حسین اسرافیلی شعار هفته کتاب سیوچهارم را بهترین شعار این رویداد فرهنگی دانست و گفت: اما هر کتابی شایسته گفتوگو نیست و نخستین چیزی که باید در یک کتاب وجود داشته باشد، اندیشه است.
حسین اسرافیلی، شاعر آیینی و دفاع مقدس در گفتوگو با ستاد خبری سیوچهارمین دوره هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران، با اشاره به شعار «با کتاب گفتوگو کنیم» مطرح کرد: به نظر من، این یکی از بهترین شعارهایی است که برای هفته کتاب در ادوار مختلفش انتخاب شده است؛ شعاری که با اندیشههای کهن ما پیوند دارد. در حوزه آثار باستانی، ممکن است قطعهای سفال یا فرشی کهنه پیدا کنیم و چند کارشناس آثار باستانی آن را بررسی کنند و درباره قدمت و خاستگاهش توضیح بدهند؛ مثلا بگویند مربوط به فلان دوره است یا هنر منطقه سیستان و بلوچستان را نشان میدهد. اما کتاب خودش با ما حرف میزند.
وی ادامه داد: ما همین حالا اراده کنیم، میتوانیم با فردوسی گفتوگو کنیم؛ با اینکه هزار سال از زمان زندگی او گذشته است اما میتوانیم با او حرف بزنیم و سخنانش را بشنویم. وقتی کتاب میخوانیم در واقع با نویسنده آن گفتوگو میکنیم؛ فرقی نمیکند فردوسی باشد یا هر شاعر و اندیشمند دیگری که قرنها پیش زندگی کرده و نوشتههایش امروز پیش روی ماست. او بهواسطه کتاب، زنده و روبهروی ما مینشیند و با ما حرف میزند.
شاعر «عبور از صاعقه» با اشاره به اهمیت کتاب در کمک به انسان برای رویارویی و آشنایی با پرسشهای بنیادین زندگی، هویت و جهان پیرامون عنوان کرد: وقتی با کتاب گفتوگو میکنید، میتوانید همزمان با فرهنگها، گویشها و اندیشههای مختلف آشنا شوید. انگار اندیشمندان دورههای مختلف، از قرنهای گذشته تا همین امروز، در کنار هم نشستهاند و با شما صحبت میکنند.
وی افزود: اکنون با یک دکمه میتوانید وارد دنیای فکری اندیشمندان مختلف جهان شوید؛ مثلاً به اندیشههای کانت رجوع کنید و بعد سراغ اندیشههای نزدیکتر به زمان و فرهنگ خودمان بروید؛ از سهراب سپهری گرفته تا دانشمندان و متفکران دیگر. میتوانید اندیشههای آنها را با یکدیگر مقایسه کنید، بسنجید و نقد کنید.
این شاعر درباره معیار شایستگی یک کتاب تاکید کرد: هر کتابی ارزش خواندن ندارد. حتی امروز آثاری از برخی شاعران منتشر میشود که نه وزن و قافیه درستی دارند و نه ساختار شعری منسجمی؛ البته منظورم شعر آزاد نیست، بلکه حتی در قالب غزل نیز گاهی وزن شعر بههمریخته است. چنین آثاری قطعا ارزش ادبی لازم را ندارند. بارها پیش آمده که در جایی به ما کتابی هدیه دادهاند. کتاب را باز کردهایم، چند صفحهای از آن را نگاهی انداختهایم و بعد، آن را کناری گذاشتهایم چرا؟ چون برخی از این کتابها واقعاً ارزش خواندن ندارند.
اسرافیلی اضافه کرد: اما به نظر من، نخستین چیزی که باید در یک کتاب وجود داشته باشد، اندیشه است. باید دید کتاب با چه اندیشه، تفکر و جهانبینیای نوشته شده و نویسنده از چه زاویهای به دنیا، اخلاق و عرف جوامع نگاه کرده است. البته زبان و بیان کتاب هم اهمیت بسیاری دارد. الان حافظهام یاری نمیکند که دقیقاً نقلقول را به یاد بیاورم، اما مرحوم شاملو درباره تاریخ بیهقی گفته بود که آن را بارها رونویسی کرده است. ببینید چرا چنین کاری کرده است؛ چون زبان و بیان این کتاب بهقدری شیواست که خواننده را جذب میکند. وقتی متن را میخوانید، دوست دارید تا پایان کتاب پیش بروید. جملهبندیها و بیان هنرمندانه کتاب، آنقدر جذابیت دارد که آدم را به خواندن ترغیب میکند.
او همچنین مطرح کرد: از طرف دیگر، کتاب باید به مسائلی بپردازد که مورد نیاز جامعه و اهل فن و ادب است. ممکن است کتاب تخصصی در حوزه فیزیک برای من که ادبیات خواندهام و به ادبیات علاقه دارم، جذاب نباشد؛ اما یک متخصص فیزیک آن را با علاقه بخواند. بنابراین، در چنین کتابی هم باید زبان، لطیف، دلنشین، زیبا و هنرمندانه باشد تا مخاطب متخصص نیز بتواند از خواندن آن لذت ببرد.
وی در پاسخ به این سوال که چگونه میتوانیم از خواندن منفعلانه عبور کنیم و به مطالعهای عمیقتر برسیم بیان کرد: خود کتاب با ما ارتباط برقرار میکند و ما را به گفتوگو دعوت میکند. وقتی کتاب را باز میکنید و چند جمله از آن میخوانید، اگر کتاب جاذبه لازم را داشته باشد، خودبهخود شما را به ادامه مطالعه دعوت میکند. انگار کتاب از شما میخواهد که آن را رها نکنید.
حسین اسرافیلی در پایان گفت: هنر زبان، هنر بیان، جملهبندی و شیوه هنرمندانه طرح مسائل، همه باعث میشوند که ارتباط بیشتری با کتاب برقرار کنیم. با کتاب میتوانیم یار خودمان را انتخاب کنیم؛ همان یار دبستانی که در هر شرایطی همراه ماست. هر وقت دلمان گرفت، میتوانیم کتابی از کتابخانه برداریم و بخوانیم و از مطالعه آن لذت ببریم. حتی مطالعهای مختصر هم میتواند اندوختههای ذهنی ما را دوباره زنده کند و آنچه را آموختهایم، در ذهنمان احیا کند. کتاب تنها چیزی است که اندیشه یک نویسنده، دانشمند، هنرمند یا اندیشمند در حوزههای مختلف هنر و دانش را بهصورت رایگان در اختیار ما قرار میدهد.
سیوچهارمین دوره هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران با شعار «با کتاب گفتوگو کنیم» از بیستوسوم تا سیام آبان (۱۴۰۵) در سراسر کشور برگزار میشود.