- 1394/11/24 | بازدید 22

تعداد کتاب های دانش گستر در جامعه رو به کاهش است

کتاب« سیستم اطلاعاتی مکانی جی آی اس و کاربردهای آن در علم اطلاعات و دانش شناسی» عصر شنبه( 24 بهمن ماه) با حضور دکتر رویا پورنقی، استادیار پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران(ایرانداک)، دکتر فهیمه باب‌الحوائجی، استادیار دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات و داریوش مطلبی، کارشناس علم اطلاعات و دانش‌شناسی در سرای کتاب موسسه خانه کتاب نقد و بررسی شد.

به گزارش روابط عمومی خانه کتاب، در ابتدای این نشست، رویا پورنقی، گفت: این کتاب بعد از تصویب در شورای پژوهشی پژوهشگاه علم اطلاعات و دانش‌شناسی ، داوری علمی و ویراستاری ادبی به مرحله چاپ رسیده و از نظر فیلترهای علمی و ویراستاری مورد سنجش قرار گرفت است. بنابراین کتاب از نظر محتوایی و صوری از استانداردهای لازم برخوردار است.

پورنقی ادامه داد: فناوری استفاده از سیستم های اطلاعات مکانی، فناوری جا افتاده ای در بازارهای اطلاعاتی است و در خدمات کتابخانه ها و مراکز اطلاع رسانی به سادگی از آنها استفاده می کنند. این فناوری نزدیک به یک دهه در حوزه علم اطلاعات و دانش شناسی وارد شده و در رشته کتابداری از مباحث جدید محسوب می شود. تقریبا یک دهه از ورود سیستم های اطلاعات مکانی به علم کتابداری در ایران و خارج از ایران گذشته است.

استادیار پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران عنوان کرد: این فناوری با انواع نیازها، مطابقت و سازگاری پیدا می کند و این امر سهولت کاربرد آن را به شیوه های مختلف فراهم کرده که در علم کتابداری نیز شاهد آن هستیم.

پورنقی به محتوای این کتاب اشاره کرد و گفت: این کتاب هشت فصل دارد که در فصل اول آن به چیستی و ماهیت جی آی اس و سیر تحولات آن در ایران و جهان پرداخته شده است. فصل دوم در مورد قابلیت ها، مولفه ها و داده های جی آی اس اطلاعاتی به مخاطبان ارائه شده است. فصل سوم در مورد مزایا، مسائل و مشکلات مربوط به جی آی اس است. همچنین، در فصل چهارم، پیدایش جی آی اس در کتابخانه ها و علوم اطلاعات و دانش شناسی مطرح می شود. فصل های پنجم و ششم این کتاب به کاربردهای جی آی اس در کتابخانه ها می پردازد.

وی افزود: در فصل هفتم به مدل های پیاده سازی اطلاعات اشاره شده است که هیچ کتابی به این موضوع توجهی نشان نداده است. در فصل هشتم، مطالبی مربوط به چالش ها جی آی اس را مطرح کردیم و در انتهای این فصل در خصوص حرفه تخصصی کتابداری جی آی اس مطالبی فراهم شده است.

این عضو هیات علمی پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات (ایرانداک) به اهداف تدوین کتاب «سیستم اطلاعات مکانی جی‌آی‌اس و کاربردهای آن در علم اطلاعات و دانش‌شناسی» اشاره کرد و گفت: این کتاب با هدف آشنایی مدیران، دانشجویان و کتابدار‌ها با مفهوم جی‌ آی اس و کاربرد‌‌های آن و ایجاد نگاه نو در این حوزه تدوین شده است.

در ادامه این نشست، داریوش مطلبی با بیان اینکه نقد کتاب هایی که یک بار فرآیند داوری را طی می کنند بسیار سخت است، گفت: من چندین سال در حوزه نقد فعال هستم اما وقتی با کتاب هایی مانند «سیستم اطلاعات مکانی جی‌آی‌اس و کاربردهای آن در علم اطلاعات و دانش‌شناسی» رو به رو می شوم نمی توانم به سادگی نقدها و ارزیابی های خودم را در مورد آنها بگویم.

وی با بیان اینکه هدف از نقد صرفا بیان ویژگی های منفی کتاب نیست، گفت: باید در نقد، امتیازها و برجستگی های کتاب نیز عنوان شود. عموما تعداد کتاب هایی که با هدف گسترش دانش منتشر شوند و مرزهای دانش را به آینده سوق دهند، بسیار کم است. بنابراین درصد زیادی از کتاب هایی که در ایران منتشر شده اند دانشی را به جامعه اضافه نمی کنند.

مطلبی انتشار کتاب «سیستم اطلاعات مکانی جی‌آی‌اس و کاربردهای آن در علم اطلاعات و دانش‌شناسی» را موجب افزایش دانش موجود در این حوزه دانست و گفت: یکی از ویژگی های این کتاب، بین رشته ای بودن آن است.

