چشمههای فرهنگ سرعین کممشتریاند/ نجمه شمس
شهرستان سرعین که به دلیل چشمههای آب گرم فراوانش شهرت جهانی دارد، یکی از مناطق گردشگری استان اردبیل است. البته جاذبههای سرعین فقط به چشمههای آب گرم آن خلاصه نمیشوند و اهالی این شهرستان یکی از غنیترین گنجینههای ادبیات شفاهی را دارند که گردشگران فراوانی را مجذوب خود کرده است. در عین حال اهالی سرعین با کمبود محسوس سرانه فضای مطالعه و کاستیهایی در حوزه نشر مواجهاند که شایسته شهرستانی توریستی نیست.
شهرستانی بدون دفتر نشر و اداره ارشاد
سرعین فاقد دفتر مستقل نشر و حتی اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی است. رحیم اسداللهی، از نویسندگان سرعین با بیان اینکه نویسندگان بومی در این شهرستان با مشکلات زیادی برای چاپ و توزیع کتابهای خود مواجهاند، میگوید: «50 سال است بدون کوچکترین حمایت دولتی به تحقیق و نگارش در حوزه تاریخ و ادبیات این خطه فرهنگی اشتغال دارم.» وی با بیان اینکه تاکنون فعالیتی جدی و درخور برای توسعه کتابخوانی در این شهرستان انجام نشده، میافزاید: «نبود دفتر مستقل نشر و اداره مستقل فرهنگ و ارشاد اسلامی از عوامل اصلی کمکاری نویسندگان سرعین است و هیچ نهادی برای حمایت از فعالیتهای فرهنگی شهرستان سراغ نداریم.»
اسداللهی با تاکید بر اینکه ادبیات شفاهی و فولکلور غنی سرعین باید به جهانیان معرفی شود، میگوید: «در صورت راهاندازی اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی، برگزاری دورههای آموزشی و محافل ادبی هم ساماندهی میشوند. اکنون فقط یک انجمن ادواری شعر خارج از این شهرستان(در نمین) فعال است که شاعران سرعین هم هر 15 روز یک بار آثار خود را در آن ارائه میکنند.»
وی با بیان اینکه فقط یک کتابفروشی در سرعین داریم و آن هم بیشتر، نوشتافزار و کتابهای کمکدرسی عرضه میکند، میگوید: «تازههای نشر کشور در کتابفروشی سرعین به فروش نمیرسند. اکنون جز یک کتابخانه، هیچ مرکز فرهنگی دیگری در سرعین نداریم و این شهرستان فاقد روزنامه محلی مستقل و دکه عرضه مطبوعات است.»
این نویسنده همچنین با بیان اینکه نویسندگان شهرستان ناچارند کتابهای خود را با سرمایه شخصی چاپ کنند، میافزاید: «به دلیل بالا بودن هزینه چاپ، نویسندگان شهرستان پس از عرضه یک یا دو کتاب از گردونه فعالیت خارج میشوند.»
وی بر لزوم حمایت بیشتر متولیان فرهنگی استان اردبیل از نویسندگان سرعین تاکید میکند و میگوید: «انجام فعالیت فرهنگی بدون اختصاص اعتبار و حمایت دولتی ممکن نیست.»
اسداللهی با بیان اینکه رفع مشکلات فرهنگی سرعین نیازمند حمایت از اهالی قلم شهرستان است، میافزاید: «در صورت تخصیص اعتبار ویژه به خرید کتابهای بومی، رغبت نویسندگان به تحقیق و نگارش کتابهای مرتبط با فولکلور غنی سرعین افزایش مییابد. در وضعیت کنونی نمیتوانیم به آینده فرهنگی شهرستان امیدوار باشیم.»
وی همچنین به نبود چاپخانه در سرعین اشاره میکند و میگوید: «در مجموع میتوان گفت در سرعین با برهوت امکانات نشر مواجهیم.»
اسداللهی همچنین با یادآوری گردشگری بودن شهرستان سرعین میافزاید: «جای تأسف است که قفسه بخش کوچک سرعینشناسی تنها کتابخانه شهرستان خالی از تالیفات نویسندگان بومی است. امکانات فرهنگی موجود در سرعین شایسته این شهرستان توریستی نیستند و باید برای آن چارهاندیشی شود.»
