
حسین بهرامی؛ مدیر انتشارات نخل سبز نیز در این نشست با اشاره به اهمیت حضور در نمایشگاههای بینالمللی کتاب گفت: بخش زیادی از دادههایی که امکان استخراج آنها در داخل ایران وجود ندارد، از طریق حضور در این نمایشگاهها به دست میآید. بسیاری از توافقنامههای خرید و فروش کتاب حتی در نمایشگاه فرانکفورت نیز در برنامههای غیررسمی و گفتوگوهای دوستانه شکل میگیرند.
وی با تأکید بر ضرورت استفاده از ظرفیتهای ارتباطی در دیپلماسی نشر افزود: در ادبیات دیپلماسی، دیپلمات کسی است که از همه ظرفیتهای موجود برای رسیدن به اهداف خود استفاده میکند. اگر بخواهیم دیپلماسی نشر مناسبی داشته باشیم، باید از تمام ظرفیتها بهره بگیریم. گاهی یک هدیه کوچک میتواند در ایجاد ارتباط و تعامل مؤثر باشد.
بهرامی همچنین دادهها را از عناصر مهم دیپلماسی نشر دانست و گفت: در دیپلماسی کتاب، دادهها اهمیت زیادی دارند و حاکمیت میتواند جهتگیری این فضا را مشخص کند. البته دادههای حوزه فرهنگ باید تحلیل شوند. برای نمونه، زمانی خبری به من رسید که بازار کتاب اندونزی ۸۰ درصد رشد کرده است؛ درحالیکه تحلیلها از افول این بازار حکایت داشت. بررسیها نشان داد بسیاری از ناشران برای جلوگیری از زیان، به سمت تولید کتابهای کودک رفتهاند. این نمونه نشان میدهد که برای شناخت بازار کتاب، باید دادهها را با دقت بررسی و تحلیل کرد.
ضرورت همسویی سیاستهای داخلی و خارجی در حوزه کتاب
احمد ذوعلم؛ مدیر آژانس ادبی دایره مینا، نیز در این نشست با اشاره به محدودیت تعاملات فرهنگی ایران گفت: تعاملات ما در حوزه فرهنگ عمدتاً در لایههای میانی باقی میماند و بسیاری از اتفاقات مورد انتظار شکل نمیگیرد. در دیپلماسی فرهنگی حتی اهدای یک هدیه کوچک میتواند زمینهساز شکلگیری ایدهها و ارتباطات تازه باشد.
وی با اشاره به ناهماهنگی سیاستهای داخلی و خارجی کشور در حوزه کتاب اضافه کرد: در کشور ما سیاستهای داخلی و خارجی با یکدیگر همسو نیستند. با وجود این شرایط، صدها کتاب ترجمه شده است. کتاب میتواند در بزنگاههای مختلف از سوی مسئولان کشورهای دیگر معرفی و ارائه شود؛ اما میان سیاستمداران درباره اهمیت کتاب و ضرورت حضور بینالمللی آن فهم مشترکی وجود ندارد.
ذوعلم با اشاره به فعالیتهای انجامشده در حوزه دیپلماسی نشر ادامه داد: در سطح حاکمیت، عرصه بینالمللی و آژانسهای ادبی اقدامات خوبی صورت گرفته است. با این حال، لازم است ناشران و نویسندگان نیز در فرایند سیاستگذاریهای این حوزه مشارکت داشته باشند.
سیوچهارمین دوره هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران با شعار «با کتاب گفتوگو کنیم» از بیستوسوم تا سیام آبان (۱۴۰۵) در سراسر کشور برگزار میشود.