عزم ملی برای توسعه فرهنگی روستاها/ کیانا یزدانپناه
به دنبال تاکیدات مقام معظم رهبری و دغدغه ایشان به مقوله توسعه فرهنگ و کتابخوانی از جمله نامگذاری سال 1393 به «اقتصاد و فرهنگ با عزم ملی و مدیریت جهادی» وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی توسعه برنامههای فرهنگی جامعه را در دستور کار قرار داده و برگزاری نخستین جشنواره ملی روستاهای دوستدار کتاب از جمله آنهاست که در مرحله داوری قرار دارد.
محرومیت نسبی 30 درصد ایرانیان از امکانات کتابخوانی
مرضیه مرآتنیا، دبیر اجرایی این جشنواره در تبیین اهداف اصلی و چشمانداز موردنظر میگوید: «22 میلیون نفر از جمعیت کشور ساکن روستاها هستند که آمار قابلتوجهی است. اکنون چهار هزار کتابخانه روستایی زیر نظر کانون فرهنگی و هنری مساجد فعالیت دارند و در بسیاری از روستاها فعالیتهای خودجوش فرهنگی انجام میشوند. هدف از این جشنواره، ایجاد کتابخانه نیست و فراتر از آن توسعه کتابخوانی است؛ به عنوان نمونه در یکی از روستاهای کمبرخوردار کشور کودک 14 سالهای اتاقی را در منزل خود به کتابخانه عمومی تبدیل کرده که در آن کتاب امانت میدهد. متاسفانه تاکنون روستاهای کشور از نظر توسعه فرهنگی کمتر مورد توجه بودهاند و در سالهای اخیر برنامه مدون و مشخصی برای توسعه فرهنگی روستاها نداشتهایم که این جشنواره نخستین گام برای گسترش عدالت فرهنگی و تمرکززدایی برنامههای فرهنگی در سال اقتصاد و فرهنگ با عزم ملی و مدیریت جهادی محسوب میشود. مسلماً نخستین تجربه با نواقصی همراه خواهد بود ولی با توجه به استقبال دستگاههای گوناگون میتوانیم به آینده این حرکت امیدوار باشیم. نهاد ریاستجمهوری، سازمان شهرداریها و دهیاریهای وزارت کشور، کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، صداوسیما، ستاد عالی کانونهای فرهنگی و هنری مساجد کشور و نهاد کتابخانههای عمومی در برگزاری این جشنواره همکاری دارند.»
وی به روند اجرای جشنواره روستاهای دوستدار کتاب اشاره میکند و میافزاید: «طرح اولیه جشنواره روستاهای دوستدار کتاب توسط دفتر مطالعات و برنامهریزی فرهنگی و کتابخوانی معاونت امور فرهنگی ارائه شد، البته روند فعلی جشنواره از طرح اولیه متفاوت است و به تبادل نظر صاحبنظران و مدیران فرهنگی رسیده و فراخوان و فرمهای جشنواره ماحصل چندین جلسه شورای سیاستگذاری جشنواره با عضویت مرکز توسعه روستایی نهاد ریاستجمهوری، ستاد عالی کانونهای فرهنگی و هنری مساجد، کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان و نهاد کتابخانههای عمومی کشوراست. دستورالعمل اجرایی جشنواره روستاهای دوستدار کتاب از طریق دبیرخانه مرکزی به تمام ادارههای کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استانها ارسال و دبیرخانه استانی به ریاست مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی و دبیری مسوول کانونهای فرهنگی و هنری مساجد تشکیل شد. مهلت ارسال آثار از 15 مهر(روز ملی روستا) تا 15 آذر بود و آثار در مرحله ابتدایی در استان بررسی و برای داوری نهایی به تهران ارسال شدهاند.»
جایزه 170 میلیون ریالی برای روستاهای برگزیده
همچنین همایون امیرزاده، مشاور فرهنگی معاونت فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی به جوایز جشنواره روستاهای دوستدار کتاب اشاره میکند و میگوید: «قرار است پنج روستای برگزیده و پنج روستای شایسته تقدیر را معرفی کنیم. برای این 10 روستا جوایزی در قالب اهدای کتاب در نظر گرفتهایم که روستاهای برگزیده 10 میلیون تومان کتاب و روستاهای شایسته تقدیر هم 7 میلیون تومان کتاب هدیه میگیرند. این بخشی از قدردانی ما از این روستاهاست. همچنین از آنجایی که معاونت امورفرهنگی وزارت ارشاد مبتکر این طرح برای توسعه کتابخوانی در روستاهای فعال در حوزه کتابخوانی است، بهتبع هزینههای اجرای طرح هم بر عهده این دستگاه است. البته در طرح جشنواره روستاهای دوستدار کتاب از مشارکت نهادهای دیگر هم بهره گرفتیه ایم و اعتبارات این جشنواره تقبل شده است.»
