شاعران علیه امپریالیسم/ 1
اعدام انقلابی رئیس جمهور آمریکا توسط پابلو نرودا
شاعر در مجموعه «انگیزه نیکسون کشی و جشن انقلاب شیلی» بارها و بارها آمریکا و رئیسجمهورش را اعدام انقلابی میکند.
به گزارش روابط عمومی خانه کتاب و ادبیات ایران، زبان یکی از معدود میدانهایی است که همیشه این توانایی را داشته تا مقابل و علیه قدرت بایستد و شعر با فشردگی و شدت خاص خود این ایستادگی را به شکلی عریانتر نشان داده است.
از آمریکای لاتین با شاخصه دهههای کودتا تا خاورمیانهای که قدرتهای استکباری جهان همیشه جنگزدهاش خواستهاند، شعر بارها نقش زبان مقاومت را بر دوش کشیده است. بنابراین میان شاعران وطنپرست آمریکای لاتین و شاعران خاورمیانهای تجربهای مشترک وجود دارد که میتوان از آن با عبارت «شاعران علیه امپریالیسم» یاد کرد.
ترکیب «شاعران علیه امپریالیسم» بر تقابلِ آگاهانه زبان و قدرت تأکید میکند؛ جایی که شعر از عرصه زیباییشناختی صرف فراتر میرود و به میدانِ کنش بدل میشود. در این چارچوب شاعر در نقش شاهد و معترض است: صدایی که روایتهای مسلط را به چالش میکشد، خشونتِ پنهان در سازوکارهای سلطه را عیان میکند و حافظه جمعیِ سرکوبشده را بازمینویسد.
این عنوان بر جهانیبودن مقاومت نیز انگشت میگذارد و همه جغرافیای تبعیض و مداخله را دربر میگیرد. واژه «علیه» که در فلسفه یک بار معنایی خاصی را دارد، کنشی است برای ساختنِ افقهایی بدیل برای رسیدن به عدالت، رهایی و کرامت انسانی. بر این اساس شعر همیشه ابزاری برای افشا و بسیج بوده است؛ زبانی فشرده و مؤثر که میتواند همزمان سوگوار و همزمان نیز خشمگین و امیدآفرین باشد. این عنوان وعده مواجههای صریح و بیپرده با مناسبات قدرت را میدهد؛ مواجههای که در آن کلمات از سکوت سر باز میزنند. در قالب مجموعهای قرار است به معرفی دفترهای شعری بپردازیم که چنین نقشی را در جامع مختلف برعهده داشتهاند و در نخستین گام نیز کتابی را درنظر گرفتهایم که به باور بسیاری از منتقدان از نخستین آثار معنادهنده به ادبیات مقاومت بوده است: «انگیزه نیکسون کشی و جشن انقلاب شیلی» اثر پابلو نرودا.
«انگیزه نیکسون کشی و جشن انقلاب شیلی» برای نخستین بار به سال 1973 منتشر شد و چاپ نخست ترجمه فارسی آن به قلم احمد کریمی حکاک و فرامرز سلیمانی نیز در سال 1364 توسط نشر چشمه در دسترس ایرانیان قرار گرفت. نرودا این مجموعه را در واکنش به کودتای نظامی در شیلی و سرنگونی دولت سالوادور آلنده سرود. آلنده که پزشک و سیاستمداری مردمی بود در انتخاباتی کاملا آزاد و برای نخستین بار در شیلی با رای مردم، به ریاست جمهوری رسید و طرحهای ملیگرایانهای را آغاز کرد؛ اما پروژههای عمرانی او مورد خشم آمریکا قرار گرفت و در نهایت ریچارد نیکسون (رئیس جمهور وقت ایالات متحده) پس از تحریم اقتصادی شیلی، کودتایی نظامی را نیز با عاملیت ژنرال آگوستو پینوشه ترتیب داد و دولت مردمی را سرنگون کرد.
سرودههای نرودا، درد و رنج مردم شیلی را پس از کودتا به تصویر میکشد. شاعر به شدت به سیاستهای امپریالیستی آمریکا و نقش نیکسون در کودتای شیلی تاخته و در عین حال امید به آیندهای بهتر را در دل مردم زنده نگه میدارد.
سرودههای نرودا در این کتاب را همچون گلولهای خواندهاند که به سمت ایالات متحده آمریکا نشانه میرود. حسن صنوبری درباره این مجموعه نوشته است: «نرودا در شعرهای این کتاب بارها و بارها آمریکا و رئیسجمهورش را اعدام انقلابی میکند. چه به خاطر جنایاتش در کوبا، چه به خاطر جنایاتش در ویتنام و چه به خاطر دشمنیهای پنهان و آشکارش با انقلاب، صنعت، پیشرفت، استقلال و مردم شیلی.»
نرودا پیشگفتاری شورانگیز نیز بر این کتاب نوشت که در بخشی از آن میخوانیم: «نیکسون جنایتهای بسیار کسان را که پیش از او به خیانتکاری پرداختهاند، تکمیل کرده است. او در اوج خود پس از موافقت با آتشبس در ویتنام، ناانسانیترین، ویرانگرانهترین و جبونانهترین بمباران تاریخ جهان را دستور داد. تنها شاعران میتوانند او را در برابر دیوار قرار دهند و با مرگبارترین گلولهها سوراخسوراخش کنند. وظیفه شعر از راه قدرت آواها و نواها، تحقیر او به صورت تکهپارهای بیقابلیت است. او در محاصره اقتصادی دست داشت تا بدین ترتیب انقلاب شیلی را به انزوا بکشاند و نابود کند.»
شعری از این کتاب
به دعوت من تمامی زمین
که میبینی
در سرودم گنجیده است
حکم بهار را قرائت خواهد کرد.
رودررو، خیره در اسکلت تو
تا دیگر هرگز مادری
بر سرزمینی ویران خون نگرید
و در زیر آفتاب، در زیر ماهی غمزده، بر دوش نکشد
کودکی را که من اکنون خواهر! رفیق!
چون شمشیری تا پس گردن نیکسون بلند میکنم!
دوست دارم برای شرکت در نمایشگاه کتاب به تهران بیایم/ تجربه مسحورکننده هزارویکشب
اگر ما راوی نباشیم نیویورک تایمز روایتش از «وضعیت فرهنگ در جنگ خاورمیانه» را مسلط میکند
بینهایت علاقه به حضور در نمایشگاه بینالمللی کتاب تهران را دارم/ شخصیت افسانهای حسن صباح و ضرورت درک بیشتر از فرهنگ ایرانی
