هشتمین دوره هفته ملی کتاب کشاورزی و منابع طبیعی در سیوچهارمین دوره هفته کتاب، با معرفی ۱۳ نویسنده، ناشر و نشریه برتر به پایان رسید. حفظ امنیت غذایی با اتکا به دانش و فناوری مطالبه اصلی این دوره بود.
به گزارش ستاد خبری سیوچهارمین دوره هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران، مراسم بزرگداشت هشتمین دوره هفته ملی کتاب کشاورزی و منابع طبیعی، همزمان با سیوچهارمین دوره هفته کتاب، دوشنبه (۲۵ آبان ۱۴۰۵) در سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی (تات) برگزار شد. در این مراسم غلامرضا گلمحمدی؛ معاون وزیر جهاد کشاورزی و رئیس سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، نادر قلیابراهیمی؛ عضو کمیسیون کشاورزی، آب و منابع طبیعی مجلس شورای اسلامی، غلامرضا امیرخانی؛ رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، عبدالرضا نوروزیچاکلی؛ رئیس پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران (ایرانداک)، حجتالاسلام والمسلمین محمد رحیمی آنالوجه؛ نماینده ولیفقیه در سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی و علیاکبر نوروزی؛ دبیر ستاد برگزاری هشتمین دوره هفته ملی کتاب کشاورزی و منابع طبیعی، سخن گفتند.
دسترسی الکترونیکی به منابع کشاورزی توسعه مییابد
غلامرضا گلمحمدی در این مراسم با تاکید بر پیوند دانش مکتوب با عمل گفت: دانش مکتوب زمانی ارزشمند است که از کتابخانهها و مراکز پژوهشی به عرصه عمل و تولید راه پیدا کند و در خدمت حل مسائل بخش کشاورزی قرار گیرد.
وی با اشاره به آغاز به کار تالار تخصصی کتب کشاورزی و منابع طبیعی در سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران افزود: این مجموعه با برخورداری از بیش از ۶۰ هزار اثر، بستری ارزشمند برای دسترسی دانشجویان، پژوهشگران و علاقهمندان به منابع علمی تخصصی فراهم کرده است. توسعه دسترسی الکترونیکی به منابع علمی و تقویت زیرساختهای اطلاعرسانی از برنامههای پیشروست و گسترش فرهنگ کتابخوانی و بهرهگیری کاربردی از دانش باید با جدیت دنبال شود.
معاون وزیر جهاد کشاورزی درباره پایداری تولید بخش کشاورزی در سالهای اخیر گفت: عبور از شرایط دشوار و استمرار تولید در بخش کشاورزی، حاصل تلاش کشاورزان، بهرهبرداران، کارشناسان و مجموعه وزارت جهاد کشاورزی و اتکای این بخش به دانش، فناوری و برنامهریزی علمی است. سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی وظیفه دارد از دانش و فناوری تولیدشده حمایت کند، فناوریهای موردنیاز را به عرصه تولید وارد سازد و برای تامین امنیت غذایی کشور در سالهای آینده برنامهریزی کند. حفظ امنیت غذایی و پاسخگویی به نیازهای آینده کشور، مستلزم پیوند موثر پژوهش با تولید و بهرهگیری مستمر از دانش و فناوری است.
گلمحمدی با اشاره به اجرای بند ث ماده ۳۳ برنامه هفتم پیشرفت و تصویب ساختار این سازمان در شورای عالی اداری ادامه داد: شرایط اقلیمی، محدودیت منابع آب و خاک و نیازهای آینده کشور، تقویت توان علمی بخش کشاورزی را ضروری ساخته است. حمایت از دانش و فناوری تولیدشده در داخل و برنامهریزی بلندمدت برای نیازهای آینده، از الزامات حفظ امنیت غذایی کشور است و انتظار میرود کمیسیون کشاورزی، آب و منابع طبیعی مجلس شورای اسلامی از این سازمان و ماموریتهای پژوهشی آن حمایت کند.
فاصله توانمندی دانشبنیانها با بهرهگیری از آنها زیاد است
نادر قلیابراهیمی در این مراسم با تاکید بر فاصله جایگاه اقتصادی کشاورزی با اعتبارات آن گفت: بر اساس آمار رسمی بانک مرکزی، سهم بخش کشاورزی در اقتصاد ملی ۱۰.۸ درصد است. سهم این بخش از اعتبارات تخصیصی در بودجههای سنواتی معمولا حدود ۲ تا ۳ درصد بوده است. این فاصله ضرورت بازنگری در نحوه تخصیص منابع و حمایتهای مالی از بخش کشاورزی را نشان میدهد. منابع قابل توجهی برای تقویت حوزه فناوری و دانشبنیان و حمایت از فعالیتهای پژوهشی در نظر گرفته شده است و باید با پیگیری وزارت جهاد کشاورزی و سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، زمینه تخصیص و بهرهبرداری موثر از آنها فراهم شود.
