«وزارت و دیوانسالاری ایرانی در عصر اسلامی» یک دانشنامه دیوانسالاری است
علی بهرامیان در نشست نقد «وزارت و دیوانسالاری ایرانی در عصر اسلامی» با اشاره به این که این اثر کتابی جامع در حوزه دیوانسالاری است، بیان کرد: این کتاب دانشنامهای مختصر در حوزه دیوانسالاری فراهم کرده و امید است این موضوع ادامه داشته باشد و کتابنامه و دانشنامه دیوانسالاری توسعه پیدا کند.
به گزارش ستاد خبری سیاُمین دوره هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران، نشست نقد و بررسی کتاب «وزارت و دیوانسالاری ایرانی در عصر اسلامی» اثر سیدصادق سجادی، شنبه (21 آبانماه 1401) همزمان با اولین روز هفته کتاب با حضور علی بهرامیان؛ پژوهشگر و کارشناس حوزه کتاب، غلامرضا امیرخانی بهعنوان منتقد و سیدصادق سجادی، نویسنده کتاب در کتابخانه ملی برگزار شد.
دیوانسالاری در حکومتهای اسلامی متاثر از دیوانسالاری ایرانی بود
در ابتدای این نشست سیدصادق سجادی در معرفی کتابش گفت: کتاب «وزارت و دیوانسالاری ایرانی در عصر اسلامی» درباره چگونگی ایجاد نهادهای حکومتی و دیوانی در دوران اسلامی و خلافت عباسی است و تدوین آن سال 1365 آغاز شده است. فصل اول این کتاب به ایرانیان از دبیری تا وزارت پرداخته است. دیوانسالاری در حکومتهای اسلامی و دستگاه خلافت متاثر از دیوانسالاری ایرانی بوده و تقریبا از دوران اموی و زمان خلافت عبدالملک مروان حضور خاندانهای دبیران و دیوانی ایرانی دیده میشد.
وی با اشاره به اینکه در ایران خاندانهایی وجود داشتند که به نسلهای بعد خود آموزش دبیری میدادند، افزود: رسالهها و نوشتههایی درباره دیوانسالاری ایرانی و تأثیر آن بر دستگاه خلافت نوشته شده و از دوران ساسانی انتقال دانش دبیران و دیوانسالاری به حاکمان اسلامی شروع شد که پس از فتح ایران توسط اعراب نیز شاهد سپرده شدن اداره برخی از موضوعات به ایرانیان هستیم.
سیدصادق سجادی در پایان سخنان خود با بیان این مطلب که از زمان حجاج برخی اسناد از زبان پهلوی به عربی ترجمه شده، اظهار کرد: در ترجمه این اسناد اصول محاسباتی تغییر نکرد و صرفا زبان ثبت عوض شد و همین امر موجب نیازمندشدن حکومتها به دبیران و خاندانهای دیوان سالار ایرانی شد. نگاه به دیوانسالاری در عصر اسلامی متأثر از دیوانسالاری ایرانی است و این موضوع سرفصل تازه پژوهشی برای پژوهشگران تاریخ ایران و تاریخ اسلام فراهم میکند. در ابتدای کتاب تلاش شده اصطلاحات تعریف و سپس به موضوعات دیگر پرداخته شود تا خواننده آگاهی نسبت به موضوعات مطرح شده داشته باشد.
«وزارت و دیوانسالاری ایرانی در عصر اسلامی» کتابی جامع در حوزه دیوانسالاری
در ادامه این نشست علی بهرامیان با اشاره به اینکه در طول تاریخ چندین کتاب درباره نهاد وزارت و دیوانسالاری نوشته شده، گفت: با نگاه به آثار حوزه دیوانسالاری کمتر کتابی به جامعیت کتاب «وزارت و دیوانسالاری ایرانی در عصر اسلامی» بوده است. به وزیران و دیوانسالاران در تاریخ کمتر پرداخته شده تا جایی که در ادوار مختلف تاریخی که به نام یک سلطان میشناسیم، وزیران، دبیران و دیوانسالاران در هر دوران در شکلگیری و چگونگی حکومتها تاثیرگذار بودهاند.
این منتقد افزود: در بزنگاههای تاریخی نقش وزرا در تاریخ را باید بهصورت جدی مطالعه کرد. برخلاف عقیده برخی با حمله اعراب به ایران، تمامی زیرساختهای اداری و دیوانی از بین نرفته، بلکه در حکومتهای بعدی هم جایگاه خود را حفظ کردند. در حمله مغولان هم همینطور شاهد نقشآفرینی و ادامه حضور دیوانسالاری ایرانی در دستگاه حکومتی مغولان بودهایم که این موضوع اهمیت نقش و فعالیت وزرا در حکومتهای ادوار تاریخ را نشان میدهد.
وی با اشاره به اینکه در طول تاریخ کتابهایی درباره نهاد وزارت و دیوانسالاری نوشته شده، عنوان کرد: با نگاه دقیق به کتابهای حوزه دیوانسالاری متوجه این مهم میشویم که کمتر کتابی به جامعیت کتاب «وزارت و دیوانسالاری ایرانی در عصر اسلامی» به موضوع دیوان سالاری در ادوار مختلف پرداخته است. به اعتقاد من این کتاب دانشنامهای مختصر در حوزه دیوانسالاری فراهم کرده و امید است این موضوع ادامه داشته باشد و کتابنامه و دانشنامه دیوانسالاری توسعه پیدا کند.
بهرامیان گفت: تاریخنگاری در ابتدا توسط محدثان و فقها صورت میگرفت، اما به مرور شاهد تاریخنگاری توسط دبیران و وزرا هستیم که تا دوره پهلوی اول نیز ادامه داشته است. موضوعی که جای خالی آن دیده میشود، نقل و نقد اقوال دیگران در خصوص دیوان و وزرا است و توجه به این موضوع میتواند مورد توجه و پیگیری دانشجویان و محققان قرار گیرد. یکی از مواردی که باید به آن پرداخت، تفاوتها و رقابتهای حکومتها در تشکیل و اداره دیوانها است که این موضوع قابل پژوهش در حوزه دیوانسالاری است.
تسلط نویسنده به منابع مفید و مرتبط با موضوع امتیاز این اثر است
غلامرضا امیرخانی نیز در این نشست استفاده از منابع مرتبط با موضوع را امتیاز این کتاب برشمرد و اظهار کرد: تسلط نویسنده کتاب به منابع مفید و مرتبط با موضوع از امتیازهای این اثر است. همچنین جستجو و بهکارگیری منابع عربی و فارسی در زمانی که اینترنت رایج نبود قابل تحسین است.
وی گفت: موضوعی که مولف کتاب روی آن کار کرده، پژوهش تازهای است که همچنان جا برای کار دارد. کتاب «وزارت و دیوانسالاری ایرانی در عصر اسلامی» دارای مقالههای جالب و نکات خواندنی است که مطالعه آن را توصیه میکنم.
سیاُمین دوره هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران با شعار «ما همانیم که میخوانیم» از ۲۱ آبانماه آغاز شده و تا ۲۷ آبانماه ۱۴۰۱ ادامه دارد.
دوست دارم برای شرکت در نمایشگاه کتاب به تهران بیایم/ تجربه مسحورکننده هزارویکشب
اگر ما راوی نباشیم نیویورک تایمز روایتش از «وضعیت فرهنگ در جنگ خاورمیانه» را مسلط میکند
بینهایت علاقه به حضور در نمایشگاه بینالمللی کتاب تهران را دارم/ شخصیت افسانهای حسن صباح و ضرورت درک بیشتر از فرهنگ ایرانی
