در نشست معرفی نامزدهای بخش «روایت تاریخ و تاریخ شفاهی» جایزه شهید اندرزگو مطرح شد؛
منابع چندانی درباره جزئیات رویدادهای تاریخی موثر در انقلاب نداریم
سعید فخرزاده گفت: در جریان تاریخنگاری انقلاب کمتر به جزئیات رویدادهای تاریخی پرداخته شده است. بهعنوان مثال کمتر کتابی وجود دارد که روزهای حضور امام را در فرانسه روایت کند و از دیدارهای مختلف امام در این کشور بگوید.
به گزارش روابط عمومی خانه کتاب و ادبیات ایران، نشست معرفی نامزدهای بخش «روایت تاریخ و تاریخ شفاهی» سومین دوره جایزه ادبی شهید اندرزگو، دوشنبه (24 مهرماه 1402) با همکاری مجمع ناشران انقلاب اسلامی و با حضور حجتالاسلام والمسلمین سعید فخرزاده در سرای کتاب خانه کتاب و ادبیات ایران برگزار شد.
فخرزاده در ابتدای این نشست در ارزیابی خود از وضعیت تاریخنگاری انقلاب اسلامی بیان کرد: تاریخنگاری انقلاب اسلامی دامنه وسیعی را شامل میشود. از اوایل دهه هفتاد نخستین مرکزی که در این حوزه کار خود را آغاز کرد حوزه هنری بود و مراکزی چون مرکز اسناد انقلاب اسلامی هنوز فعالیت خود را آغاز نکرده بودند.
وی افزود: بعدها با مدیریت مرحوم حجتالاسلام والمسلمین روحالله حسینیان جریان گستردهای درباره تاریخنگاری انقلاب اسلامی آغاز شد. در ادامه موسسه نشر انقلاب اسلامی، موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره) و موسسه تنظیم و نشر آثار رهبر معظم انقلاب حضرت آیتالله خامنهای نیز در این حیطه مشغول بهکار شدند. بعدها مراکزی همچون روایت فتح نیز به تاریخنگاری روایت انقلاب کمک کردند. اکنون نیز موسسه راهیار کارهای خوبی را منتشر کرده است.
این نویسنده و پژوهشگر حوزه تاریخ شفاهی در ادامه با اشاره به ارزیابی کمی و کیفی از آثار تولید شده در این حوزه گفت: با توجه به سرمایهگذاری صورت گرفته، وضعیت آثار تولیدی از نظر کمی قابلقبول است. بیش از 15 هزار عنوان کتاب در این حوزه منتشر شده که به رخداد انقلاب اسلامی ایران از ابتدای شکلگیری تا پیروزی آن میپردازند. اغلب این آثار درباره روایت و خاطرات مبارزان انقلاب اسلامی است. همچنین اسناد ساواک و پروندههای آنها نیز توسط وزارت اطلاعات منتشر شده است.
وی ادامه داد: این تعداد کتابی که منتشر شده از نظر کمی قابل توجه است، اما از نظر تاثیرگذاری نتوانسته اثر لازم را در جامعه ایجاد کند. البته اتفاقاتی را رقم زدهایم، اما دامنه موضوعاتی که این حوزه دارد، محدود است. بهطور مثال در جریان مبارزه مخفی سیاسی علیه رژیم پهلوی، کتابهای زیادی منتشر و خاطرات این مبارزان بیان شده است، اما هنوز به طبقات مختلف مبارزان سیاسی نپرداختهایم و بهعنوان مثال مبارزات کارگران، معلمان و... هنوز روایت نشده است.
فخرزاده در بخش دیگری از سخنان خود با بیان اینکه یکی از قویترین و موثرترین جریانات علیه رژیم پهلوی دانشگاهیان بودند، اما در متون تاریخ شفاهی به این مبارزان چندان پرداخته نشده است، گفت: زنان نیز در انقلاب نقش موثری داشتند. روحانیون هم جریان فعال دیگری در انقلاب بودند. همچنین افرادی در جریان انقلاب بودند که تلاششان در جهت ایجاد یک شبکه اطلاعرسانی به مردم بود. در رژیم دیکتاتوری پهلوی این اطلاعرسانی بسیار سخت بود و این میان افرادی چاپ و توزیع اطلاعیهها و اعلامیهها را برعهده گرفته بودند.
به گفته این تاریخنگار، در حوزه هنر نیز فعالانی در عرصههای شعر، داستان، عکس و... آثاری را تولید کردند، اما متاسفانه این جریان نیز در تاریخنگاری انقلاب اسلامی دیده نشده است.
وی با اشاره به دیده نشدن نقش دیگر گروههای مردمی در به ثمر رسیدن انقلاب توسط مورخان و تاریخنگاران شفاهی، بیان کرد: نقش کارمندان، روستاییها و کشاورزان، هیئتها و ... نیز در تاریخنگاری انقلاب اسلامی کمتر دیده شده و ما بیشتر در تاریخنگاری انقلاب اسلامی به افراد و شخصیتهای موثر و برجسته پرداختهایم.
این نویسنده و پژوهشگر حوزه تاریخ شفاهی، با تأکید بر اینکه ما کمتر به جزئیات رویدادهای تاریخی در انقلاب اسلامی پرداختهایم و کمتر کتابی وجود دارد که بهطور مثال روزهای حضور امام (ره) را در فرانسه روایت کند، افزود: بهطور مثال از دیدار امام (ره) با افراد مختلف در فرانسه روایت دقیقی نداریم. همچنین از حضور ایشان در ترکیه و عراق نیز روایتهای جزئی و دقیق نداریم. ما گاهی به دلیل نبود امکانات، بیشتر درباره جریان مبارزه کار کردیم، اما درباره خود رژیم پهلوی کمتر مطالبی وجود دارد و این خلأ باعث شده که اکنون تطهیر پهلوی صورت بگیرد.
