- 1393/06/29 | بازدید 65

زندگی با چشمان باز / ناهید زمانی

حفظ و مراقبت از بنیان خانواده به عنوان مهم‌ترین زیرساخت تشکیل جوامع بشری یکی از اساسی‌ترین موضوع های آموزشی و روانشناختی است. همچنین در مبانی اسلام، تاکیدها و تذکرهای بسیاری در این زمینه وجود دارند که موید اهمیت خانواده از منظر اخلاق و احکام اسلامی‌اند. بر این اساس، زندگی خانوادگی معصومین(ع) می‌توانند الگوهای شایسته‌ای در تشکیل و حفظ خانواده‌ها باشند به ویژه زندگی حضرت علی(ع) و فاطمه زهرا(س) که سالروز ازدواج آنان مصادف است با اول ذیحجه برابر با 4 مهرماه. به این بهانه، مروری کرده‌ایم بر کتاب‌هایی که در نیمه نخست سال جاری با عنوان و مضامین خانواده با رویکردهای متفاوت منتشر شده‌اند. آمارها نشان می‌دهند بیش از 170 عنوان کتاب در این بازه زمانی و در همین حوزه و با تنوع مضمونی درباره تحکیم خانواده، حقوق خانواده، بهداشت و درمان و... به چاپ رسیده‌اند. در ادامه به بررسی و معرفی برخی از این کتاب‌ها خواهیم پرداخت.

پرمخاطب‌ها

«بشقاب‌های سفره پشت‌بام‌مان؛ خانواده و ماهواره» عنوان پرفروش‌ترین کتاب با رویکرد خانواده است که در شش ماه اخیر به چاپ بیست و هشتم رسیده است. این کتاب نوشته حجت‌‌الاسلام محسن عباسی‌ ولدی است که در 264 صفحه از سوی نشر جامعه الزهرا(س) قم به انتشار و تاکنون نزدیک به 700 هزار نسخه از آن به چاپ رسیده است. این کتاب از چهار بخش «دلایل خرید ماهواره»، «پاسخ به پرسش‌ها»، «حرف‌های شما» و «حرف‌های آخر ما» تشکیل شده و دربردارنده مجموعه مباحثی ‌است که در رادیو معارف در برنامه «پرسمان تربیتی خانواده» با موضوع ماهواره و خانواده مطرح شده بودند. «بشقاب‌های سفره پشت‌بام‌مان؛ خانواده و ماهواره» به موضوع ریشه‌های گرایش به ماهواره پرداخته و متناسب با هر ریشه، راهکاری برای مقابله با آن بیان کرده است. یکی دیگر از کتاب‌های پرمخاطب و پرفروش در حوزه خانواده در ماه‌های اخیر، کتاب «اسرار خانواده پایدار» به قلم علی توکلی‌زاده است. چاپ پنجم این کتاب چندی قبل از سوی نشر علی ‌توکلی روانه بازار شده. در فصل نخست این کتاب آمده است: «زندگی یک پازل است، وقتی بتوانیم قطعات آن را درست، زیبا، به‌موقع، با درایت و قشنگ کنار هم بچینیم.» در «اسرار خانواده پایدار» برخی قطعات این پازل، توجه کردن به یکدیگر، محبت و احترام، اغماض و گذشت، رفق و مدارا، تشکر و سپاسگزاری، صبر و تحمل، ارزیابی از خود، انتقادپذیری و سلامت جنسی برشمرده و به تفصیل درباره آنها صحبت شده است. همچنین در این کتاب به زوجین توصیه شده به همسر به عنوان شریک خود برای حل معضلات نگاه و با دقت به احساسات و علایق یکدیگر توجه کنند. خوشبین بودن، توجه به بستگان همسر، استفاده نکردن از زبان طعنه، احترام به والدین، گفت‌وگو و تفریح با خانواده و مواردی از این قبیل هم در این کتاب تبیین شده‌اند. حجت‌الاسلام علی توکلی اکنون رئیس کل اداره دادگستری استان کرمان است و در این کتاب با بهره‌گیری از تجارب چندین‌ساله خود درباره مسایل خانواده به بیان مطالب ارزنده‌ای پرداخته است.

