یک کتابدار با بیان اینکه کتابخانهها با فراهم کردن فضایی برای گفتوگو، تبادل تجربه و بیان نگرانیها، به کاهش احساس تنهایی و اضطراب افراد کمک میکنند، گفت: این فضاها میتوانند به پناهگاهی روانی برای افراد تبدیل شوند و احساس تعلق اجتماعی، امید و تابآوری را تقویت کنند.
کبری زارع؛ کتابدار در گفتوگو با ستاد خبری سیوچهارمین دوره هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران، به نقش کتابخانهها و گروههای کتابخوانی در دوران بحرانهایی مانند همهگیری کرونا و جنگ اشاره کرد و ادامه داد: کتابخانهها با فراهم کردن فضایی برای گفتوگو، تبادل تجربه و بیان نگرانیها، به کاهش احساس تنهایی و اضطراب افراد کمک میکنند. این فضاها میتوانند به پناهگاهی روانی برای افراد تبدیل شوند و احساس تعلق اجتماعی، امید و تابآوری را تقویت کنند.
وی با اشاره به تجربه برگزاری برنامههای مجازی در دوران همهگیری کرونا گفت: در آن دوره، امکان رفتوآمد و برگزاری بسیاری از فعالیتهای حضوری وجود نداشت. در چنین شرایطی، برنامههایی مانند دیدار با نویسندگان، کارگاههای ادبی و نشستهای آموزشی به حفظ ارتباط میان افراد کمک میکرد.
زارع ادامه داد: در برخی از این برنامهها، موضوعاتی مانند آموزش مهارتهای زندگی به کودکان از طریق قصه، مواجهه با کلیشهها و تبعیضهای نژادی و جنسیتی و مدیریت استرس مطرح میشد. این فعالیتها به گروه سنی خاصی محدود نبودند و حضور همزمان والدین، کودکان و نوجوانان، زمینه گفتوگوهای میاننسلی را فراهم میکرد.
این کتابدار با بیان اینکه چنین نشستهایی فرصت مناسبی برای تبادل اندیشه و تجربه هستند، افزود: افراد در این برنامهها میتوانند دغدغههای خود را مطرح کنند، به پرسشهای یکدیگر پاسخ دهند و از تجربههای هم استفاده کنند. این تعامل به شکلگیری همدلی و درک متقابل کمک میکند.
به گفته زارع، دسترسی به برنامههای مجازی در شرایطی که امکان ارتباط حضوری محدود است، اهمیت ویژهای دارد. افراد میتوانند از طریق این برنامهها با نویسندگان، مدرسان و دیگر علاقهمندان ارتباط برقرار کنند و از این طریق بخشی از خلا ناشی از محدودیتهای اجتماعی را جبران کنند.
او در بخش دیگری از سخنان خود کتابخانهها و گروههای کتابخوانی را از ظرفیتهای موثر برای تقویت انسجام اجتماعی دانست و گفت: این فضاها امکان بیان نگرانیها، پردازش هیجانها و تجربه همراهی با دیگران را فراهم میکنند. احساس تعلق به یک جمع میتواند در افزایش تابآوری افراد موثر باشد؛ زیرا انسان در شرایط دشوار به حمایت فکری و عاطفی دیگران نیاز دارد.
زارع همچنین به تجربه برگزاری برنامههای قصهگویی با موضوع کودکان کار اشاره کرد و ادامه داد: در یکی از این برنامهها، با استفاده از قصه تلاش کردیم مخاطبان را با شرایط زندگی کودکان کار و مسائل گروههای آسیبپذیر آشنا کنیم. همراهی مخاطب با شخصیت داستان میتواند شناخت آنها را از شرایط دیگران افزایش دهد و زمینه همدلی را فراهم کند.
او همچنین به تجربه برگزاری وبینارهایی با موضوع ادبیات دینی و داستاننویسی اشاره کرد و افزود: در برنامهای با حضور یکی از مسیحیان تازه مسلمانشده، گفتوگوهایی شکل گرفت که فرصت مناسبی را برای آشنایی با تجربههای فردی و تبادل دیدگاهها درباره ادبیات و داستاننویسی و ادبیات دینی فراهم میآورد.
این کتابدار با اشاره به تاثیر چنین تجربههایی بر نگرش افراد عنوان کرد: آشنایی با مسیر زندگی و تجربههای دیگران گاهی به بازنگری در تصوراتی کمک میکند که درباره جامعه، امکانات و شرایط رشد در ذهن خود داریم. چنین برنامههایی میتوانند امید و احساس تعلق را تقویت کنند.
