استاد دانشکده علوم انسانی و اجتماعی دانشگاه کردستان مطرح کرد؛
کارکرد نمایشگاه بینالمللی کتاب کردستان در شرایط امروز، بازگرداندن امید به امکان گفتوگو و یادگیری جمعی است
جمال سلیمی؛ کارکرد اصلی نمایشگاه بینالمللی کتاب کردستان در شرایط امروز را بازگرداندن امید به گفتوگو و یادگیری جمعی دانست؛ رویدادی که به گفته او باید سرآغاز جریان تازه فرهنگی در استان و همکاری فرهنگی و ادبی پایدار با اقلیم کردستان باشد.
جمال سلیمی؛ استاد دانشکده علوم انسانی و اجتماعی دانشگاه کردستان و رئیس سابق بنیاد نخبگان استان کردستان، به روابط عمومی و امور بینالملل خانه کتاب و ادبیات ایران، گفت: بازگشت نمایشگاه بینالمللی کتاب کردستان پس از یک وقفه ۶ساله، بازگشت کتاب به متن زندگی فرهنگی و اجتماعی استان و مردمان فرهنگدوست کردستان است. در دنیایی که سرعت تحولات اجتماعی و فناوری بسیار زیاد شده، برگزاری دهمین نمایشگاه بینالمللی کتاب کردستان میتواند فرصتی برای مکث، گفتوگو، اندیشیدن و بازتعریف نسبت جامعه با کتاب و فرهنگ فراهم کند.
وی افزود: من نمایشگاه بینالمللی کتاب کردستان را فقط یک رویداد در تقویم فرهنگی این استان نمیبینم؛ آن را بخشی از اکوسیستم فرهنگی استان کردستان میدانم. این اکوسیستم زمانی پویاست که نویسنده، شاعر، مترجم، ناشر، کتابفروش، دانشگاه، مدرسه و مخاطب در یک شبکه زنده با یکدیگر ارتباط داشته باشند. وقفه در برگزاری نمایشگاه بینالمللی کتاب کردستان بخشی از این ارتباط را کمرنگ میکند و برگزاری مجدد آن به بازسازی این زنجیره کمک میکند.
این استاد دانشگاه درباره تأثیر برگزاری دهمین نمایشگاه بینالمللی کتاب کردستان بر اهالی قلم بومی این استان گفت: برای اهالی قلم بومی، اهمیت نمایشگاه بینالمللی کتاب حتی بیش از مخاطبان عمومی است. نویسنده بیش از هر چیز به دیدهشدن و گفتوگو با مخاطب آثارش نیاز دارد. وقتی شاعر یا نویسندهای میبیند اثرش در کنار آثار نویسندگان سراسر کشور عرضه میشود و امکان گفتوگو با ناشران، منتقدان و مخاطبان را پیدا میکند، احساس میکند در یک جریان بزرگتر ادبی حضور دارد. این موضوع بهطور مستقیم بر انگیزه تولید اثر و استمرار فعالیت فرهنگی او تأثیر میگذارد.
سلیمی ادامه داد: یک نکته مهم وجود دارد؛ موفقیت نمایشگاه بینالمللی کتاب کردستان را نباید فقط با تعداد بازدیدکنندگان یا میزان فروش کتاب سنجید. پرسش مهمتر این است که پس از پایان دهمین نمایشگاه بینالمللی کتاب کردستان، چه دستاوردی برای فضای فرهنگی و ادبی استان باقی میماند؟ اگر این رویداد به انتشار آثار جدید، معرفی نویسندگان بومی، قراردادهای نشر، شکلگیری همکاریهای ادبی، ترجمه آثار و ایجاد ارتباط پایدار میان اهالی فرهنگ منجر شود، آن زمان این رویداد فرهنگی به معنای واقعی موفق بوده است. البته نمایشگاه بینالمللی کتاب کردستان نباید در همین رویداد خلاصه شود؛ باید سرآغاز یک جریان تازه فرهنگی در استان کردستان باشد.
رئیس سابق بنیاد نخبگان استان کردستان درباره ظرفیتهای ادبی این استان و نقش نمایشگاه بینالمللی کتاب کردستان در معرفی آن بیان کرد: کردستان از سرمایههای فرهنگی ارزشمندی برخوردار است؛ از شعر و داستان گرفته تا ادبیات، ترجمه، ادبیات شفاهی و میراث فرهنگی و تاریخی. مسئله اصلی امروز کردستان، نداشتن ظرفیت نیست؛ مسئله این است که چگونه این ظرفیت را از سطح محلی به سطح ملی و بینالمللی منتقل کنیم. نمایشگاه بینالمللی کتاب کردستان میتواند سکوی پرتابی برای معرفی آثار و چهرههای ادبی استان به مخاطبان و ناشران ملی و منطقهای باشد.