آسیب‌شناسی خانواده‌های امروزی

نشر عصر آگاهی، تیرماه امسال به انتشار کتاب «آسیب‌های نوظهور در کمین خانواده» نوشته علی علیزاده اقدام کرده است. این اثر، کتابی پژوهشی در زمینه آسیب‌شناسی مسایل اجتماعی و خانوادگی امروز با بهره‌گیری از تعالیم دینی است. در ابتدای این اثر به تبیین اهمیت خانواده در دین اسلام پرداخته شده و جایگاه آن در اسلام و غرب مقایسه شده است. آنگاه برخی آسیب‌های نوظهور که پیش روی خانواده‌های ایرانی و مسلمان وجود دارند، مورد شناسایی قرار گرفته و راه‌های صحیح مواجهه با این آسیب‌ها بیان شده‌اند. در همین راستا نگارنده به فضای سایبر، ماهواره‌ها، فیس‌بوک، اعتیاد و اینترنت به عنوان معضلات جدید فرهنگی و خانوادگی اشاره و آثار مخرب هریک از آنها را در صورت نبود کنترل صحیح، بررسی کرده است. وی در ادامه به بررسی اهمیت ازدواج در دین اسلام به عنوان یک راهکار مهم برای برون‌رفت از آسیب‌های خانوادگی می‌پردازد.

آموزش مبانی علمی خانواده

«آموزش خانواده؛ راهبردهای علمی و عملی با رویکرد پژوهشی» عنوان کتابی است که توسط نشر آوای نور برای نخستین بار در خردادماه به چاپ رسیده و ابوالفضل بختیاری، کبری مصدق نیک و عزیزالله بابلی بهمنی آن را به رشته تحریر درآورده‌اند. در این کتاب تلاش شده به موضوع آموزش خانواده، پیشینه و سیر تاریخی شکل‌گیری آموزش خانواده در ایران و جهان و تحقیقات انجام‌شده مرتبط با آموزش خانواده و منابع آن تا حد امکان پرداخته شود که از این منظر این اثر با ارائه راهبردهای علمی و عملی با رویکرد پژوهشی، اطلاعات ارزشمندی را به کارگزاران آموزشی، مدیران، مدرسان آموزش خانواده، کارشناسان آموزشی، مربیان تربیتی و پژوهشگران آموزشی ارائه می‌کند. در این راستا آموزش خانواده و تاریخچه آن، اصول آموزش گروهی والدین، کارکردهای خانواده، اهداف آموزش خانواده، مبانی شناخت آموزش خانواده و... مورد بررسی و توجه قرارگرفته‌اند. دیگر کتاب آموزشی این حوزه «آموزش مهارت‌های زندگی و تربیت شهروند دانشجویی(در بستر تعامل خانواده و دانشگاه)» نوشته غلامعلی گل‌افشانی جویباری و آناهیتا شفیع‌زاده است که توسط نشر علیم نور در مازندران به چاپ رسیده. این کتاب بر آن است تا ضمن ارائه دیدی کلی از کلیات و مفاهیم مهارت‌های زندگی، به بررسی تطبیقی آن با تربیت شهروندی دانشجویی بپردازد. مطالب این اثر در دو بخش تدوین شده‌اند که در بخش نخست به آموزش مهارت‌های زندگی با تأکید بر امور دانشجویی و در بخش دوم، تربیت شهروندی دانشجو در بستر تعامل خانواده و دانشگاه بررسی شده و طی آن، مباحثی چون تربیت شهروندی، درآمدی بر نقش برنامه‌های درسی دانشگاه در تربیت شهروندی و پیامدهای تربیت شهروندی دانشجویان مطرح شده‌اند.

