قلمرو کتاب در جغرافیای گفت‌وگو با کودکان و نوجوانان/ 5
نبود گفت‌وگوی همدلانه، نوجوانان را به رفتارهای پرخطر می‌کشاند/ کتاب گفت‌وگوی نوجوان با خودش را ممکن می‌کند
سپیده نیکرو با اشاره به اینکه نبود گفت‌وگوی همدلانه نوجوانان را به رفتارهای پرخطر می‌کشاند، کتاب را دریچه‌ای برای درک احساسات و آغاز این گفت‌وگو با کودکان و نوجوانان دانست.
سپیده نیکرو؛ نویسنده و موسس «خانه نوجوان» به ستاد خبری سی‌وچهارمین دوره هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران گفت: متاسفانه با وجود پیشرفت‌های خوبی که روابط والدین با کودکان و نوجوانان در سال‌های اخیر داشته است، هنوز بسیاری از نوجوانان از گفت‌وگوی همدلانه و عمیق با خانواده محروم‌اند؛ درحالی‌که این گفت‌وگوها نقش مهم و موثری در ایجاد زیرساخت‌های فکری نوجوانان دارند.
وی افزود: گاهی گفت‌وگو در خانواده به هماهنگی امور انضباطی یا مسائل مربوط به مدرسه و کلاس‌های مختلف محدود می‌شود. در این صورت نوجوانان احساس می‌کنند کسی نیست که به دغدغه‌ها و احساسات واقعی‌شان گوش دهد و آنها را جدی بگیرد. این تنهایی عاطفی برای آنها بار سنگینی دارد و می‌تواند آنها را به رفتارهای پرخطر بکشاند.
موسس «خانه نوجوان» درباره آسیب‌های نبود گفت‌وگو با کودکان و نوجوانان در شرایط بحرانی گفت: جنگ اخیر نشان داد که مدرسه‌ها در همدلی با کودکان و نوجوانان ناتوان هستند. در روزهای جنگ، در حالی که کلاس‌های درس مدارس به صورت برخط برگزار می‌شد، همان فشار برنامه‌ریزی درسی و تکالیف مدرسه بر دوش کودکان و نوجوانان ماند و هیچ فرصتی برای گفت‌وگو درباره ترس و نگرانی‌شان باز نشد.
نویسنده رمان نوجوان «کارگاه خانم جان» ادامه داد: البته این رویکرد در سطح کلان به برنامه‌ریزی‌ها و بخشنامه‌های آموزش و پرورش مربوط است؛ اما برای نوجوانانی که این روزها با آنها گفت‌وگو می‌کنم، همین فشار به شکاف بزرگی میان آنها و مدرسه انجامیده است. برخی از این نوجوانان از اینکه کسی به ترس‌هایشان زیر بمباران توجه نداشته و حتی از آنها نپرسیده که زنده هستند یا نه، نقد جدی دارند و این رویکرد را غیرانسانی می‌دانند.
نویسنده رمان نوجوان «طلسم شهر برف» درباره نقش کتاب در آماده‌سازی ذهن کودکان و نوجوانان برای گفت‌وگو درباره بحران گفت: کتاب‌های کودک و نوجوان نوعی دریچه‌اند که کودکان و نوجوانان با کمک آنها ابتدا در درون خود با خود گفت‌وگو می‌کنند، احساسات خود را درک می‌کنند و راه مناسبی برای ابراز این احساسات پیدا می‌کنند. گاهی کودکان چیزی را احساس می‌کنند، اما نمی‌دانند این احساس چیست یا چگونه باید آن را به دیگران بگویند.
وی اضافه کرد: کتاب‌ها روش‌های عملی برای درک خود و دیگری به کودکان و نوجوانان ارائه می‌دهند؛ به‌ویژه کتاب‌هایی که از زندگی مشابه زندگی خود آنها می‌گویند، چون کودک یا نوجوان خود را در آینه داستان می‌بیند و راحت‌تر با آن ارتباط می‌گیرد. به همین دلیل است که گاهی کتاب‌های تالیفی ارتباط اثرگذارتری با کودکان و نوجوانان پیدا می‌کنند. من نیز به‌عنوان نویسنده به این رویکرد توجه دارم و در زمان کرونا تلاش کردم احساسات نوجوانان در آن بحران را، در قالب یک رمان به رشته تحریر درآورم.