وی همچنین از اهدای بن کتاب به دانشآموزان روستاهای برگزیده خبر میدهد و میافزاید: «هر سال نمایشگاههای استانی در کشور برگزار میشوند که در این نمایشگاهها یارانههایی به مخاطبان خاص تعلق میگیرند. در این طرح هم تمام دانشآموزان روستاهای تقدیری و برگزیده با کمک و مشارکت آموزش و پرورش و دهیاریها بن خرید کتاب دریافت میکنند. همچنین از دانشجویان آن مناطق در حوزه خرید کتاب حمایت میشود.»
از سوی دیگر مدیرکل کتابخانههای ستاد عالی کانونهای فرهنگی هنری مساجد، از مشارکت بیش از 4 هزار کتابخانه مساجد روستاهای کشور در برپایی جشنواره روستاهای دوستدار کتاب، خبر میدهد و میگوید: «اطلاعرسانی در استانها، ویرایش و ارسال طرحهای رسیده از روستاها به ادارههای استانی، از وظایف اصلی ستاد عالی کانونهای فرهنگی هنری مساجد در این طرح بزرگ و فراگیر است. کانونهای فرهنگی مساجد نقش پررنگی در برپایی این جشنواره داشتهاند. علاوه بر اینکه کتابخانههای مساجد قداست خاصی بین مردم دارند، امنترین مراکز برای مطالعه خانوادهها به شمار میآیند. از طرف دیگر، ساعت کار این کتابخانهها به گونهای است که دانشجویان و دانشآموزان میتوانند به بهترین شکل از آنها استفاده کنند به این ترتیب مشارکت کانونهای فرهنگی مساجد در برگزاری جشنواره روستاهای دوستدار کتاب اتفاق خوشایندی بوده است.»
همچنین، مسوولان فرهنگی نهادهای گوناگون با ابراز خرسندی از برگزاری جشنواره روستاهای کتاب پیشنهادهایی را برای توسعه کتابخوانی در روستاها و مناطق کمبرخوردار کشور مطرح میکنند.
از جمله مهدی فیروزان، مدیرعامل موسسه شهر کتاب با تاکید بر لزوم افزایش تقاضای کتاب بین روستاییان میگوید: «برای حمایت از کتاب و ترویج کتابخوانی در روستاها، در نخستین گام باید با فعالیتهای گسترده فرهنگی، تقاضای کتاب میان مردم روستا افزایش پیدا کند. وقتی تقاضای کتاب افزایش پیدا کرد بهتبع آن بازار کتاب هم در روستاها شکل میگیرد. صرف حمایتهای یارانهای و دولتی نمیتوانند به گسترش و نهادینه شدن کتابخوانی منجر شوند. در صورتی که فعالیتهای فرهنگی توجیه اقتصادی نداشته باشند و یکسره به حمایت نهادهای دولتی و بودجه عمومی متکی باشند به استمرار آن نمیتوان امیدوار بود. در حالی که معتقدم ظرفیت فعالیتهای فرهنگی در حوزه کتاب و دیگر حوزهها بسیار زیاد است و باید از این امکان بهره برد.»
همچنین رضا برزگر، مدیرکل مرکز فرهنگی توسعه روستایی و مناطق محروم نهاد ریاستجمهوری از جشنواره روستاهای دوستدار کتاب به عنوان فرصتی برای وفاق ملی در راستای توسعه فرهنگی و اقتصادی و سرازیر شدن اعتبارات به روستاها یاد میکند و میگوید: «38 هزار روستای با جمعیت بالای صد نفر در کشور داریم و 29 درصد جمعیت ایران روستانشیناند و همکاری نهادهای گوناگون به ارتقای فرهنگ و آگاهی روستاییان و در نهایت توسعه فرهنگی جامعه میانجامد.»
کمبود کتابخانه در روستاهای کشور
کتابخانههای روستایی به عنوان نهادی آموزشی و فرهنگی، نقش بارزی در بهبود اوضاع زندگی روستاییان ایفا میکنند و برگزاری نخستین جشنواره روستاهای دوستدار کتاب فرصت مغتنمی برای توجه دادن مسوولان به وضع کتابخانهها و کتابخوانی روستاهای استانهای نسبتاً کمبرخوردار است.
علیحیدر مظفری، مدیرکل کتابخانههای عمومی استان ایلام با بیان اینکه در این استان فقط دو باب کتابخانه روستایی فعالند، میگوید: «از این کتابخانهها یک باب با زیربنای 200 مترمربع در روستای سراب شهرستان ایوان و دیگری به نام «جابربنحیان» با زیربنای 295 مترمربع در روستای «میشخاست» شهرستان ایلام فعالند.»
