تلاش می‌کنیم روز میلاد زنده‌یاد سمیعی گیلانی به عنوان روز ویراستار معرفی شود | خانه کتاب و ادبیات ایران

10:21 - 1402/10/17 | بازدید 135

مهدی قنواتی در برنامه «تجربه زیسته یک ویراستار» مطرح کرد؛

تلاش می‌کنیم روز میلاد زنده‌یاد سمیعی گیلانی به عنوان روز ویراستار معرفی شود

عضو هیات موسس انجمن صنفی ویراستاران در برنامه «تجربه زیسته یک ویراستار» ضمن بیان روایت‌هایی در حوزه تخصصی خود از تلاش انجمن برای ثبت یازدهم بهمن به عنوان روز ویراستار خبر داد. یازدهم بهمن سالروز میلاد زنده‌یاد احمد سمیعی گیلانی است.

به گزارش روابط عمومی خانه کتاب و ادبیات ایران، مهدی قنواتی، مدرس ویرایش و ویراستار، در برنامه گفت‌وگوی اختصاصی «تجربه زیسته یک ویراستار» که شنبه (16 دی 1402) از تلویزیون اینترنتی کتاب پخش شد، تجربه‌های خود به‌عنوان یک ویراستار را برای مخاطبان روایت کرد.

مهدی قنواتی در این گفت‌وگو درباره تعریف ویراستار گفت: من ویراستاری را بسیار کلان می‌بینم، چیزی شبیه به آنچه که در اروپا و آمریکا مطرح است. ویراستار اساساً باید سیاست‌گذار یک موسسه انتشاراتی باشد؛ فردی که حوزه نشر و تولید محتوا را بشناسد و در یکی دو حوزه تخصص داشته باشد. ویراستار باید برای موسسه انتشاراتی تعیین کند چه کتاب و چه محتوایی در چه بازه زمانی باید تولید شود. یعنی هرآنچه که در موسسه انتشاراتی اتفاق می‌افتد، باید زیر نظر ویراستار باشد که متاسفانه این مهم را در ایران مشاهده نمی‌کنیم یا کمتر اتفاق می‌افتد.

وی افزود: ویراستار تلاش می‌کند متن را بفهمد و جنبه‌های مختلف زبانی و شکلی و شاخه‌های زبان فارسی را بهتر بشناسد. هر کدام از شاخه‌های ویرایشی تخصص و دانش زبانی خاص خود را احتیاج دارد و نمی‌توانیم توقع داشته باشیم یک ویراستار همه انواع ویرایش را انجام دهد. یکی از نکاتی که من همیشه روی آن تاکید می‌کنم این است که حتی گذاشتن یک نقطه در حوزه ویرایش سلیقه‌ای نیست؛ حتی آن چیزی را که سبک و بلاغت معنی می‌کنیم. ویراستار باید اهل مطالعه باشد به ویژه مطالعه در حوزه تخصصی خودش و بدون مطالعه کارش را درست انجام نخواهد داد.

قنواتی ادامه داد: اگر ویراستار متن زیاد خوانده باشد، منابع متعدد و خوب از بد را تشخیص می‌دهد و می‌داند کدام منبع علمی و دقیق‌تر است و از چه منابعی استفاده کند؟ اگر درست جست‌وجو کنیم و منابع معتبر را مورد توجه قرار دهیم بسیاری از چیزهایی که به اسم سلیقه استفاده می‌شود، اشتباه است. به طور مثال ویرگول نشانه مکث نیست ویرگول واحد نحوی است، اما همین غلط جا افتاده است. حال اگر فرض کنیم نظر من این است که ویرگول نشانه مکث نیست و استاد دیگری خلاف این را فکر می‌کند، یا با تحقیق به آن رسیده است، بهرحال باید نکته‌اش را مطرح کند چرا که وجود تضارب آرا باعث رشد می‌شود و بر اثر آن هیچکس برای خود تقدس علمی قائل نخواهد شد.

