کریم-اهل-بیت(ع)-در-آینه-نشر-/-ناهید-زمانی

کریم اهل بیت(ع) در آینه نشر / ناهید زمانی

15 رمضان، مصادف است با سالروز میلاد پرسعادت امام حسن مجتبی(ع)؛ دومین امام شیعیان. معصومی که ملقب است به «کریم اهل بیت»؛ چنان‌که کرامت و مهربانی از جمله فضایل و شناسه‌های اصلی این امام بزرگوار شناخته شده است. تولد، حیات و شهادت دومین اختر تابناک آسمان ولایت، چون سایر امامان معصوم سرشار از آموزه‌های الهی است و از این حیث، تامل و پژوهش در سیره ایشان، موضوعی لازم و البته آموزنده است. از همین روی سالانه بسیاری از ناشران به انتشار کتاب‌هایی درباره این امام شهید منتشر می‌کنند که علاوه بر ویژگی آشناسازی مخاطبان با این امام بزرگوار، تحلیل‌ها و پژوهش‌های تازه‌ای را هم همراه دارند که می‌تواند در هر زمان و زمانه‌ای، حاوی نکاتی تازه و اثربخش برای عامه مردم و همچنین مسوولان و مدیران کشور باشند. در ادامه، مروری خواهیم داشت بر چند عنوان از کتاب‌هایی که از سال گذشته تاکنون، به نام امام حسن مجتبی(ع) زیور چاپ یافته و از دریچه‌های گوناگون به سیره دومین امام شیعیان پرداخته‌اند. اخلاق کریمانه در پرتو کلام امام حسن مجتبی(ع) محمدتقی سباحی‌نیا، نویسنده کتاب «اخلاق کریمانه...» که تیرماه سال جاری برای دومین بار از سوی سازمان ‌چاپ ‌و نشر دارالحدیث به انتشار رسیده، به نقد و تفسیر مبانی اخلاق بر پایه احادیث امام حسن مجتبی(ع) در حوزه اخلاق پرداخته است. این کتاب از دو مزیت کلی برخوردار است؛ نخست آنکه حاوی شرح روان حدیثی پرمحتوا از امام حسن(ع) است. این حدیث به نکات بسیار مهم و اساسی که در زندگی انسان کاربرد دارد، اشاره کرده است. امامزیت دوم آن، آشنایی بیشتر خوانندگان گرامی با حضرت امام حسن(ع) از طریق مطالعه احادیث به یادگار مانده از ایشان است، زیرا به جرأت می‌توان گفت که در میان پنج تن آل عبا، امام مجتبی(ع)، کمتر در کانون توجه شیعیان و محبان اهل بیت(ع) بوده است. به تایید ناشر، کتاب «اخلاق کریمانه در پرتو کلام امام حسن مجتبی(ع)» با هدف آشنایی خوانندگان با امام حسن مجتبی(ع) از طریق مطالعه احادیث به یادگار مانده از ایشان، منتشر شده و مؤلف در ابتدای کتاب آورده است: «ترویج معارف ناب اسلامی و آشنا ساختن عموم جامعه اسلامی با این معارف، یکی از اهداف مؤسسه علمی ـ فرهنگی دارالحدیث است.» نگرشی نو به صلح امام حسن مجتبی(ع) این کتاب هم همان‌گونه که از عنوانش پیداست، به عوامل وقوع صلح امام حسن(ع) و حواشی آن نظر دارد. این کتاب نوشته اسعد بن علی؛ نویسنده و محقق تونسی است که با ترجمه مهدی فصاحت نخستین چاپ خود را در سال گذشته پشت سر گذاشته. فصاحت در مقدمه این کتاب نوشته است: «ترجمه کتاب «صلح الامام الحسن(ع) من منظور آخر» اثر محققانه، کم نظیر و ارزشمند شیخ الاسعد بن علی است که برای استفاده هرچه بیشتر دوستداران خاندان عصمت و طهارت ترجمه شده است. سخن درباره شخصیت بزرگی است که همگان از دوست و دشمن به عظمتش معترفند؛ آقایی که مراتب کمال را طی کرد تا رهبری و امامت اسلام را به دست گیرد و آنان را به سرمنزل مقصود برساند اما در این مسیر پر پیچ و خم، حوادثی تلخ و ناگوار برایش پدید آمد که از طرف مسلمانان همراهی نشد. اما صلح امام حسن(ع) پرشکوه‌ترین نرمش قهرمانانه تاریخ است.» معاهده صلح، بندها و سیاق تاریخی؛ ابعاد و رازهای صلح؛ شبهه‌ها درباره صلح و صلح امام حسن(ع) و انتخاب کنونی، از جمله فصول این کتابند. نویسنده در فصل آخر با تعمیم موضوع صلح امام حسن به زمانه کنونی اظهار داشته: «ما امت اسلامی نیازمندیم در کنار تجربه‌های رهبران الهی توقف کنیم