زارع با تاکید بر ظرفیت ادبیات در آموزش غیرمستقیم مهارتهای زندگی گفت: یکی از چالشهای ترویج کتابخوانی این است که گاهی والدین تصور میکنند فایده کتاب برای کودکان صرفا به یادگیری خواندن محدود میشود. در حالی که داستانها میتوانند زمینه یادگیری مهارتهایی را فراهم کنند که کودکان در زندگی روزمره وحتی تحصیل به آنها نیاز دارند.
وی افزود: بسیاری از مهارتهای زندگی از طریق آموزشهای رسمی مدرسه و دانشگاه شکل نمیگیرند. کودکان برای مواجهه با مشکلات و موقعیتهای دشوار به مهارتهایی مانند شناخت هیجانها، مدیریت خشم، همدلی و حل مسئله نیاز دارند. داستانها میتوانند در پرورش این تواناییها نقش موثری ایفا کنند.
این کتابدار با اشاره به تفاوت تاثیر داستان و نصیحت مستقیم بر کودکان بیان کرد: وقتی میخواهیم کودکی را به انجام کاری مانند مانند مسواک زدن، رعایت نظم یا رعایت یک رفتار درست تشویق کنیم، تکرار توصیههای مستقیم همیشه نتیجه مطلوبی ندارد. در مقابل وقتی همین موضوع در قالب داستان مطرح میشود، کودک ضمن لذت بردن از روایت، با شخصیتها همراه میشود و فرصت پیدا میکند پیام داستان را بهتدریج و ناخود آگاه درک کند. این شیوه میتواند مقاومت کودک در برابر آموزش را کاهش دهد.
زارع همچنین بر نقش کتابخوانی در پرورش خلاقیت و تفکر انتقادی تاکید کرد و گفت: مطالعه داستان به ذهن فرصت میدهد تصاویر و موقعیتها را بازسازی کند و درباره آنها بیندیشد. این فرایند به تقویت تخیل و توانایی تحلیل کمک میکند. کتابخوانی میتواند زمینهای برای تمرین ذهن و آمادگی بیشتر کودکان برای مواجهه با مسائل زندگی باشد.
این کتابدار همچنین به تجربه برگزاری کارگاه مدیریت خشم در دورههای دشوار اشاره کرد و ادامه داد: در یکی از این کارگاهها، مادران و افراد سالمند حضور داشتند و درباره شیوههای مواجهه با خشم و بهبود تعامل با کودکان گفتوگو کردیم. تفاوت دیدگاههای نسلها نیز از موضوعاتی بود که در این جلسات مورد توجه قرار گرفت.
وی اضافه کرد: پس از برگزاری کارگاه، برخی از مادران بازخورد دادند که تکنیکهای آموختهشده به آنها کمک کرده است در مواجهه با خشم خود و تعامل با فرزندانشان عملکرد بهتری داشته باشند. چنین تجربههایی نشان میدهد برنامههای فرهنگی و آموزشی، در صورت توجه به نیازهای واقعی مخاطبان، میتوانند در زندگی روزمره خانوادهها کاربرد داشته باشند.
این کتابدار همچنین به برگزاری وبیناری با عنوان «کتابخانه و ادبیات؛ ابزاری برای دگرخواهی و صلح» اشاره کرد و گفت: در این برنامه درباره نقش کتابخانه بهعنوان فضایی برای گفتوگو و نقش ادبیات در تقویت همدلی و ارتقای کیفیت زندگی بحث شد. همچنین برنامه توجه ویژهای به کودکان دارای معلولیت و شرایط خاص داشت. این کودکان ممکن است در برخی موقعیتها با درک ناکافی دیگران از شرایط خود یا کمبود همدلی روبهرو شوند. ادبیات میتواند به شناخت بهتر تجربههای آنان کمک کند و زمینه شکلگیری نگرشی انسانیتر و همدلانهتر را فراهم آورد. در این وبینار موضوعاتی مانند دگرخواهی، صلح، شناخت تفاوتهای فردی و توجه به نیازهای گروههای آسیبپذیر در آن مورد بررسی قرار گرفت.
زارع در پایان برگزاری نشستهای کتابمحور و برنامههای ادبی را فرصتی برای تقویت پیوندهای اجتماعی دانست و تاکید کرد: کتابخانهها با فراهم کردن امکان گفتوگو، یادگیری و همراهی افراد، میتوانند در افزایش همدلی، تقویت امید و ارتقای مهارتهای زندگی نقش داشته باشند.
سیوچهارمین دوره هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران با شعار «با کتاب گفتوگو کنیم» از بیستوسوم تا سیام آبان (۱۴۰۵) در سراسر کشور برگزار میشود.