معصومه اسماعیلنژاد گفت: در شرایط بحران، انسانها بیش از گذشته به گفتوگو با یکدیگر نیاز پیدا میکنند و بیان دشواریها و تجربههای مشترک میتواند بخشی از فشارهای روانی آنها را کاهش دهد.
معصومه اسماعیلنژاد در گفتوگو با ستاد خبری سی وچهارمین دوره هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران به نقش گفتوگو در شرایط بحرانی اشاره کرد و ادامه داد: جنگ و اتفاقات دشوار اجتماعی میتوانند زمینهساز افزایش همدلی و انسجام میان مردم شوند. در چنین شرایطی انسانها بیش از گذشته به گفتوگو با یکدیگر نیاز پیدا میکنند و بیان دشواریها و تجربههای مشترک میتواند بخشی از فشارهای روانی آنها را کاهش دهد.
وی با اشاره به تجربه جنگ ۱۲ روزه ایران و اسرائیل گفت: جنگها و اتفاقات ناگوار میتوانند باعث انسجام و همدلی میان آدمها شوند. در جریان جنگ ۱۲ روزه، مردم در مواجهه با حمله دشمن، همبستگی خود را نشان دادند. بسیاری از افراد تاکید کردند که مشکلات کشور به خود مردم مربوط است و هیچ کشور دیگری حق ندارد به سرزمین آنها حمله کند و در عین حال ادعای دوستی داشته باشد.
نویسنده کتاب «تجربه رادیو» با بیان اینکه گفتوگو در چنین شرایطی میتواند به درک متقابل مردم از وضعیت یکدیگر کمک کند، افزود: وقتی انسانها با هم حرف میزنند، متوجه میشوند که مشکلات فقط مربوط به یک نفر نیست و بسیاری از افراد با دشواریهای مشابهی روبهرو هستند. این آگاهی باعث میشود افراد شرایط یکدیگر را بهتر درک کنند و اگر بتوانند، مرهمی بر زخم دیگری باشند. وقتی میفهمیم همه با مشکلاتی مواجه هستیم، تحمل شرایط برایمان آسانتر میشود.
اسماعیلنژاد در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به تفاوت گفتوگو در شرایط بحرانی و روزهای عادی زندگی گفت: در شرایط بحرانی وقتی افراد میبینند دیگران نیز درباره مشکلاتشان صحبت میکنند، آنها هم راحتتر از دشواریهای خود میگویند. در واقع، افراد با گفت و گو درباره مسائل مختلف هم بخشی از عصبانیت و فشارهای روانی خود را تخلیه میکنند و هم به درد دل میپردازند.
وی ادامه داد: هدف از این گفتوگوها این است که افراد میخواهند با بیان دشواریهایشان، کمی از بار روانی خود کم کنند. این نوع گفتوگو در شرایط عادی کمتر میان مردم ایران شکل میگیرد، اما بحران باعث میشود افراد راحتتر درباره مسائل و نگرانیهایشان صحبت کنند.
این پژوهشگر با اشاره به تجربه همهگیری کرونا و تاکید یونسکو بر ضرورت گفتوگو در آن دوران گفت: زمانی که کرونا اتفاق افتاد، یونسکو شعاری با مضمون با همدیگر حرف بزنیم مطرح کرد؛ زیرا تنهایی در آن دوران رو به افزایش بود و مردم به دلیل محدودیتها ناچار بودند مدت زیادی در خانه بمانند. افراد امکان ارتباط حضوری با دیگران را نداشتند. در آن شرایط، پیام یونسکو به رسانهها این بود که زمینهای فراهم کنند تا مردم با یکدیگر حرف بزنند؛ زیرا گفتوگو میتواند به کاهش تنهایی و فشارهای روانی کمک کند.
اسماعیلنژاد همچنین به نقش رسانهها در تقویت فرهنگ گفتوگو اشاره کرد و ادامه داد: رسانهها میتوانند با راهاندازی برنامههای تعاملی، مردم را ترغیب کنند که با آنها صحبت، دیدگاههای خود را مطرح و درباره مشکلاتشان درد دل کنند. رسانه باید به مخاطب نشان دهد که صدای او را میشنود و مسائل و دغدغههایش را پیگیری میکند.
این تهیه کننده رادیو با اشاره به اقدامات روانشناختی در دوران جنگ رمضان گفت: در جریان این جنگ، تقریبا هر روز پیامهایی از وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی برای مردم ارسال میشد که در آن اعلام شده بود روانشناسانی از طریق یک شماره مشخص بهصورت رایگان با افراد گفتوگو میکنند. این اقدام بسیار ارزشمند بود. برخی سازمانها نیز برای کارکنانی که در معرض بحران قرار گرفته بودند، جلسات مشاوره فردی و گروهی برگزار کردند.
اسماعیلنژاد نقش رسانهها را در چنین شرایطی فراتر از اطلاعرسانی دانست و افزود: رسانهها میتوانند با پخش برنامههای روانشناسی و پیگیری مشکلات مردم، این پیام را به مخاطبان منتقل کنند که دغدغههای آنها دیده و شنیده میشود. پس از جنگ نیز برنامههای متعددی درباره گرانی و مسائل اقتصادی تولید کردیم؛ موضوعاتی که شاید پیش از این شرایط، امکان پرداختن گسترده به آنها در برنامهها وجود نداشت.
وی در پایان کتاب را یکی از مهمترین ابزارهای ایجاد گفتوگو و همدلی در جامعه دانست و گفت: کتاب رسانهای است که اصلاً نمیتوان آن را با هیچ چیز دیگری مقایسه کرد. رسانههای دیگر ممکن است تاثیری سطحی داشته باشند، اما کتاب تأثیری عمیق و ماندگار بر انسان میگذارد.
سیوچهارمین دوره هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران با شعار «با کتاب گفتوگو کنیم» از بیستوسوم تا سیام آبان (۱۴۰۵) در سراسر کشور برگزار میشود.