وی افزود: ایفای چنین نقشی به شرطی محقق میشود که نمایشگاه بینالمللی کتاب کردستان، فراتر از فروش کتاب، به محلی برای معرفی چهرههای ادبی، کشف استعدادهای جدید، گفتوگوی بیننسلی و شبکهسازی فرهنگی تبدیل شود. کردستان باید از میزبان نمایشگاه بینالمللی کتاب به تولیدکننده یک جریان ادبی تبدیل شود؛ یعنی در کنار فروش کتاب، نویسندگان و شاعران شاخص استان، آثار برتر، مترجمان توانمند و ظرفیتهای ادبی آن بهطور هدفمند به مخاطبان، ناشران و فعالان فرهنگی سراسر کشور و اقلیم کردستان معرفی شوند.
نویسنده کتاب «مفاهیم کلیدی فهم برنامه درسی» درباره سهم برنامههای جنبی در اثرگذاری نمایشگاه بینالمللی کتاب کردستان گفت: ارزش یک نمایشگاه فقط به غرفهها و عرضه کتاب محدود نمیشود؛ بخش مهمی از اثرگذاری آن در گفتوگوهایی شکل میگیرد که در حاشیه آن اتفاق میافتد. یک نشست ادبی ممکن است به آشنایی یک نویسنده جوان با یک ناشر منجر شود؛ یک کارگاه ادبی ممکن است استعداد تازهای را کشف کند و یک گفتوگوی مشترک میان نویسندگان ایران و اقلیم کردستان ممکن است آغاز یک پروژه ترجمه باشد.
وی ادامه داد: حضور ناشران و اهل قلم اقلیم کردستان عراق در دهمین نمایشگاه بینالمللی کتاب کردستان، ظرفیت مهمی برای شکلگیری همکاریهای ادبی و نشر فراهم میکند. ما نباید فقط به دنبال معرفی ادبیات کردستان ایران به اقلیم باشیم؛ باید به سمت تعامل دوسویه و تولید مشترک فرهنگی حرکت کنیم. کردستان میتواند یک مزیت فرهنگی کمنظیر داشته باشد؛ زیرا در نقطه اتصال ادبیات فارسی، کردی و فرهنگهای منطقهای قرار گرفته است. اگر این ظرفیت بهدرستی مدیریت شود، نمایشگاه بینالمللی کتاب کردستان میتواند از یک رویداد استانی فراتر رود و به یکی از دروازههای ارتباط ادبی ایران با خارج از آن تبدیل شود.
جمال سلیمی در ادامه سخنانش درباره ظرفیت حضور ناشران اقلیم کردستان عراق در دهمین نمایشگاه بینالمللی کتاب کردستان گفت: این حضور یکی از مهمترین ظرفیتهای این دوره از نمایشگاه بینالمللی کتاب استان کردستان است. بینالمللی بودن یک نمایشگاه فقط به حضور چند ناشر خارجی در غرفهها محدود نمیشود. بینالمللیشدن واقعی زمانی اتفاق میافتد که ارتباط حرفهای، تبادل اثر، ترجمه، انتقال تجربه و همکاری مشترک شکل بگیرد. در حوزه فرهنگ، مرزها فقط یک واقعیت جغرافیاییاند و نباید به مرزهای اندیشه و ادبیات تبدیل شوند. کتاب یکی از مهمترین ابزارهایی است که میتواند میان جوامع گفتوگو ایجاد کند؛ گفتوگویی که لازم نیست در چارچوبهای سیاسی و رسمی محدود بماند و میتواند از جنس فهم متقابل فرهنگی باشد.
وی افزود: کردستان ایران و اقلیم کردستان عراق از اشتراکات زبانی، تاریخی و فرهنگی قابلتوجهی برخوردارند و همین موضوع ظرفیت بزرگی برای همکاری در حوزه نشر و ترجمه ایجاد میکند. دهمین نمایشگاه بینالمللی کتاب کردستان میتواند نقطه شروعی برای عبور از تعاملهای موردی و حرکت به سمت دیپلماسی فرهنگی پایدار باشد. در همین بستر میتوان شبکهای از ناشران، نویسندگان و مترجمان دو سوی مرز ایجاد کرد؛ آثار قابل ترجمه را شناسایی کرد؛ تبادل حق انتشار را توسعه داد و پروژههای مشترک ترجمه و انتشار تعریف کرد.
