«دایرةالمعارف-هنر»-ارمغانی-از-دوره-سی‌وپنجم-جایزه-کتاب-سال

«دایرةالمعارف هنر» ارمغانی از دوره سی‌وپنجم جایزه کتاب سال

کتاب «دایرةالمعارف هنر» تألیف رویین پاکباز، برگزیده بخش کلیات هنر در سی‌وپنجمین دوره جایزه کتاب سال جمهوری اسلامی ایران (۱۳۹۶)، با رسیدن نسخه سه‌جلدی به چاپ سوم و نسخه فشرده به چاپ هجدهم، حضوری پیوسته و پرتیراژ در بازار کتاب ایران دارد.

به گزارش روابط عمومی خانه کتاب و ادبیات ایران، در ادامه پرونده «بازار کتاب سال»، این بار به سراغ اثری می‌رویم که بیش از دو دهه، نقش مرجع اصلی و کتاب درسی رشته هنر را در دانشگاه‌های کشور ایفا کرده است. این گزارش به بررسی آمار نشر، مرور ساختار و ماندگاری «دایرةالمعارف هنر» نوشته روئین پاکباز در بازار کتاب ایران می‌پردازد.

رویین پاکباز تاریخ‌نگار هنر، منتقد، مترجم و نقاش نوگرا، از چهره‌های تأثیرگذار در پایه‌گذاری و توسعه آکادمیک رشته تاریخ هنر در ایران به شمار می‌رود. وی دانش‌آموخته نقاشی از دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران و زیباشناسی از دانشگاه پاریس است؛ همچنین او از مؤسسان تالار قندریز (کانون مؤثر هنری دهه‌های ۴۰ و ۵۰) نیز بود.

پاکباز از اوایل دهه ۱۳۵۰ تدریس تاریخ هنر را آغاز کرد و با تألیف و ترجمه‌های متعدد زیرساخت نظری منسجمی برای هنر معاصر ایران فراهم آورد و از بنیانگذاران تدریس رشته تاریخ هنر در ایران محسوب می‌شود. از آثار شاخص تألیفی او می‌توان به «نقاشی ایران از دیرباز تا امروز»، «در جستجوی زبان نو؛ تحلیلی از سیر تحول هنر نقاشی در عصر جدید»، «فرهنگ اصطلاحات هنری»، مجموعه چندجلدی «پیشگامان هنر نوگرای ایران» و... اشاره کرد.

ترجمه‌هایی چون «هنر مدرنیسم» (نوشته ساندرو بکولا)، «اوج‌های درخشان هنر ایران» (نوشته اتینگهاوزن و یارشاطر)، «نقاشی فرانسه از ۱۹۴۵ به بعد» نوشته مارسل بریونو و... نیز از فعالیت‌های مهم او در معرفی جریان‌های هنری جهانی به مخاطب فارسی‌زبان است.

مرجعی سه‌‌جلدی برای شناخت هنر جهان و ایران

«دائرةالمعارف هنر» نخستین بار در سال ۱۳۷۸ در قالب نسخه تک‌جلدی توسط انتشارات فرهنگ معاصر منتشر شد. این نسخه به عنوان کتاب درسی و مرجع رشته هنر مورد استقبال مخاطبان قرار گرفت و تا پیش از انتشار ویراست گسترده، ۱۴ بار تجدیدچاپ شد. در سال ۱۳۹۴ ویراست جدید و سه‌جلدی این اثر آماده و چاپ اول آن در سال ۱۳۹۵ توسط انتشارات فرهنگ معاصر منتشر شد. این نسخه سه‌جلدی، برگزیده سی‌وپنجمین دوره جایزه کتاب سال جمهوری اسلامی ایران در سال ۱۳۹۶ شد.

ساختار این مجموعه سه‌جلدی شامل دو جلد بدنه اصلی (حاوی ۵۶۳۷ مدخل الفبایی درباره هنرمندان، سبک‌ها، اصطلاحات و جنبش‌ها) و یک جلد پیوست است. جلد سوم شامل سه پیوست جداگانه «تاریخ‌شناسی» (شامل ۱۱۰ مقاله مصور درباره تحولات هنر در جوامع مختلف)، «مضمون‌شناسی» (۳۷۹ مدخل درباب موضوعات و نمادهای تصویری) و نمایه است. گستره موضوعی اثر، نقاشی، پیکره‌سازی، طراحی گرافیک، عکاسی، رسانه‌های نو، تصویرگری، چاپگری و طنزنگاری را با نگاهی تاریخی و تحلیلی پوشش می‌دهد و اطلاعاتی نیز در زمینه‌هایی چون خوشنویسی، سفال‌گری، طراحی صنعتی، موزاییک، معماری و برخی هنرهای سنتی ارائه می‌کند.

از ویژگی‌های شاخص این اثر، اختصاص بیش از ۷۰۰ مدخل به هنرمندان ایرانی معاصر (فعال پیش از سال ۱۳۷۷) و ارائه مقاله‌ای تخصصی با عنوان «هنر امروز ایران» است که به هنرمندان و گفتمان هنری پس از این سال می‌پردازد.

پس از برگزیده شدن نسخه سه‌جلدی در سی‌وپنجمین دوره جایزه کتاب سال، ویراست یک‌جلدی جدیدی بر پایه مجموعه سه‌جلدی و با هدف دسترسی‌پذیری بیشتر برای طیف گسترده‌تر مخاطبان به ویژه دانشجویان هنر منتشر شد. این نسخه فشرده حدود ۱۱۰۰ صفحه دارد و شامل ۲۴۹۵ مدخل اصلی، ۶۰ مقاله تاریخ‌شناسی و ۲۹۸ مدخل مضمون‌شناسی است. این اثر با گذشت سال‌ها کماکان تقاضای بالایی دارد و با احتساب ۱۴ چاپ نسخه ابتدایی و ۴ چاپ ویراست جدید، تا امروز به چاپ هجدهم رسیده است. نسخه سه‌جلدی نیز تا چاپ سوم پیش رفته است.