خانواده از منظر قرآن و احادی

«پرورش و آموزش خانواده در پرتو قرآن و حدیث و تجربه‌های موفق» با عنوان دوم «700 نکته‌ تربیتی در ارتباط با خانواده» به مبانی تربیتی بر اساس آموزه‌هایی از قرآن و احادیث توجه کرده است. این کتاب توسط حسین رودسری نوشته شده و مشترکا از سوی وزارت آموزش و پرورش و نشر منادی تربیت به چاپ رسیده است. این کتاب در واقع مجموعه‌ای است که با نگاه به زن و خانواده و اهمیت سبک زندگی تدوین‌ شده و حاوی بیش از 40 آیه از قرآن و بیش از 330 حدیث از معصومین(ع) است. همچنین بیش از 660 نکته تربیتی برای رسیدن به خانواده‌ای متعادل و متکامل را دربرگرفته است. قسمت اعظم این کتاب از فرمایش‌ها و سیره عملی ائمه (ع) اتخاذ شده است. ازدواج، اهمیت تشکیل خانواده، مسوولیت زن در برابر شوهر، مصادیق و شیوه‌های صله‌رحم، پاداش همسران صبور، احترام به مدیر داخلی خانواده و تقدم مشورت با جوانان از محورهای اصلی موردبحث در این کتابند.

کتاب دیگری که در این بخش به آن اشاره‌ای خواهیم داشت «درسنامه خانواده در اسلام» نوشته محمدرضا ضمیری، اعظم نوری، محبوبه جوکار و طاهره جوانمرد است که نشر جامعه‌الزهرا(س) فروردین ماه امسال روانه بازار کرده است. این کتاب مروری بر مسایل مربوط به خانواده و عوامل و موانع تحکیم آن با استناد به آموزه‌های اسلامی دارد و در ابتدای آن تعریفی از خانواده و انواع آن ارایه شده و ماهیت نظام خانواده در اسلام و غرب با هم مقایسه شده‌اند؛ آنگاه مهم‌ترین مسایل مربوط به خانواده با نگرشی دینی و به سبکی آموزشی برای تدریس در حوزه‌های علمیه خواهران، بیان شده و نمونه‌هایی از مشکلات و آسیب‌های موجود در این زمینه مورد بحث و بررسی قرار گرفته‌اند. نویسنده نخست به کارکردهای خانواده در زمینه تولید نسل، تأمین نیازهای عاطفی و جنسی، تأمین نیازهای اقتصادی، رشد و تکامل شخصیت، جامعه‌‌پذیر کردن فرزندان و کنترل اجتماعی اشاره کرده و پس از آن اهمیت، کارکردها، آداب و رسوم مربوط به ازدواج و حقوق متقابل زوجین، حقوق فرزندان و والدین نسبت به هم و تأمین خواسته‌ها و نیازهای متقابل آنان در محیط خانواده را از منظر آموزه‌های اسلامی بررسی کرده است.

خانواده و مباحث حقوقی

پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی اردیبهشت سال جاری، به انتشار کتابی شش‌جلدی با عنوان «دانشنامه فاطمی: زن و خانواده - مباحث حقوقی» اقدام کرده است. این کتاب که زیر نظر علی‌اکبر رشاد تدوین و به چاپ رسیده، سال 1381 شمسی به پیشنهاد آیت‌الله عبدالله جوادی آملی با نظارت علمی سرپرست دانشنامه، کار خود را آغاز کرد. ساختار موضوعی دانشنامه فاطمی دربردارنده 117 مدخل اصلی در شش مجلّد و در دو محور اساسی است. این دانشنامه شامل 68 مقاله درباره زندگانی، شخصیت و منزلت، سیره و تعالیم حضرت فاطمه زهرا(ع) است. بخش ملحق و مکمّل دانشنامه، مشتمل بر 49 مقاله در تحلیل موضوع‌های اساسی درباره زن و خانواده، با استناد به منابع دینی و با توجّه به آرای جدید و نظرها و نیازهای دوره معاصر است. جلد چهارم مجموعه، دربردارنده مباحثی درباره زن و خانواده و مباحث حقوقی است.