سلیمی ادامه داد: میتوان فراتر از این شبکهسازی و تبادل حق انتشار رفت و یک طرح مشترک حمایت از ترجمه ادبیات ایران و اقلیم کردستان طراحی کرد. چنین طرحی میتواند به ترجمه آثار شاخص نویسندگان ایرانی به زبان کردی رایج در اقلیم و همچنین ترجمه آثار ارزشمند اقلیم به فارسی کمک کند. اگر دهمین نمایشگاه بینالمللی کتاب کردستان بتواند حتی چند قرارداد یا همکاری پایدار در حوزه ترجمه و نشر میان دو سوی مرز ایجاد کند، اثر آن بسیار فراتر از چند روز برگزاری نمایشگاه خواهد بود. من این فرصت را یک ظرفیت مهم در حوزه دیپلماسی فرهنگی، دیپلماسی ادبی و اقتصاد نشر میدانم. شاید بتوانم اهمیت آن را اینگونه خلاصه کنم که کتاب میتواند مرزهای جغرافیایی را که به نظر میرسد مانع ارتباط میان جوامع شدهاند، به مسیری برای گفتوگوی فرهنگی تبدیل کند.
این استاد دانشگاه درباره نقش دهمین نمایشگاه بینالمللی کتاب کردستان در شرایط کنونی کشور گفت: در شرایط امروز، جامعه بیش از همیشه به فضاهای گفتوگو، معنا، امید، یادگیری و فهم متقابل نیاز دارد و کتاب یکی از مهمترین ابزارهای ایجاد چنین فضایی است. کتاب میتواند به افزایش قدرت تحلیل جامعه، تقویت گفتوگو، توسعه سرمایه اجتماعی و ایجاد ارتباط میان نسلها کمک کند. به همین دلیل، نمایشگاه بینالمللی کتاب کردستان را نباید صرفاً یک فعالیت فرهنگی یا اقتصادی دانست؛ این رویداد میتواند بستری برای شکلگیری همین فضاهای گفتوگو و یادگیری جمعی در استان باشد.
وی افزود: ما امروز با نسلی مواجهیم که بخش بزرگی از تجربه زیسته خود را در فضای دیجیتال شکل میدهد. اگر میخواهیم کتاب همچنان در زندگی نسل جدید جایگاه داشته باشد، باید کتاب را از یک کالای فرهنگی به یک تجربه فرهنگی تبدیل کنیم. برگزاری نمایشگاه کتاب، نشست، گفتوگو، کارگاه، دیدار با نویسنده و فعالیتهای تعاملی از این دست میتوانند این تجربه را ایجاد کنند.
سلیمی ادامه داد: نمایشگاه بینالمللی کتاب کردستان میتواند به احیای زیست فرهنگی استان کمک کند. منظور من فضایی است که در آن دانشگاهی، دانشآموز، معلم، نویسنده، هنرمند، ناشر و شهروند عادی در کنار یکدیگر قرار بگیرند و درباره فرهنگ و آینده جامعه گفتوگو کنند. این موضوع از منظر عدالت فرهنگی نیز اهمیت دارد؛ دسترسی به کتاب و منابع فرهنگی نباید محدود به مراکز بزرگ کشور باشد. ساکنان استانهای دور از پایتخت هم حق دارند به تازههای نشر و فضای فرهنگی دسترسی داشته باشند. نمایشگاههای استانی مانند نمایشگاه بینالمللی کتاب کردستان، میتوانند بخشی از فاصله میان مرکز و شهرهای دیگر را در حوزه دسترسی فرهنگی کاهش دهند.
وی تأکید کرد: در شرایطی که جامعه با مسائل و پرسشهای متعددی در حوزه اقتصاد، فرهنگ، هویت و آینده نسل جوان روبهروست، فرهنگ نباید از متن جامعه فاصله بگیرد. برنامههای جنبی دهمین نمایشگاه بینالمللی کتاب کردستان میتوانند به موضوعات واقعی و دغدغههای نسل جدید بپردازند و نشان دهند که کتاب هنوز میتواند درباره مسائل امروز جامعه با ما گفتوگو کند. یکی از مهمترین کارکردهای این رویداد فرهنگی در شرایط امروز، بازگرداندن امید به امکان گفتوگو و یادگیری جمعی است.
جمال سلیمی همچنین با اشاره به اینکه ظرفیت فرهنگی کردستان یک سرمایه ملی است، گفت: باید به کردستان بهعنوان یکی از کانونهای مهم تولید، انتقال و گفتوگوی فرهنگی ایران نگاه کنیم؛ نه صرفاً میزبان یک نمایشگاه کتاب. کردستان و مردم کردزبان ایران، سرمایهای بزرگ و چندلایه در حوزه فرهنگ و ادبیات دارند. این سرمایه فقط در شعر و داستان خلاصه نمیشود؛ مجموعهای از زبان، ادبیات، تاریخ، موسیقی، فرهنگ شفاهی، دانش بومی، اندیشه و تجربه تاریخی را دربرمیگیرد. ظرفیت فرهنگی کردستان را باید یک سرمایه ملی دانست؛ سرمایهای که میتواند در توسعه فرهنگی ایران و در ارتباط فرهنگی با جهان پیرامون نقشآفرین باشد.