فخرزاده در بخش دیگری از سخنانش، درباره تأثیر جشنوارهها و جایزههای فرهنگی بر تولید آثار این حوزه گفت: این جشنوارهها میتوانند بستری را فراهم کنند تا افراد درباره یک موضوع خاص با هم صحبت کنند. از سوی دیگر این جایزهها میتوانند برای محققان زمینههای پژوهش و در ادامه زمینه دیده شدن را نیز فراهم سازند. برخی از محققان و مولفان برای تدوین آثار خود زحمات بسیاری میکشند و اینکه آثارشان در یک جایزه فرهنگی دیده شود، خود باعث تولید اخبار و مطالب متنوع درباره کتابشان میشود و همه اینها در نهایت کمک موثری در راستای دیده شدن کتاب و مطرح شدن هرچه بیشتر تاریخ انقلاب اسلامی ایران است.
وی در ادامه به معرفی کتاب «پرده دوم» از دیگر نامزدهای بخش «روایت تاریخ و تاریخ شفاهی» سومین دوره جایزه ادبی شهید اندرزگو پرداخت و عنوان کرد: این کتاب که با تحقیق نوید ظریف کریمی و محمد باقری منتشر شده، به بررسی خاطرات محمدرضا شرکت توتونچی، از مبارزان و زندانیان سیاسی دوران حکومت پهلوی میپردازد. ایشان یکی از بازاریان فعال سیاسی در مشهد بود که در کوران انقلاب اسلامی حضور داشت و برخی به سبب حضور فعال او در انقلاب، عزت شاهی مشهد معرفیاش میکردند. بنابراین انتشار خاطرات او به لحاظ اهمیت شخصیتش امتیاز مثبتی برای این کتاب محسوب میشود. همچنین در این کتاب پاورقیهایی آورده شده که ابهامات تاریخی این دوره را برطرف میکند. کتاب «پرده دوم» میتواند به لحاظ نوع روایت خاطرات برای مخاطب جذاب و خواندنی باشد و با مطالعه این کتاب و با توجه به تصویرسازیهای مولف میتوان به خفقان موجود در دوره پهلوی پی برد.
این نویسنده و پژوهشگر حوزه تاریخنگاری انقلاب و دفاع مقدس، در معرفی کتاب «ننگ سالی» اثر فائزه دره گزنی که یکی دیگر از آثار برگزیده جایزه شهید اندرزگو است، توضیح داد: این کتاب خاطرات افرادی را روایت میکند که در دوره رضا شاه در موضوع کشف حجاب مورد حمله قرار گرفته بودند. برخوردهای خشن با افرادی که به زور از آنها کشف حجاب شده در این کتاب به خوبی به تصویر کشیده شده است. البته با توجه به اینکه اغلب کسانی که دوره کشف حجاب را به خاطر میآوردند، اکنون فوت کرده و در قید حیات نیستند، بنابراین کتاب اغلب به روایت فرزندان این افراد از این واقعه پرداخته است. تواتر در روایتها و موضوع کتاب به این اثر استناد داده و باعث شده برای مخاطبان، اثر قابلتوجهی باشد.
فخرزاده در بخش دیگری از این نشست با بررسی کتاب «خاطرات شهید لاجوردی» گفت: شهید لاجوردی اگر زنده بود بیگمان یکی از شخصیتهای مهم و موثر انقلاب در دوره کنونی نیز محسوب میشد. اقدامات شهید لاجوردی در دهه 40 به لحاظ فکری و تشکیلاتی در جریان انقلاب اسلامی مهم محسوب میشود و همین اقدامات باعث شده تا ایشان بهعنوان شخصیتی منحصربه فرد باشد.
وی افزود: مصاحبهای که در کتاب انجام شده در ابتدای انقلاب اسلامی صورت گرفته و صداقت در روایت کتاب موج میزند. از سوی دیگر میتوان روایات مطرح شده در کتاب را با اسناد و مدارک تاریخی تطبیق داد و به صحت آن پی برد.محقق کتاب با دقت توانسته در این مصاحبه روایت لاجوردی را بیان کند. همچنین روایت افرادی که شهید لاجوردی درباره آنها صحبت کرده نیز در پاورقی کتاب افزوده شده است.
این نویسنده و پژوهشگر حوزه تاریخ شفاهی در بخش پایان سخنان خود با تأکید برحمایت مادی و معنوی از محققان تاریخنگاری انقلاب اسلامی، بیان کرد: اگر دفتری وجود داشت که میتوانست به لحاظ مادی و معنوی از مولفان و محققان این حوزه حمایت کند، آنگاه میتوانستیم شاهد پژوهشهای جدیتر در حوزه تاریخنگاری انقلاب باشیم. در حال حاضر نیاز داریم که در فضای آکادمیک پژوهشهای جدی درباره دوره پهلوی صورت گیرد. برخی از اساتید آمادگی دارند که به دانشجویان برای پرداختن به این موضوعات در قالب پایاننامه و پژوهش کمک کنند.
دوست دارم برای شرکت در نمایشگاه کتاب به تهران بیایم/ تجربه مسحورکننده هزارویکشب
اگر ما راوی نباشیم نیویورک تایمز روایتش از «وضعیت فرهنگ در جنگ خاورمیانه» را مسلط میکند
بینهایت علاقه به حضور در نمایشگاه بینالمللی کتاب تهران را دارم/ شخصیت افسانهای حسن صباح و ضرورت درک بیشتر از فرهنگ ایرانی