وی با تاکید بر اینکه تالیفات نویسندگان سرعین که تعداد آنان به انگشتان دست هم نمیرسند، بیشتر در حوزه کتابهای کمکدرسی متمرکز است، میگوید: «متاسفانه ادبیات شفاهی غنی سرعین قربانی بیتدبیری و نبود نگاه فرهنگی برخی مسوولان شده است.»
همچنین مهدی دیارمند، از شاعران سرعین با تاکید بر استعدادهای فرهنگی و هنری فراوان در این شهرستان میگوید: «مشکل اصلی در این شهرستان، نبود ارگانی سازمانیافته برای کشف و پرورش استعدادهاست.»
دیارمند با بیان اینکه جای فرهنگسرا در سرعین خالی است، میافزاید: «محافل ادبی سرعین به صورت خودجوش در قالب جلسههای ماهانه و هفتگی برگزار میشوند.»
وی بر لزوم شناسایی و حمایت از چهرههای گمنام فرهنگی در شهرستانهای گوناگون تاکید میکند و میگوید: «باید سازمانی خاص از سوی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی وظیفه چاپ آثار باارزش نویسندگان و شاعران کمبرخوردار را بهویژه در روستاهای دورافتاده استانها بر عهده بگیرد. در هر گوشه از کشور ما کم نیستند شاعران و نویسندگانی که آثارشان با خودشان از دنیا میروند در حالی که اگر در قالب کتاب عرضه شوند فرهنگ بومی منطقههای گوناگون اعتلا مییابد. کاش هرچند سال یک بار یک مراسم بزرگداشت برای نویسندگان و اهالی فرهنگ و هنر سرعین نیز برگزار میشد و نهادی وجود داشت که فراتر از شعار عمل کند و دغدغه اعتلای فرهنگ و دانش را داشته باشد. بیاعتنایی به اهالی قلم پشت کردن به فرهنگ ایرانی و اسلامی ماست و نباید اجازه دهیم کتاب و کتابخوانی قربانی مشکلات مالی و مسائل اقتصادی شوند.»
برنامهریزی برای راهاندازی اداره ارشاد سرعین
سید ناصر اسحاقی، مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی اردبیل با بیان اینکه سرعین نیازمند سرمایهگذار در صنایع فرهنگی است، میگوید: «حضور سرمایهگذاران متعهد میتواند در رونق محصولات فرهنگی تاثیرگذار باشد. در تلاشیم با بهرهگیری از مساعدتهای مسوولان استانی نمایندگی ارشاد این شهرستان را به ادارهای مستقل تبدیل کنیم.»
وی بر لزوم حمایت خاص وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی از نویسندگان شهرستانهای توریستی تاکید میکند و میافزاید: «شهرستان سرعین تاکنون با کملطفی مسوولان فرهنگی مواجه بوده که در شأن موقعیت گردشگری آن نیست.»
کمبود منابع کتابخانهای
از سوی دیگر مدیر کتابخانههای عمومی سرعین با بیان اینکه فقط یک کتابخانه با زیربنای 400 مترمربع به نام «ولیعصر(عج)» در این شهرستان فعال است، میگوید: «به زودی با همکاری شهرداری در اختصاص زمین، دومین کتابخانه سرعین ساخته میشود. همچنین به زودی کتابخانه خیرساز روستای شایق احداث خواهد شد.»
داریوش سفیدی بر لزوم ساخت کتابخانه مرکزی شهرستان تاکید میکند و میافزاید: «باید کتابخانهای مجهز و درشان موقعیت توریستی شهرستان ساخته شود.»
وی با بیان اینکه پنج درصد اهالی سرعین عضو کتابخانهاند، میگوید: «اکنون 20 درصد اهالی مرکز شهرستان عضو تنها کتابخانه سرعیناند که سرانه قابلتوجهی است. از سوی دیگر، 12 هزار نسخه کتاب در کتابخانه ولیعصر(عج) داریم که کمتر از یک نسخه برای هر نفر از جمعیت 17 هزار نفری شهرستان سرعین است. با نهادینه کردن نهضت اهدای کتاب امیدواریم این سرانه به استانداردهای کتابخانهای نزدیک شود.»