و از آن بزرگواران چیزی را الهام بگیریم که ما را در حفظ خطمان در رویارویی با دشمنان کمک کند. صلح امام حسن به خودی خود قواعد و اصولی را تاسیس می‌کند که تمامی امت مسلمان و به‌ویژه کارگزاران ناگزیرند از آن استفاده کنند.» امام حسن مجتبی(ع) جان دل پیامبر(ص) نقل است که امام دوم شیعیان به لحاظ خصایل شخصی و حتی سیما بسیار شبیه پیامبر اکرم(ص) بوده‌اند. همچنین امام مورد تفقد و محبت ویژه حضرت رسول(ص) قرار گرفته و عنوان کتاب «امام حسن مجتبی(ع) جان دل پیامبر(ص)» در واقع اشاره‌ای است بر این حقیقت. مولف این کتاب که مهرماه سال گذشته به زیور طبع آراسته شده، احمد رحمانی‌همدانی و ناشر آن مرکز فرهنگی انتشاراتی منیر است. «امام حسن مجتبی(ع) جان دل پیامبر(ص)» دربردارنده شرح فضایل و مناقب و بخشی از تاریخ زندگانی امام حسن مجتبی(ع) است. نگارنده تلاش کرده شبهاتی که درباره آن شخصیت بزرگ مطرح‌شده را هم پاسخگو باشد. مهم‌ترین مباحث مطرح‌شده در این اثر عبارتند از، ذکر فضایل و مناقب امام مجتبی(ع)، نقل و بررسی روایاتی که درباره خلفای دوازده‌گانه رسیده، بیان ویژگی‌های اخلاقی و فضایل انسانی امام مجتبی(ع)، شرح تاریخ کوتاهی از نقش اجتماعی و سیاسی حضرت، مساله صلح با معاویه، سخنان حضرت، ذکر یاران و همسران و فرزندان ایشان. اوصاف امام حسن مجتبی(ع): اسامی، القاب و فضایل کتاب فوق، همان‌گونه که از نام آن برمی‌آید، به بررسی شخصیت و فضایل اخلاقی امام حسن مجتبی(ع) بر مبنای القاب ایشان اختصاص یافته. از این منظر می‌توان گفت در واقع اشارات منتشر شده در این کتاب، مصادیقی‌اند بر القاب آن حضرت. این کتاب که توسط احمد سعیدی به رشته تحریر درآمده و نخستین بار اواخر خردادماه سال جاری توسط نشر نگاه تعالی به چاپ رسیده دارای عناوینی چون مختصری از زندگی‌نامه امام حسن(ع)، حسن، ابن امیرالمؤمنین، ابن خیرالنساء، ابن الزهرا، ابن الشفیع، ابن الوصی، اجتمع فیه شرف الامامه، احبه‌الله، احبه‌الرسول، احسان‌الله‌به، احق بالامر، ازهدالناس فی زمانه، اعبدالناس فی‌زمانه، افضل من الشمس، الامام بالحق المؤتمن، الامام الرضی، امام المؤمنین، امر الرسول بحبه و أمه فاطمه است. نویسنده درباره صفت «احسان‌الله‌به» نوشته است: «یعنی خداوند متعال به واسطه امام حسن(ع) بر خلق خود احسان می‌کند». عبدالله بن عمر می‌گوید: رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وآله فرمود: به وسیله من انذار شده‌اید و به وسیله علی بن ابی‌طالب هم هدایت یافته‌اید؛ به واسطه حسن بن علی احسان یافته‌اید و به واسطه حسین سعادتمند می‌شوید و به او تمسک می‌جویید. تاریخ زندگانی امام حسن مجتبی(ع) یکی از اضلاع مهم در پژوهش‌های تاریخی که دست آخر منجر به نتایج روشن و قابل اتکا از سوی مورخان و پژوهشگران می‌شود، مصادیق و اسناد تاریخی است. از این رو پرداختن و دلیل آوردن این اسناد و مصادیق بدون شک به مفاهیم مورد نظر، وجاهتی علمی خواهد داد که در این صورت بسیار ارزشمند خواهد بود. کتاب «تاریخ زندگانی امام حسن مجتبی(ع)» هم بیشتر از دریچه تاریخ به حیات امام دوم شیعیان پرداخته است. این کتاب که حاصل طبع‌آزمایی‌های سیدمهدی میرزایی است و توسط نشر مهام در شهریور سال گذشته راهی بازارهای نشر شده با توجّه به منابع معتبر و موثّق به شرح زندگانی امام حسن مجتبی(ع) پرداخته است. نخست مطالبی درباره میلاد و زندگی امام حسن(ع) در دوران حیات پیامبر(ص) و پس از ایشان آورده شده و سپس حوادث دوران خلافت امیرالمؤمنین، علی(ع) و برخوردهای امام حسن(ع) را مد نظر قرار داده. در ادامه، دلایل صلح امام حسن(ع) با معاویه