وی افزود: موضوع خدمات متقابل زبان فارسی و زبان کردی برای من اهمیت ویژهای دارد. فارسی و کردی در کنار سایر گونههای زبانی در کشور میتوانند در یک رابطه همافزا، یکدیگر را غنی کنند. هر دو حامل بخش مهمی از تاریخ و تمدن این سرزمیناند و در طول تاریخ در شکلگیری و انتقال میراث فرهنگی ایران نقش داشتهاند. زبان فارسی از ظرفیتهای ادبی و فرهنگی زبان کردی بهره برده و زبان فارسی نیز بهعنوان یکی از زبانهای مهم علمی و ادبی منطقه، امکان ارتباط گستردهتر آثار و اندیشههای کردی را با حوزه فرهنگی ایران فراهم کرده است.
رئیس سابق بنیاد نخبگان استان کردستان ادامه داد: یکی از جلوههای ارزشمند این تعامل، نقش اندیشمندان، مترجمان و اهل قلم کرد در خدمت به زبان و فرهنگ فارسی است. در دورههای مختلف، دانشمندان و نویسندگان برخاسته از مناطق کردنشین در حوزههای علمی، فلسفی، تاریخی، ادبی و فرهنگی به تولید، انتقال و گسترش دانش در قلمرو زبان فارسی کمک کردهاند. در دوره معاصر نیز مترجمان و اهل قلم کردستان در معرفی آثار ماندگار علمی، ادبی و تاریخی جهان به جامعه فارسیزبان نقش قابلتوجهی داشتهاند. این سهم باید بیشتر دیده، مستند و معرفی شود.
سلیمی افزود: امروز فرصت بسیار بزرگی پیش روی ماست. همانگونه که مترجمان و اندیشمندان کرد در دورههای مختلف در انتقال آثار و اندیشههای جهان به حوزه فارسی نقش داشتهاند، امروز میتوان از ظرفیت همین جامعه فرهنگی برای ترجمه معکوس و معرفی ادبیات و فرهنگ ایران و کردستان به جهان استفاده کرد.
این استاد دانشگاه تأکید کرد: مردم کردزبان ایران، بهویژه مردم فرهنگی کردستان، از ظرفیت بسیار بالایی برای ایفای چنین نقشی برخوردارند. پشتوانه ادبی و تاریخی، علاقه عمیق به زبان و ادبیات، حضور دانشگاهیان و پژوهشگران، شاعران و نویسندگان توانمند، مترجمان و ناشران فعال و همچنین پیوندهای فرهنگی با اقلیم کردستان، مجموعهای از ظرفیتهاست که اگر به شکل هدفمند در کنار یکدیگر قرار گیرند، میتوانند کردستان را به یکی از کانونهای مهم دیپلماسی فرهنگی و ادبی ایران تبدیل کنند.
سلیمی در پایان گفت: امیدوارم دهمین نمایشگاه بینالمللی کتاب کردستان، علاوه بر اینکه پایانبخش وقفهای ۶ساله است، آغازی برای نگاهی تازه به جایگاه فرهنگی کردستان باشد. همان جایگاهی که در آن، ظرفیتهای ادبی، زبانی و تاریخی استان بهدرستی دیده و معرفی میشوند. در این نگاه، کردستان محل تلاقی زبانها، ترجمهها، اندیشهها و فرهنگهاست و میتواند در ارتباط فرهنگی ایران با منطقه و جهان نقش مهمی ایفا کند. شاید زیباترین اتفاق این باشد که فارسی و کردی علاوهبر مرزهای زبانی، در کنار یکدیگر و در افق مشترک فرهنگ و دانایی به گفتوگو بنشینند. اگر این اتفاق بیفتد، نمایشگاه کتاب کردستان میتواند یک پیام مهم برای آینده داشته باشد؛ این پیام که کردستان بخشی از جغرافیای ایران است و در کنار آن، بخشی از حافظه فرهنگی، سرمایه انسانی و قدرت نرم ایران نیز به شمار میآید.
دهمین نمایشگاه کتاب کردستان به همت خانه کتاب و ادبیات ایران، با همکاری اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان کردستان و حمایت معاونت امور فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، از ۱۶ تا ۲۲ شهریور ۱۴۰۵ در محل دائمی نمایشگاه بینالمللی سنندج برگزار میشود.
دوست دارم برای شرکت در نمایشگاه کتاب به تهران بیایم/ تجربه مسحورکننده هزارویکشب
اگر ما راوی نباشیم نیویورک تایمز روایتش از «وضعیت فرهنگ در جنگ خاورمیانه» را مسلط میکند