سفیدی با تاکید بر اینکه اهالی سرعین اهل مطالعهاند و استقبال نسبتاً مطلوبی از تنها مرکز فرهنگی شهرستان دارند، میافزاید: «کتابخانه ولیعصر(عج) که سال 1381 آغاز به کار کرده تنها مرکز فرهنگی فعال در سرعین است و حتی یک باب فرهنگسرا برای استفاده جوانان موجود نیست. هر ماه هزار و 200 نفر به طور متوسط به کتابخانه سرعین مراجعه میکنند که آمار قابل قبول و در عین حال نشاندهنده احساس نیاز اهالی به توسعه امکانات فرهنگی است. از جمله بخشهای تخصصی کتابخانه میتوان به بخش کودک و نوجوان با برنامههای جنبی مسابقه کتابخوانی ویژه کودکان و کارگاه قصهخوانی برای زنان خانهدار اشاره کرد. همچنین اخیراً بخش نشریات کتابخانه با عناوینی از مجلهها و روزنامههای سراسری کشور برای استفاده جوانان و اقشار گوناگون راهاندازی شده و استقبال از آن خوب است، ضمن اینکه دو قفسه مجزا به سرعینشناسی و پایاننامههای دانشجویی اختصاص دارند.»
وی با بیان اینکه سرانه فضای مطالعه در سرعین برای هر صد نفر 2/2 مترمربع است، میگوید: «مهمترین نیاز فرهنگی این منطقه ساخت کتابخانه مرکزی و ایستگاههای مطالعه است. در صورت اختصاص زمین به کتابخانه مرکزی سرعین و ساخت این کتابخانه به عنوان مهمترین نیاز فرهنگی، شاهد افزایش سرانه فضای کتابخانهای خواهیم بود.»
از سوی دیگر عاطف ناصری، فرماندار سرعین بر لزوم سازماندهی اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی شهرستان تاکید میکند و میگوید: «باید با سازماندهی اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی شهرستان زمینه هدایت جوانان را به فعالیت در حوزههای گوناگون فرهنگی و هنری برای توسعه گردشگری سرعین فراهم کنیم، ضمن اینکه توسعه فرهنگی سرعین نیازمند حضور فعال خیران در حوزه کتابخانهسازی است.»
ناصری با بیان اینکه ساخت کتابخانه مرکزی در سرعین نقشی بیبدیل در رشد فرهنگ و آگاهی مردم خواهد داشت، میافزاید: «کتابخانههای عمومی نماد فرهنگ و دانشاند و شهرستانی توریستی باید در بخش فرهنگ هم توسعهیافته باشد. فرمانداری از دایر شدن کتابخانه در مراکز اقامتی و آبدرمانیهای سرعین حمایت میکند.»
متاسفانه به نظر میرسد فرهنگ در شهرستان توریستی سرعین مظلوم واقع شده و با اینکه همواره از سرعین به عنوان شهرستانی که توانسته میلیونها گردشگر را به خود جذب کند نام برده شده ولی امکانات و زیرساختهای فرهنگی آن در سطح یک شهرستان دورافتاده و گمنام است. نبود دفتر مستقل نشر و کمبود فضای مطالعاتی همچنین نبود اداره مستقل فرهنگ و ارشاد اسلامی در این شهرستان نشاندهنده کملطفی برخی مسوولان است که باید جبران شود. نباید اجازه دهیم شهرستانی که هر سال میلیونها گردشگر خارجی در آن اقامت میکنند و در عین حال دارای گنجینههای فرهنگی بسیار است در بحران مشکلات فعلی باقی بماند.
دوست دارم برای شرکت در نمایشگاه کتاب به تهران بیایم/ تجربه مسحورکننده هزارویکشب
اگر ما راوی نباشیم نیویورک تایمز روایتش از «وضعیت فرهنگ در جنگ خاورمیانه» را مسلط میکند
بینهایت علاقه به حضور در نمایشگاه بینالمللی کتاب تهران را دارم/ شخصیت افسانهای حسن صباح و ضرورت درک بیشتر از فرهنگ ایرانی