وی اصالت متن را یکی از مزایای این کتاب دانست و گفت: مدل ها و نمودارها به خوبی در فصل پنجم، ششم و هفتم به کار برده شده که می تواند الگویی برای کارهای بعدی باشد. امیدواریم این اثر بتواند یک جریان علمی در کشور ایجاد کند. بنابراین این کتاب ارزشمند و قابل توجه است و می تواند برای رشته علم اطلاعات و دانش شناسی قابل استفاده باشد.

سردبیر فصلنامه اطلاع‌رسانی و ارتباطات به مشکلات شکلی این کتاب اشاره کرد و گفت: فکت هایی در قسمت هایی از کتاب مطرح شده که منبعی برای آن ذکر نشده است. همچنین، شکل استناد دهی می توانست در این کتاب بهتر انجام شود. علاوه بر این، مطالبی در بعضی از بخش های کتاب آمده است که ضرورت طرح آنها در آن بخش احساس نمی شود. نویسنده از فصل چهارم به سرعت عبور کرده که به نظر من این نقص محسوب می شود.

این عضو هیات علمی دانشگاه آزاد اسلامی افزود: کتاب در مقایسه با مقالات علمی و پژوهشی نقش ترویجی دارد و برای قشر وسیع تری از جامعه نوشته می شود. اما مقاله های علمی و پژوهشی برای قشرهای متخصص نوشته می شود. این کتاب به شیوه علمی نوشته شده و بار ترویجی آن کم است. پیشنهاد می کنم فصل پنجم، ششم و هفتم که مهمترین فصل های تخصصی این کتاب هستند با مثال ها و توضیحات قابل فهم تری برای مدیران وکتابداران کتابخانه ها نوشته شود.

مطلبی ادامه داد: فصل های یک تا چهار که مباحث کلی جی آی اس را به خود اختصاص داده است به همین شیوه در ویرایش های بعدی باقی بماند اما مابقی فصل ها که عصاره مطالعات نویسندگان است، به زبانی نوشته شود که کتابدار مقطع کارشناسی یک کتابخانه بتوانند از آن استفاده کنند. به عبارتی مباحث این کتاب باید به صورت ترویجی، علمی و با ذکر مثال نوشته شود تا برای همه قابل فهم باشد.

وی در پایان گفت: این کتاب بسیار ارزشمند است چرا که جزو آن دسته از کتاب هایی است که در آن سرقت علمی پیدا نمی شود. مطالب این کتاب برای من قابل فهم بود. این کتاب، دانش حوزه علم اطلاعات و دانش شناسی را یک قدم به جلو حرکت داد.

در ادامه دکتر فهیمه باب‌الحوائجی، استادیار دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات، گفت: مقالات زیادی در مورد جی آی اس نوشته شده است که فقط به مکان یابی جی آی اس می پردازند. از این رو، ویژگی منحصر به فرد این کتاب، بحث «خدمات» است چرا که خدمات از جنس نرم است اما مکان جایی ثابت و سخت است. کتابخانه‌های تخصصی ایران برعکس کتابخانه‌های کشور‌های پیشرفته چندان نظام‌مند نیست و بنابراین پژوهش در مقوله بحث «خدمات» کار بسیار سختی است.

باب‌الحوائجی با بیان اینکه جی آی اس برای کتابداران حرفه ای طرح می شود، گفت: یکی از چیزهایی که از آن رنج می برم عدم وجود یک کتابدار حرفه ای آشنا با جی آی اس است. این کار حرفه ای و تخصصی است. شاید اگر بخواهیم این کتاب به زبان یک کتابدار معمولی نوشته شود باید ماهیت دیگری برای آن پیدا کنیم. در حالی که این کتاب، ماهیتی علمی دارد.

در ادامه، پورنقی توضیحاتی در مورد نقدهایی که به کتاب وارد شده بود، داد و گفت: ما سعی کردم ساده نویسی را در کتاب رعایت کنیم اما بحث جی آی اس بسیار تخصصی است. شاید بهتر باشد کتاب دیگری به صورت مفصل تر در این زمینه برای کتابداران معمولی منتشر شود چرا که با این حجم اطلاعاتی که در این کتاب است نمی توانیم اطلاعات جدیدی به آن اضافه کنیم.

مطلبی در پایان پیشنهاد کرد: در این کتاب تقریبا حدود شش نرم افزار توضیح داده شده است که یکی از آنها بیشترین کاربرد را در حوزه جی آی اس دارد. بنابراین پیشنهاد می کنم در قالب یک فصل یا یک پیوست طرز کار با این نرم افزار آموزش داده شود تا به ارزش کتاب افزوده و آن را کاربردی تر کند. در غیر این صورت اگر کتابی در مورد آموزش این نرم افزار وجود دارد آن را به مخاطبان معرفی کنید.