وی همچنین به تفاهمنامه همکاری میان اداره کل کتابخانههای عمومی استان ایلام و اداره کل امور روستایی استانداری برای استفاده از مکانهای بیاستفاده دهیاریها برای راهاندازی کتابخانه روستایی اشاره میکند و میافزاید: «در این طرح که تاکنون در روستای «مورت» شهرستان ایلام عملیاتی شده و بهزودی قرار است تمام روستاهای با جمعیت بالای هزار و 500 نفر استان را شامل شود، دهیاری ساختمان مناسبی با زیربنای دستکم 200 مترمربع را برای راهاندازی کتابخانه واگذار میکند.»
مظفری با بیان اینکه ساخت کتابخانههای روستایی در استان ایلام با مشکل تأمین زمین و جذب اعتبار مواجه است، میگوید: «اخیراً زمینی برای ساخت کتابخانه در روستای دشتعباس دهلران واگذار شده ضمن اینکه ساخت کتابخانه 220 مترمربعی در روستای «زنجیره علیا» در چرداول تاکنون 45 درصد پیشرفت اجرایی کرده است.»
حجتالاسلام علی چراغیپور، مسوول دبیرخانه کانونهای فرهنگی و هنری مساجد ایلام هم با بیان اینکه در مجموع 85 کتابخانه در مساجد روستایی و شهری استان ایلام فعالند، میگوید: «وجود کتابخانههای کانونهای مساجد در بسیاری از مناطق روستایی و محروم ضرورتی برای جوانان و نوجوانان است. اکنون 154 کانون فرهنگی و هنری مساجد در مناطق روستایی و محروم استان ایلام فعالیت میکنند و 65 درصد این کانونها در مناطق روستایی واقعاند.»
مدیرکل کتابخانههای عمومی استان مرکزی هم به کمبود کتابخانه روستایی در این استان اشاره میکند و میگوید: «اکنون 25 کتابخانه روستایی با زیربنای 150 تا 200 مترمربع در استان فعالند. هزینه جاری کتابخانههای روستایی باید توسط دهیاری تأمین شود که از این نظر با مشکل جذب اعتبار روبهرویم.»
همچنین حجتالاسلام مصطفی ذوالفقاری، مسوول دبیرخانه کانونهای فرهنگی و هنری مساجد استان مرکزی، تعداد کتابخانههای روستایی مساجد استان را 38 باب کتابخانه عمومی و 32 کتابخانه مخزن باز عنوان میکند و میگوید: «امیدواریم جشنواره روستاهای دوستدار کتاب گامی مثبت در راستای گسترش عدالت و توسعه فرهنگی در روستاها و حمایت از اقدامهای انجامشده در حوزه کتاب و کتابخوانی در روستاها باشد.»
همچنین مدیرکل کتابخانههای عمومی هرمزگان، تعداد کتابخانههای روستایی این استان را 16 باب اعلام میکند و میگوید: «از این کتابخانهها پنج باب مشارکتیاند که از سوی دهیاری اداره میشوند. ضمن اینکه 40 کتابخانه مشارکتی در روستاهای استان در حال راهاندازی و احداثاند. برای رسیدن به استاندارد باید 50 کتابخانه روستایی دیگر در هرمزگان ساخته شوند که با بودجه و اعتبار فعلی غیرممکن است. برای تحقق این هدف به برنامهریزی و همکاری جدی فرمانداران نیازمندیم.»
حجتالاسلام احمد پهلوانی، مسوول دبیرخانه کانونهای فرهنگی و هنری مساجد هرمزگان هم در این باره میگوید: «از 520 کانون فرهنگی فعال در استان 320 باب روستایی اند. در مجموع 61 کتابخانه عمومی و 72 کتابخانه مخزن باز در مساجد روستایی استان فعالند و در نظر داریم مساجد روستاهای ابوموسی، گاوبندی و منطقه آزاد قشم را به کتابخانه مجهز کنیم.»
قرار است نیمه نخست اسفندماه در مراسمی با حضور مسوولان کشوری 10 روستای برگزیده و تقدیری فعال در اجرای طرحهای کتابخوانی معرفی شوند. این اول راه است و امیدواریم جشنواره روستاهای دوستدار کتاب آغازگر اقدامات جدیتر عملی در توسعه فرهنگی روستاهای کشور باشد.
دوست دارم برای شرکت در نمایشگاه کتاب به تهران بیایم/ تجربه مسحورکننده هزارویکشب
اگر ما راوی نباشیم نیویورک تایمز روایتش از «وضعیت فرهنگ در جنگ خاورمیانه» را مسلط میکند
بینهایت علاقه به حضور در نمایشگاه بینالمللی کتاب تهران را دارم/ شخصیت افسانهای حسن صباح و ضرورت درک بیشتر از فرهنگ ایرانی
