عرفان - جنبههای مذهبی
عرفان - جنبههای مذهبی
موضوع ارتباط بین دین و عرفان، از جمله مباحثی است که در فرهنگ بشری و تاریخ اندیشهها سابقة طولانی دارد و به صورتهای گوناگون نزد متدینان و عارفان منسوب به هر دین از جهت نظم و عمل مورد توجه بوده است. چالشها و تنشهای میان اهل شریعت و طریقت هر دینی را میتوان از این بُعد پیگیری کرد. در اسلام نیز این موضوع مسبوق به سابقهای است که آرایی به طور کامل متفاوت از قول به اتحاد دین و عرفان و وحدت شریعت و طریقت گرفته تا قول به تعارض آن دو و در نتیجه تعریضها، تفسیقها و تفسیرهای متفاوت را به یاد میآورد. به نظر میرسد بخشی از این چالشها و تعارضها از تلقی خاصی در باب دین و انحصار آن به بُعد خاص از ابعاد گوناگون دین یا از سوء تفاهمی که در باب رسالت هر یک از دو مقولة دین و عرفان وجود دارد یا سوء تعبیر اصطلاحات بهکار رفته در عرفان، ناشی شده است. روشن است که در سنجش نسبت دین و عرفان، چنانچه ابعاد معانی هر یک از دو مفهوم، مجمل و مبهم باقی بماند، بحث دچار سردرگمی و احیاناً انحراف خواهد شد؛ بدینسبب ابتدا باید از معانی یا سطوح معنایی دین (در سه زمینه) و نیز ابعاد و سطوح معنایی عرفان (در پنج زمینه) بحث؛ آن گاه بین این معانی به تطبیق و کشف نوع ارتباط اقدام کرد.