عضو کمیسیون کشاورزی مجلس شورای اسلامی درباره شرکتهای دانشبنیان کشاورزی افزود: با وجود ظرفیتهای ایجادشده، هنوز فاصله قابل توجهی میان توانمندیهای موجود و میزان بهرهگیری از آنها وجود دارد. موسسات تحقیقاتی، مراکز پژوهشی، ایستگاههای تحقیقاتی و آزمایشگاههای تخصصی سازمان تات، سرمایه ارزشمندی برای توسعه کشاورزی کشور هستند و خدمات علمی و فنی آنها میتواند در حمایت از کشاورزان، دامداران، مرتعداران و فعالان حوزه آبزیپروری اثرگذار باشد.
وی درباره الزامات افزایش بهرهوری در بخش کشاورزی ادامه داد: باید با استفاده بهینه از منابع موجود، فناوریهای نوین و دستاوردهای پژوهشی، امکان افزایش تولید را با حداقل مصرف آب و خاک فراهم کنیم. مردم شایسته بهترین خدمات و فرصتها هستند و مسئولیتهای مدیریتی باید در اختیار افرادی قرار گیرد که از توانایی، تخصص، شایستگی و کفایت لازم برای پیشبرد امور برخوردارند.
مرجعیت علمی با اثرگذاری محقق میشود
عبدالرضا نوروزیچاکلی در این مراسم با تشریح الزامات دستیابی به مرجعیت علمی گفت: مرجعیت علمی به معنای پیشگامی در حوزههای دانش و فناوری، توانمندی در مرزهای دانش و برخورداری از جایگاهی اثرگذار در توسعه و پیشرفت علمی است. تحقق این جایگاه میتواند اقتدار علمی کشور را افزایش دهد و زمینه گسترش تعاملهای بینالمللی را فراهم کند. کتابها صرفا ابزار انتقال اطلاعات نیستند. این آثار در شکلدهی مبانی نظری و فلسفی رشتههای علمی، تغییر نگرشها و تثبیت چارچوبهای معرفتی و روششناختی نقش اساسی دارند.
رئیس پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران درباره نسبت مقاله و کتاب افزود: مقالات علمی در معرفی مفاهیم و واژگان جدید نقشآفرین هستند. تثبیت و گسترش این مفاهیم در حوزههای تخصصی تا حد زیادی از طریق کتابها صورت میگیرد. کتابهای تخصصی با ایجاد زمینه بحث و نقد علمی، به شکلگیری گفتمان علمی و شناسایی اولویتهای پژوهشی کمک میکنند. برای تقویت جایگاه علمی کشور باید فعالیتهای پژوهشی به سمت حل مسائل جامعه هدایت شوند و به افزایش نفوذ اجتماعی پژوهش و پاسخگویی به نیازهای صنعت منجر شود.
این پژوهشگر حوزه علم اطلاعات درباره نظام ارزیابی پژوهش ادامه داد: ارزیابی پژوهشگران و آثار علمی نباید صرفا بر تعداد کتابها و منابع منتشرشده استوار باشد. میزان تاثیرگذاری آثار در حل مسائل جامعه، عمق علمی پژوهشها و کیفیت دستاوردهای علمی نیز باید در این ارزیابیها مورد توجه قرار گیرد. در حوزههایی مانند کشاورزی، بسیاری از فعالیتها ماهیتی گروهی دارند و نظام ارزیابی باید متناسب با ویژگیها و اقتضائات هر رشته و سازمان طراحی شود. توسعه پژوهشهای بینرشتهای، گسترش تعاملهای علمی بینالمللی، تقویت ارتباط دانشگاه با صنعت و حفظ سرمایه انسانی متخصص از دیگر الزامات ارتقای مرجعیت علمی است. این مراکز باید در تولید کتابهای تخصصی، کیفیت، عمق علمی و میزان اثرگذاری آثار را در اولویت قرار دهند. کتابهای تخصصی و منابع آموزشی دانشگاهی علاوه بر شکلدهی به بنیان فکری نسل آینده پژوهشگران، میتوانند در جهتدهی به مسیر علمی کشور نقشآفرین باشند.