و رخدادهای پس از صلح مورد بررسی قرارگرفته و برخوردها و سخنان حضرت با معاویه و اطرافیانش و جنایات معاویه و پیمان‌شکنی‌های او تبیین شده است. در پایان هم به سجایای اخلاقی و مکارم و سیره امام، همراه گزیده‌ای از سخنان ایشان اشاره شده است. عبرت‌های صلح امام حسن(ع) مطالعه زندگینامه بزرگان دین و معصومین(ع)، از هر منظر و دریچه‌ای آموزنده است. مضاف بر اینکه زندگی هریک از این بزرگواران به دلیل مختصات تاریخی و وقایع هم‌عصر با حیات معصوم، ویژگی‌ها و آموزه‌های منحصر به فردی را دربردارد. از این رو اگر واقعه عاشورا را مهم‌ترین فراز در سیره مطهر امام حسین(ع) بدانیم، صلح امام حسن(ع)، فرازی است که توجه به جزئیات آن، هم برای مخاطبان عام و هم برای مسوولان و اهالی سیاست واجب است. اهمیت این آموزه‌ها به قدری است که تاریخ‌بردار نیست؛ یعنی در هر زمانه و تاریخی عبرت‌آموز است؛ حتی در زمان و زمانه ما. در ادامه به چند عنوان کتاب که رویکردهای سیاسی و صلح معروف و اثرگذار امام حسن(ع) را مورد نظر قرار داده‌اند اشاره خواهد شد. حقایق پنهان: پژوهشی در زندگانی سیاسی امام حسن مجتبی(ع) کتاب مذکور نوشته احمد زمانی با مقدمه جعفر سباحی است که اوایل سال گذشته برای هفتمین بار از سوی نشر موسسه بوستان کتاب به انتشار رسیده و این موضوع، موید استقبال بالایی است که از این کتاب صورت گرفته. «حقایق پنهان...» پژوهشی است درباره زندگانی سیاسی امام حسن(ع) که طی آن، مولف به برخی اتهامات و شبهات پاسخ داده است. مباحث کتاب حول شش محور اصلی سامان یافته: 1- چگونگی ساختار شخصیتی امام مجتبی(ع) 2ـ مسوولیت‌های سنگین در دوران حاکمیت امیر مومنان(ع) 3ـ دوران پر ماجرای امامت و خلافت ظاهری آن حضرت 4ـ انگیزه‌های صلح و بررسی مواد صلح‌نامه و پاسخ به بعضی شبهات و اشتباهات 5ـ دوران ده ساله پایانی عمر مبارک آن حضرت در مدینه منوره(جنگ سرد با حاکمان بنی‌امیه) 6ـ تهاجم فرهنگی امویان و عباسیان و بررسی انگیزه‌های شیطانی آنان. نگاهی گذرا به دوران کودکی امام مجتبی(ع)؛ ویژگی‏های امام مجتبی(ع)؛ حسن بن علی(ع) پس از رحلت پیامبر صلی‌الله علیه و آله و سلم؛ مسوولیت‏های امام مجتبی(ع) در دوران حکومت امیرالمومنین(ع)؛ امامت و رهبری؛ انگیزه‏های صلح(مصالح امت اسلامی)؛ بازگشت به مدینه منوره؛ مسمومیت امام مجتبی(ع)؛ شهادت مظلومانه امام مجتبی(ع)؛ اوج استبداد و ستم امویان؛ تهاجم فرهنگی امویان و عباسیان؛ فرزندان امام حسن(ع) از جمله عناوین اصلی این کتاب است. صلح امام حسن(ع) اندیشه‌ها و ریشه‌ها: بررسی زندگی سیاسی امام حسن مجتبی(ع) علی‌محمد بشارتی در این کتاب که برای نخستین بار در فروردین سال جاری توسط مجتمع فرهنگی عاشورا به چاپ رسیده، منحصرا به ابعاد گوناگون صلح امام حسن مجتبی(ع) پرداخته است. موضوع کتاب «صلح امام حسن(ع) اندیشه‌ها و ریشه‌ها....» تحلیل زندگی سیاسی امام دوم شیعیان، امام حسن مجتبی(ع) است. مطالب اثر در پنج فصل تدوین شده که طيّ آن، پس از تحلیل و تشریح خصلت‌های امام حسن مجتبی(ع)، به مساله جهاد عظیم پیامبران الهی و ویژگی‌های آن پرداخته شده و در ادامه، مفهوم «ضلال مبین» تبیین شده و مصادیق آن نام برده شده‌اند. شرح مشکلات عمیق امام علی(ع) در دوران حیات و حکومت، تحلیل زندگی سیاسی امام دوم(ع) و شرح وقایع دوران حیات ایشان، نقد و بررسی صلح حضرت با معاویه، علل و عوامل و نتایج آن و...، از مباحث اصلی مطرح شده در این کتابند. درک بهتر اوضاع سیاسی دوران امام دوم(ع) و اطّلاع از بی‌معرفتی اصحاب و شناخت نتایج والای صلح امام حسن(ع)، از جمله اهداف تدوین کتاب حاضر بوده است.