نیکرو درباره معیارهای انتخاب کتاب مناسب برای آموزش گفت‌وگو، همدلی و تاب‌آوری به کودکان و نوجوانان گفت: به نظرم بهترین کتاب‌ها همان‌هایی هستند که با توجه به علایق خود کودکان و نوجوانان انتخاب می‌شوند. روند تاثیرگذاری یک کتاب مانند علم ریاضی، صفر و صدی نیست؛ برداشت افراد از کتاب‌ها متفاوت است. ممکن است کتابی جنایی که درباره حل یک معما یا رویارویی با خطر نوشته شده است، ناگهان برای یک کودک یا نوجوان نوعی تمرین تاب‌آوری محسوب شود؛ در حالی که کتابی که با همین هدف و به صورت مستقیم نوشته شده است، لزوما برای همان کودک یا نوجوان تاثیر مشابهی نداشته باشد.
نویسنده کتاب «قصه‌های حیوانکی» اضافه کرد: با این حال، قهرمانان داستان‌های کودکان و نوجوانان معمولا ویژگی‌های فردی اثرگذاری دارند و در بحران‌ها سرنوشت خود و دیگران را در دست می‌گیرند. همین موضوع کودکان و نوجوانان را به این فکر می‌اندازد که در بحران‌ها چگونه عمل کنند و شرایط سخت را چگونه تاب بیاورند. بنابراین بهتر است والدین، کودکان و نوجوانان را برای خرید کتاب به مراکز معتبر ببرند و کمی به آنها آزادی عمل برای انتخاب کتاب بدهند.
نیکرو درباره مهم‌ترین موانع گفت‌وگو با کودکان و نوجوانان در شرایط بحرانی گفت: والدین به دلیل اینکه ترجیح می‌دهند استرس‌های خود را پنهان کنند، گفت‌وگو نکردن را نوعی حفاظت از سلامت روان کودکان و نوجوانان می‌پندارند. باید توجه داشت که برای کودکان و نوجوانان گاهی ندانستن، بیشتر از آگاه شدن به شرایط استرس‌زا است. هنگامی که کودک یا نوجوان احساس کند اطلاعاتی از او پنهان شده است، بیشتر می‌ترسد؛ چون حس می‌کند کنترلی بر محیط اطرافش ندارد و نمی‌داند چه اتفاقی در انتظار او و خانواده‌اش است.
وی افزود: بهتر است والدین، فرزندان را به گفت‌وگو تشویق کنند، از ترس‌های خود بگویند، هر تصمیمی را مسئولانه با کودک در میان بگذارند و همواره تاکید کنند که با وجود بحران، برای محافظت از او در هر شرایطی آماده‌اند. والدین همچنین باید تا آنجا که می‌توانند، بخشی از برنامه‌های معمول روزانه مورد علاقه کودک یا نوجوان را در شرایط بحرانی حفظ کنند. کتاب خواندن، فیلم دیدن، شرکت در کلاس‌های آنلاین، فعالیت‌های هنری یا ورزشی، در حد مقدور و در خانه و با همراهی والدین، کمک می‌کند ذهن کودکان و نوجوانان از حالت بحران خارج شود و احساس امنیت بیشتری داشته باشد.
سی‌وچهارمین دوره هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران با شعار «با کتاب گفت‌وگو کنیم» از بیست‌وسوم تا سی‌ام آبان (۱۴۰۵) در سراسر کشور برگزار می‌شود.
دوست دارم برای شرکت در نمایشگاه کتاب به تهران بیایم/ تجربه مسحورکننده هزارویکشب
اگر ما راوی نباشیم نیویورک تایمز روایتش از «وضعیت فرهنگ در جنگ خاورمیانه» را مسلط می‌کند
