پرستو شادپیام مطرح کرد؛
کایزنِ کتابخوانی؛ از دوستی کودکان با کتاب تا پیشرفت صنعتی
پرستو شادپیام در نشستی درباره روشهای آموزش و پرورش ژاپن برای نهادینه کردن فرهنگ کتابخوانی گفت که چگونه آموزش و پرورش ژاپن با فلسفه «کایزن» یا همان پیشرفت مستمر با گامهای کوچک، فرهنگ مطالعه را از نخستین سالهای کودکی نهادینه کرده است.
به گزارش ستاد خبری سیوسومین دوره هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران، نشست تخصصی «حمایت بنیادین از فرهنگ کتاب و کتابخوانی در آموزش و پرورش ژاپن به عنوان اساس پیشرفت صنعتی» با سخنرانی پرستو شادپیام پنجشنبه (۲۹ آبان ۱۴۰۴) در سرای اهل قلم خانه کتاب و ادبیات ایران برگزار شد. اهم سخنان پرستو شادپیام را در ادامه میخوانید:
من پرستو شادپیام هستم، پژوهشگر ژاپنی مقیم ایران. سالها در دانشگاه توکیو تاریخ ایران، تاریخ اسلام و زبان فارسی تدریس کردهام و اکنون در ایران زندگی میکنم. در هفته کتاب وظیفه خود دانستم تا درباره تجربه ژاپن در نهادینهسازی فرهنگ مطالعه سخن بگویم، تجربهای که به باور من یکی از ستونهای اصلی پیشرفت صنعتی و اجتماعی این کشور بوده است.
اهمیت بنیادین کتاب و مطالعه
از نگاه من کتابخوانی همیشه فرایند تفکر عمیق و ناشناخته بشر بوده است. در تاریخ ایران نیز مطالعه و تولید محتوا بخش جداییناپذیر تمدن و فرهنگ بوده است. با وجود مشکلات امروز مانند گرانی، فشارهای رسانهای، غربزدگی یا کمتوجهی سیاستها، نمیتوان اهمیت کتابخوانی را نادیده گرفت. کتاب و مطالعه نه تنها برای سلامت فردی بلکه برای سلامت جامعه و صنعت کشور حیاتی است. مطالعه میتواند از پیری ذهن جلوگیری کند، کنجکاوی را تقویت کند، استرس و اضطراب را کاهش دهد، خواب را بهبود بخشد، اعتماد به نفس و تمرکز را بالا ببرد و رشد شخصیتی فرد را تضمین کند.
تجربه ژاپن در آموزش و پرورش
در ژاپن کتابخوانی از سنین بسیار پایین آغاز میشود؛ از مهدکودک تا پایان دبیرستان. مدارس ژاپنی کتابخانههای فعال دارند که توسط خود دانشآموزان مدیریت میشوند. در پایه اول دبستان کتاب به عنوان «بهترین دوست» معرفی میشود. کودکان کتابهای مورد علاقه خود را انتخاب میکنند، درباره آنها کنفرانس میدهند، خلاصهنویسی میکنند و کارتهایی با مشخصات کتاب مینویسند. این کارتها به صورت «درخت داستان» و «جنگل داستان» روی دیوار کلاس نصب میشوند تا بچهها تجربه جمعی از کتاب داشته باشند.
در پایه سوم کودکان مهارت جستوجو در کتابخانه را یاد میگیرند، ابتدا در کتابخانه مدرسه و سپس در کتابخانههای بزرگ شهر. آنها میآموزند چگونه از فهرستها و نمایهها استفاده کنند، چگونه اطلاعات را یادداشت کنند و چگونه یافتههای خود را با دوستانشان به اشتراک بگذارند. پس از خواندن هر کتاب موظف میشوند تا انشا بنویسند یا تصویر بکشند و این آثار در مدرسه نصب میشود. آموزش و پرورش ژاپن مسابقات انشانویسی و کتابخوانی برگزار میکند و جوایز آن اغلب کتاب است.
فرهنگ مشارکت و کار گروهی
ویژگی مهم نظام آموزشی ژاپن مشارکت گروهی است. کودکان از همان ابتدا یاد میگیرند کارها را به صورت گروهی انجام دهند، از نظافت مدرسه تا نگهداری حیوانات و حتی برنجکاری. این تجربه مشترک باعث میشود کار گروهی به عادت روزانه تبدیل شود. کتابخوانی نیز به صورت گروهی و مشارکتی انجام میشود و کودکان احساس میکنند بخشی از یک ارزش مشترک هستند.
آموزش و پرورش ژاپن ریشه در فرهنگ سنتی این کشور دارد. آیین شینتو و فلسفه بودایی، هرچند بیشتر فلسفه زندگیاند تا دین، در تربیت کودکان نقش دارند. ضربالمثل ژاپنی «قدرت یعنی ادامه دادن» و فلسفه «کایزن» یا پیشرفت مستمر با گامهای کوچک، در مدارس آموزش داده میشود. کودکان میآموزند که هر روز کمی بهتر از دیروز باشند و این استمرار رمز پیشرفت است.
به نظر من مکانیزم هوشمند آموزش کتابخوانی در مدارس ابتدایی ژاپن بر اساس فرهنگ سنتی این کشور، عامل اصلی نهادینه شدن مطالعه در جامعه است. این فرهنگ مطالعه، پایه پیشرفت صنعتی ژاپن بوده است. علم سلطان است و شبهعلم شیطان. بنابراین باید فرهنگ مطالعه جدی گرفته شود. من پیشنهاد میکنم وزارت آموزش و پرورش ایران نیز مانند ژاپن، یک فصل کتابخوانی را در کتابهای درسی زبان فارسی بگنجاند و آن را به صورت عملی و مشارکتی آموزش دهد. این کار میتواند فرهنگ مطالعه را در میان کودکان ایرانی نهادینه کند و هویت ملی ما را تقویت کند.
سخن آخر من همان است که فردوسی بزرگ گفته است:
توانا بود هر که دانا بود
ز دانش دل پیر برنا بود
کتابخوانی نه تنها دانش میدهد، بلکه دل و جان را نیز پرورش میدهد.
سیوسومین دوره هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران با شعار «بخوانیم برای ایران» که از شنبه بیستوچهارم آبان (۱۴۰۴) آغاز شده، جمعه سیام آبان (۱۴۰۴) به کار خود پایان میدهد.
دوست دارم برای شرکت در نمایشگاه کتاب به تهران بیایم/ تجربه مسحورکننده هزارویکشب
اگر ما راوی نباشیم نیویورک تایمز روایتش از «وضعیت فرهنگ در جنگ خاورمیانه» را مسلط میکند
بینهایت علاقه به حضور در نمایشگاه بینالمللی کتاب تهران را دارم/ شخصیت افسانهای حسن صباح و ضرورت درک بیشتر از فرهنگ ایرانی