هوشمندسازی به محورهای هفته کتاب کشاورزی اضافه شد
علیاکبر نوروزی در این مراسم با تشریح روند برگزاری هشتمین دوره هفته ملی کتاب کشاورزی و منابع طبیعی گفت: فرآیند اجرایی از اردیبهشت 1405 و با تشکیل دبیرخانه و مکاتبه با دانشکدههای کشاورزی و منابع طبیعی آغاز شد و آثار دریافتی در قالب نسخههای چاپی و الکترونیکی مورد بررسی و داوری قرار گرفتند. آثار ارسالی در ۱۰ حوزه موضوعی از جمله آب، خاک، ماشینآلات، مسائل اقتصادی و اجتماعی و هوشمندسازی کشاورزی بررسی شدند. به دلیل افزایش آثار مرتبط با فناوریهای نوین، حوزه هوشمندسازی امسال به محورهای ارزیابی اضافه شد و در مجموع ۱۱۴ اثر در بخشهای مختلف دریافت و ارزیابی شد.
دبیر ستاد برگزاری هشتمین دوره هفته ملی کتاب کشاورزی و منابع طبیعی درباره معیارهای داوری این دوره افزود: سال انتشار اثر، اعتبار علمی و کتابشناختی، تازگی محتوا، گستره مخاطبان، اعتبار ناشر، تخصص مولفان و ساختار محتوایی کتاب در ارزیابی مورد توجه قرار گرفت. بیش از ۲۰ دانشگاه، ۲۱ موسسه و ۳۴ مرکز تحقیقاتی در کنار دستگاههای اجرایی، ناشران و بخش خصوصی در این رویداد مشارکت داشتند. ارزیابی آثار ترویجی با همکاری استادان دانشگاههای تهران و تربیت مدرس و متخصصان سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی انجام شد و از میان ۲۸ نشریه ترویجی این سازمان، یک نشریه بهعنوان اثر برتر و یک نشریه شایسته تقدیر انتخاب شد. انتخاب مجلات علمی برتر با اتکا به ارزیابی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری انجام شد.
رئیس مرکز فناوری اطلاعات و اطلاعرسانی سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی در بخش دیگری از سخنان خود درباره پایش ماهوارهای اراضی گفت: پایش ماهوارهای یکی از ابزارهای مهم این سازمان برای نظارت بر اجرای الگوی کشت است. با استفاده از دادههای رایگان ماهوارههای سنتینل۲، تصاویر مناطق مختلف کشور دریافت و پردازش میشود و این تصاویر امکان پایش مستمر اراضی را در دورههای زمانی حدود پنجروزه فراهم میکنند. هر تصویر ماهوارهای شامل میلیونها سلول اطلاعاتی با قدرت تفکیک مکانی ۱۰ متر است و پردازش این حجم از دادهها در مقیاس ملی با رایانههای معمولی امکانپذیر نیست. مرکز داده و زیرساخت پردازشی سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی در تبدیل تصاویر خام به نقشههای کاربردی نقش مهمی دارد.
وی ادامه داد: در مرحله نخست، نقشه پوشش گیاهی کشور تهیه میشود و پس از تفکیک اراضی کشاورزی از سایر پوششها، اطلاعات اراضی زراعی آبی و دیم استخراج میشود. تاکنون نقشههای تخصصی حدود هشت محصول از جمله گندم، جو، برنج، کلزا، ذرت، یونجه، سیبزمینی و پیاز تهیه شده و اطلاعات مربوط به حدود ۲۴ استان کشور آما ده است. این نقشهها میتوانند در اختیار وزارت جهاد کشاورزی و سایر دستگاههای مرتبط قرار گیرند و مبنای تصمیمگیری درباره سطح زیرکشت و میزان انطباق تولید با برنامههای مصوب باشند. یکی از مطالعات انجامشده، بررسی تغییرات سطح زیرکشت در حوضه زایندهرود از سال ۱۳۵۴ تا ۱۴۰۴ است. ارائه دادههای مستند و نقشههای مکانی میتواند به شناخت دقیقتر تحولات منطقهای و بررسی تغییرات الگوی کشت کمک کند و زمینه گفتوگوی علمی میان دستگاههای اجرایی و استانهای مرتبط را فراهم کند.
کتاب همچنان مرجع معتبر انتقال دانش است
غلامرضا امیرخانی در این مراسم با تاکید بر اعتبار کتاب گفت: با وجود توسعه فناوریهای نوین و تغییر شیوههای دسترسی به اطلاعات، کتاب همچنان یکی از معتبرترین منابع انتقال دانش و دستیابی به اطلاعات مستند است. گسترش اطلاعات ناقص و فاقد پشتوانه علمی در فضای مجازی، توجه بیشتر به منابع علمی و مستند را ضروری ساخته است و تقویت فرهنگ کتابخوانی با مشارکت خانوادهها، مدارس و نهادهای فرهنگی باید از دوران کودکی مورد توجه قرار گیرد. برای حفظ جایگاه کتاب در زندگی نسل جوان، باید راهکارهای متناسب با تغییرات فناوری طراحی شود. دستاوردهای سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی در انتشار آثار علمی و توسعه پایگاههای اطلاعاتی، بخشی از سرمایه علمی کشور محسوب میشود و بخشی از این منابع در کتابخانه ملی نیز در دسترس علاقهمندان و پژوهشگران سراسر کشور قرار میگیرد.
