بازار کتاب سال/ 24
«نمونههای نخستین انسان و نخستین شهریار در تاریخ افسانههای ایرانیان»؛ از جایزه کتاب سال تا تجدید چاپهای پیاپی
کتاب «نمونههای نخستین انسان و نخستین شهریار در تاریخ افسانههای ایرانیان» که به عنوان اثر برگزیده هشتمین دوره جایزه کتاب سال معرفی شد، اکنون به چاپ سیزدهم رسیده است.
به گزارش روابط عمومی خانه کتاب و ادبیات ایران، جلد اول کتاب «نمونههای نخستین انسان و نخستین شهریار در تاریخ افسانههای ایرانیان» اثر آرتور کریستینسن نخستین بار سال 1363 توسط انتشارات نشر نو در 292 صفحه با قیمت 1250ریال روانه بازار کتاب شد؛ پس از گذشت مدتی جلد دوم آن نیز سال 1368 منتشر شد که در هشتمین جایزه کتاب سال جمهوری اسلامی ایران سال(1369) به عنوان اثر برگزیده گروه تاریخ و جغرافیا مورد تقدیر قرار گرفت. گفتنی است فاصله بین انتشار جلد اول و دوم این اثر در فرانسه(زبان اصلی) نیز 17 سال بوده است.
این اثر سپس در سال 1377 در یک مجلد، با قیمت 25هزار ریال و 560 صفحه و توسط نشر چشمه به چاپ دوم رسید. بهار 1386 زیر سومین چاپ رفت و هفتمین نوبت چاپ آن نیز سال 1398 در 500 نسخه 554 صفحه و با قیمت 800هزار ریال منتشر شد. روند استقبال از این اثر ادامه یافت و کتاب تا سال ۱۴۰۳ به سیزدهمین نوبت چاپ رسید.
آرتور کریستینسن (۱۸۷۵–۱۹۴۵) از چهرههای برجسته ایرانشناسی در قرن بیستم است. او استاد دانشگاه کپنهاگ بود و بخش عمده فعالیت علمی خود را به مطالعه تاریخ، اسطوره و فرهنگ ایران پیش از اسلام اختصاص داد. کریستینسن در میان ایرانشناسان اروپایی جایگاهی ممتاز دارد زیرا توانست با تکیه بر دانش زبانشناسی، متون کهن ایرانی را نهتنها ترجمه، بلکه تفسیر و تحلیل کند.
از دیگر آثار مهم او میتوان به کتاب «ایران در زمان ساسانیان» اشاره کرد که هنوز هم از منابع معتبر در شناخت ساختار سیاسی، اجتماعی و دینی دوره ساسانی به شمار میآید. تمرکز اصلی کریستینسن بر مفاهیمی چون شاهی، اسطوره قدرت، مشروعیت سیاسی و پیوند اسطوره و تاریخ است؛ مفاهیمی که در کتاب «نمونههای نخستین انسان و نخستین شهریار» به شکلی منسجم و ژرف بازتاب یافتهاند.
کتاب «نمونههای نخستین انسان و نخستین شهریار در تاریخ افسانهای ایران» از جمله آثار کلاسیک و مرجع در حوزه اسطورهشناسی و تاریخ فرهنگی ایران به شمار میآید. کتابی که با نگاهی تطبیقی و تحلیلی به یکی از بنیادیترین پرسشهای تمدن ایرانی میپردازد؛ انسان و قدرت از کجا آغاز میشوند و چگونه در روایتهای اسطورهای صورتبندی میشوند؟ این اثر طی دههها به یکی از منابع اصلی مطالعات اساطیر ایران بدل شده است.
کریستینسن در این کتاب به بررسی روایتهای مربوط به نخستین انسان و نخستین شهریار در سنتهای اسطورهای ایران میپردازد؛ روایتهایی که ریشه در متون اوستایی، پهلوی، شاهنامه، منابع تاریخی اسلامی و افسانههای عامیانه دارند. او نشان میدهد که شخصیتهایی چون کیومرث، مشی و مشیانه، هوشنگ، تهمورث و جمشید بازتابدهنده الگوهای عمیق فکری ایرانیان درباره آفرینش، نظم اجتماعی، مشروعیت قدرت و نسبت انسان با جهان هستند.
در نگاه نویسنده «نخستین انسان» نماد آغاز آگاهی، فرهنگ و زیست انسانی است و «نخستین شهریار» تجسم نخستین صورتبندی قدرت، قانون و نظم در جامعه. کریستینسن با تطبیق روایتهای گوناگون، نشان میدهد که چگونه این دو مفهوم در تاریخ افسانهای ایران بهتدریج به هم گره میخورند و اسطوره شاهی شکل میگیرد؛ اسطورهای که بعدها در ادبیات حماسی بهویژه در شاهنامه فردوسی به اوج میرسد.
ویژگی برجسته این کتاب رویکرد تطبیقی و تحلیلی آن است. کریستینسن بجز نقل روایتها آنها را در بستر تاریخی، زبانی و فرهنگیشان نیز میسنجد و تفاوتها و اشتراکهایشان را تحلیل میکند. او از اسطوره بهعنوان منبعی برای فهم ذهنیت تاریخی ایرانیان بهره میگیرد و نشان میدهد که اسطورهها چگونه حامل مفاهیمی چون فرّه ایزدی، نظم کیهانی، پیوند دین و پادشاهی و نقش انسان در جهان هستند.
از همین رو این کتاب را نمیتوان صرفاً اثری در تاریخ یا ادبیات دانست؛ بلکه باید آن را متنی بنیادین در شناخت اندیشه سیاسی و فرهنگی ایران باستان به شمار آورد.
اهمیت این کتاب در آن است که همچنان پس از گذشت دههها از نگارش آن در پژوهشهای دانشگاهی و مطالعات فرهنگی مورد ارجاع قرار میگیرد. ترجمه دقیق و علمی آن به فارسی موجب شده است که اثر کریستینسن بجز پژوهشگران، برای علاقهمندان جدی فرهنگ و اسطوره ایران نیز قابل استفاده باشد.
این کتاب خواننده را به سفری در ژرفای اندیشه ایرانی میبرد؛ جایی که اسطوره، تاریخ، انسان و قدرت در هم تنیدهاند و پاسخهایی نمادین به پرسشهای بنیادین بشر داده میشود. «نمونههای نخستین انسان و نخستین شهریار» از این منظر متنی برای فهم ریشههای فرهنگی امروز ایران است.
دوست دارم برای شرکت در نمایشگاه کتاب به تهران بیایم/ تجربه مسحورکننده هزارویکشب
اگر ما راوی نباشیم نیویورک تایمز روایتش از «وضعیت فرهنگ در جنگ خاورمیانه» را مسلط میکند
بینهایت علاقه به حضور در نمایشگاه بینالمللی کتاب تهران را دارم/ شخصیت افسانهای حسن صباح و ضرورت درک بیشتر از فرهنگ ایرانی