این عضو موسس انجمن صنفی ویراستاران در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به اینکه یکی از دلایل تشکیل انجمن صنفی، کاستی‌های مواجهه با امر ویراستاری بود، گفت: از سال ۸۶ تا ۹۰ شاگرد رضا منصوری بودم. او بسیار به انجمن‌های علمی اعتقاد داشت. علاوه بر انجمن‌های علمی انجمن‌های صنفی داریم که وزارت کار مجوز آنها را صادر می‌کند. انجمن ویراستاران جزو اولین انجمن‌های قشر فرهنگی بوده است. مشکلات ویراستاری به‌سرعت حل نمی‌شود و به گفته عبدالحسین آذرنگ سال‌ها باید در حوزه زبان فارسی تلاش کنیم و خاک خوری داشته باشیم تا به مرحله ویراستاری درست برسیم. من زمانی که روی ویراستاری کار می‌کنم همه تمرکزم روی زبان فارسی است.

این مترجم اضافه کرد: ما در انجمن ویراستاران در حوزه‌های گویندگی، اجرا، ترجمه و به طور کلی هرچه که به موضوع زبان مرتبط باشد ورود کردیم. به طور مثال سال گذشته کارگاه تخصصی ترجمه و ویرایش ترجمه از فرانسوی به فارسی را برگزار کردیم. دوره ویرایش متون کودک و نوجوان را نیز راه‌اندازی کردیم که این حوزه بسیار مهم است ولی متاسفانه آن طور که باید به آن توجه نمی‌شود. حدود ۲۰۰ تا ۳۰۰ نفر عضو داریم که از خارج از کشور هم عضو انجمن هستند. تلاشمان در انجمن این است که ۱۱ بهمن ماه را که سالروز تولد استاد سمیعی گیلانی است، به عنوان روز ویراستار معرفی کنیم.

قنواتی همچنین به نخستین نمونه‌های ویراستاری در صنعت نشر ایران اشاره کرد و گفت: ویرایش و ویراستاری حرفه‌ای جدید است و تقریباً از اواخر دهه ۱۳۲۰ به بعد به شکلی که امروز مطرح است ایجاد شد. اولین نمونه‌های ویرایش را در سال ۱۳۲۷ در متن‌های ابوالحسن نجفی پیدا کردیم. واژه «ویراستار» از اواخر دهه ۵۰ متداول شد و قبل از آن به ویراستاران ادیتور می‌گفتند. حرفه ویرایش و ویراستاری بعد از انقلاب پا گرفت و طلایه‌دار آن مرکز نشر دانشگاهی بود. هنوز هم قاعده‌ای برای وجود ویراستار و درج اسم او نداریم. جلسه‌ای با کتابخانه ملی برای درج نام ویراستار در فیپا برگزار شده که امیدواریم به‌زودی محقق شود. با جهاد دانشگاهی ارتباط و همکاری خوبی داشته‌ایم و در صدد هستیم این کارها توسعه پیدا کند. گردش مالی در صنعت نشر پایین است و ناشر تلاش می‌کند هزینه را پایین بیاورد و متاسفانه اولین کار، حذف ویراستار است.

این مدرس ویرایش درباره تاثیرگذاری انجمن صنفی ویراستاران نیز اشاره کرد: باید توجه‌مان به کانال‌هایی که مردم در آنها با متن در ارتباط هستند، باشد. کانال‌هایی مانند خبرگزاری‌ها، روزنامه‌ها، حتی آزمون‌هایی مانند کنکور سراسری. وقتی اساس‌نامه انجمن را می‌نوشتیم بی‌نهایت وظایف را گسترده فرض کردیم. انجمن نوپاست و برای شناخته شدن، زمان نیاز دارد. با یکی از مهم‌ترین نهادهای کشور در حال مذاکره هستیم تا برای تمام کارکنانش در سطح کشور کتابچه آموزش زبان فارسی بنویسیم. همچنین تصمیم گرفتیم نشست‌های رایگان برای دانش‌افزایی اعضای انجمن برگزار کنیم تا با مسائل زبانی آشنا شوند.

مهدی قنواتی در پایان به چند نمونه از غلط‌های رایج اشاره کرد و گفت: به‌عنوان مثال در مکاتبات اداری از کلمه «بدین وسیله» زیاد استفاده می‌کنند که حشو است.