هر موسسه هرماه یک کتاب معرفی کند
حجتالاسلام والمسلمین محمد رحیمی آنالوجه در این مراسم با اشاره به سرنوشت بسیاری از آثار علمی گفت: بسیاری از کتابهای ارزشمند پس از انتشار، صرفا در کتابخانهها و آرشیوها باقی میمانند. حتی متخصصان و فعالان یک حوزه نیز ممکن است از آثار منتشرشده در زمینه تخصصی خود اطلاع کافی نداشته باشند. هر کتاب حاصل سالها تجربه، تحقیق و تلاش علمی یک پژوهشگر است و معرفی هدفمند این آثار میتواند زمینه بهرهگیری بیشتر جامعه علمی از دانش تولیدشده را فراهم کند. معرفی کتاب فرصتی برای ارتباط مخاطبان با اندیشه نویسندگان است و این ارتباط میتواند انگیزه مطالعه و استفاده از دستاوردهای علمی را افزایش دهد.
مسئول حوزه نمایندگی ولیفقیه در سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی درباره تجربه طرح هر ماه یک یار مهربان توضیح داد: این تجربه میتواند الگویی برای معرفی مستمر آثار در موسسات باشد و موسسات و مراکز تحقیقاتی این سازمان میتوانند با معرفی حداقل یک کتاب در هر ماه، نقش فعالتری در ترویج دانش مکتوب کشاورزی ایفا کنند. پیش از این، بسیاری از کتابخانههای تخصصی کشاورزی بهصورت پراکنده فعالیت میکردند و ایجاد یک مجموعه تخصصی میتواند به انسجام منابع و تسهیل بهرهمندی پژوهشگران کمک کند. در کنار تجمیع منابع، باید زمینه آگاهی مراکز دانشگاهی از ظرفیتهای این کتابخانه فراهم شود. معرفی مستمر کتاب در موسسات تحقیقاتی و توسعه دسترسی دیجیتال به منابع علمی، دو ظرفیت مکمل برای افزایش بهرهمندی جامعه علمی و اجرایی کشور از دانش تولیدشده در بخش کشاورزی و منابع طبیعی است.
برگزیدگان هشتمین هفته ملی کتاب کشاورزی و منابع طبیعی اعلام شدند
در پایان این مراسم از برگزیدگان هشتمین هفته ملی کتاب کشاورزی و منابع طبیعی تقدیر شد. اسامی برگزیدگان این دوره به شرح زیر است:
حسن احمدی، عضو هیات علمی دانشگاه تهران و رئیس گروه علوم کشاورزی فرهنگستان علوم بهعنوان نویسنده پیشکسوت برتر؛ کتاب «دانش تولید گیاهان زراعی ایران»، نوشته حسن امیریاوغان بهعنوان کتاب برتر؛ کتاب «محصولات تراریخته: قوانین و مقررات ایمنی زیستی»، نوشته غلامرضا صالحیجوزانی بهعنوان کتاب شایسته تقدیر؛ کتاب «تولید و مصرف گیاهان مرتعی ایران، جلد سوم: مراتع مناطق استپی و بیابانی ایران»، نوشته مرتضی اکبرزاده بهعنوان کتاب شایسته تقدیر؛ کتاب «زیستگاههای مصنوع ایران»، نوشته سیامک بهزادی بهعنوان کتاب شایسته تقدیر؛ مجله «باغبانی و تحقیقات پس از برداشت» به سردبیری فرید مرادینژاد بهعنوان مجله علمی برتر؛ نشریه «علوم و فنون دامپروری» به سردبیری نادر پاپی بهعنوان مجله ترویجی برتر؛ نشریه «حبوبات» به سردبیری همایون کانونی بهعنوان مجله ترویجی شایسته تقدیر؛ اثر «ارائه روشهای بهینه تولید بره در سامانه عشایری پرورش گوسفند»، نوشته محمود صحرائی بهعنوان اثر ترویجی برتر؛ اثر «مگس جالیز و روشهای مدیریت آن»، نوشته رضا نامداری بهعنوان اثر ترویجی شایسته تقدیر؛ دستنامه «ریزش دانه، مقاومت به آن و برداشت مکانیزه کنجد»، نوشته مجید غلامحسینی بهعنوان دستنامه برتر؛ سازمان ترویج مطالعه و نشر جهاد دانشگاهی بهعنوان ناشر برتر؛ مرکز نشر دانشگاهی بهعنوان ناشر شایسته تقدیر.
سیوچهارمین دوره هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران با شعار «با کتاب گفتوگو کنیم» از بیستوسوم تا سیام آبان (۱۴۰۵) در سراسر کشور برگزار میشود.