عقل (اسلام) عقل (زردشتی) عقل (مسیحیت) عقلگرایی - تاریخ
عقل (اسلام) عقل (زردشتی) عقل (مسیحیت) عقلگرایی - تاریخ
"تعریف عقل"، "لفظ عقل (مشترک لفظی یا معنوی)"، سابقه عقلانیت (عقلانیت در غرب و عقلانیت در ایران اسلامی)". و "ارتباط عقل با دین زرتشت، مسیحیت و اسلام"، "از مباحث اصلی این کتاب هستند که نویسنده هدف از طرح آن را بررسی عقل و عقلانیت ایرانی در مقابله با غرب در وضعیت حاضر خاطرنشان کرده است. وی میگوید: "ایران با غرب سه بار داد و ستد فرهنگی جدی داشته است: یک بار قبل از اسلام و در عهد اسکندر و سلوکیها؛ دوم بار در عصر طلایی و نهضت ترجمهی جهان اسلام، در زمان بنیعباس؛ و آخر بار از حوالی مشروطه به بعد. در دوبار اول در تعامل فرهنگی و تمدنی، ایرانیان از یافتههای غرب به نفع خود بهره برده و بر عقل و عقلانیت خود افزودند و فرهنگ دیگران را در فرهنگ خودی مستحیل نمودند. اما این بار، غرب در حوزههای عقلانیت، هم در "عمل" جلوتر است (ایران تنها مصرف کنندهی مظاره تمدن غربی در حوزههای تکنولوژی و بسیاری از علوم است) و هم در "نظر"، غرب از عقل هگملی، عقل و بری (ابزاری)، عقل ارتباطی (هابرماس) و عقل عملی (به معنای مکتب فرانکفورتی) و.... سخن میگوید و حال آن که ما در پذیرش و عدم پذیرش عقل فلسفی و جزوی سرگردانیم و حداکثر تلاشمان، نقد عقلهای غربی است. و ما تا در بعد نظری و عملی شرایط فعلی را باز تولید میکنیم، پای سند عقب ماندگی خود را امضا کردهایم. و اگر این بن بست را تلقیات دینی فراهم میآورد، باید به قرائتهای معقولتر از دین رو آوریم!".