مدیرکل کتابخانههای عمومی آذربایجان غربی بیان کرد: کتابخانه در مقاطع حساس میتواند نقش پناهگاه را برای مردم ایفا کند و در افزایش تابآوری و تحمل بحرانها مؤثر باشد.
خدیجه معصومی؛ کتابدار و مدیرکل کتابخانههای عمومی آذربایجان غربی در گفتوگو با ستاد خبری سی وچهارمین دوره هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران به نقش کتابخانههای عمومی در شرایط بحران اشاره کرد و ادامه داد: یکی از مهمترین کارکردهای کتابخانههای عمومی بهویژه در شرایط بحرانی، یادآوری این موضوع به انسانهاست که در مواجهه با دشواریها تنها نیستند.
وی ادامه داد: در شرایطی مانند جنگ، شیوع بیماریها و بلایای طبیعی، انسانها علاوه بر خسارتهای مادی و مشکلات جسمی با فشارهای روانی، نگرانی نسبت به آینده، احساس ناامنی و گاهی انزوای اجتماعی مواجه میشوند. در چنین شرایطی، کتاب و کتابخانه میتوانند نقش مهمی در حفظ ارتباطات انسانی و تقویت امید ایفا کنند.
معصومی با اشاره به تجربه دوران کرونا افزود: در آن دوره با محدود شدن بسیاری از ارتباطهای حضوری، ضرورت حفظ ارتباطات فرهنگی و اجتماعی بیش از گذشته احساس میشد. فعالیتهای مجازی کتابخانهها، معرفی کتاب، نشستهای آنلاین و برنامههای فرهنگی در فضای مجازی از جمله اقداماتی بود که امکان تداوم ارتباط کتابداران با اعضا را فراهم کرد.
وی در ادامه با اشاره به اینکه در جریان جنگ رمضان و جنگ ۱۲ روزه نیز در مقاطعی امکان حضور تعدادی از همکاران ما در برخی کتابخانهها وجود نداشت، گفت: با این حال کتابداران تلاش کردند از طریق فضای مجازی در زمانهایی که اینترنت برقرار بود، ارتباط خود را با اعضا حفظ کنند و به ارائه خدمات بپردازند. برخی همکاران نیز روزهای مشخصی را برای حضور در کتابخانه در نظر گرفتند تا جریان امانت کتاب متوقف نشود.
مدیرکل کتابخانههای عمومی آذربایجان غربی به تجربه فعالیت کتابخانه مرکزی ارومیه در روزهای جنگ اشاره کرد و ادامه داد: ارومیه از نخستین شهرهایی بود که مورد بمباران قرار گرفت، اما کتابخانه مرکزی ارومیه در بیشتر روزهای جنگ فعال بود و خدمات امانت کتاب را ارائه میکرد. آمار امانت کتاب در آن روزها نیز قابل توجه بود. مردم در شرایطی که کشور درگیر جنگ بود، همچنان برای دریافت کتاب به کتابخانه مراجعه میکردند. این موضوع نشان میدهد که کتابخانه در مقاطع حساس میتواند نقش پناهگاه را برای مردم ایفا کند و در افزایش تابآوری و تحمل بحرانها موثر باشد.
معصومی افزود: با وجود قطع اینترنت و شرایط حساس امنیتی، افرادی بودند که بهطور مستمر با کتابخانه ارتباط برقرار میکردند و برای امانت گرفتن کتاب مراجعه داشتند. برخی از این افراد کتابها را به محله خود میبردند و میان اعضای خانواده و همسایگان توزیع میکردند. در واقع تلاش کردیم زمینهای فراهم شود تا مردم در آن روزها کتابها را امانت بگیرند و بهصورت خانوادگی و محلی مطالعه کنند.
وی درباره تاثیر این فعالیتها بر افراد در دوران بحران بیان کرد: مطالعه کتاب به افزایش تابآوری و تحمل شرایط دشوار کمک میکند. کتاب همچنین میتواند زمینهای برای آغاز گفتوگو باشد. وقتی افراد درباره موضوعات مختلف با یکدیگر صحبت میکنند، نوعی همافزایی و احساس مشترک میان آنها شکل میگیرد که به تحمل بهتر شرایط بحرانی کمک میکند.
معصومی با اشاره به این نکته که مهم است بدانیم که کتابخانه فقط محلی برای امانت کتاب نیست، ادامه داد: کتابخانه فضایی برای گفتوگو و تعامل میان گروههای مختلف مردم است. حتی اگر کتابخانه تعطیل شود، میتوان این ظرفیت را به خانههای مردم منتقل کرد. آنچه اهمیت دارد، حفظ و تقویت این ظرفیت در شرایط بحرانی است.
وی با تاکید بر اینکه کتابخانهها میتوانند نقش پناهگاه اجتماعی را برای مردم ایفا کنند، گفت: این موضوع را در مقاطع مختلف بهوضوح تجربه کردهایم. حتی در مناطقی که از سایر امکانات دور هستند و ممکن است تصور شود کتاب مخاطبان زیادی ندارد، شاهد بودهایم که افراد گروهگروه برای حضور در کتابخانه مراجعه میکنند؛ زیرا میدانند در آنجا میتوانند یک خاطره مشترک فرهنگی رقم بزنند.
مدیرکل کتابخانههای عمومی آذربایجان غربی ادامه داد: خاطره مشترک فرهنگی در زندگی همه ما وجود دارد، اما در دوران بحران شکل متفاوتی پیدا میکند و با احساس همدلی همراه میشود. از این منظر کتابخانه میتواند بهویژه در شرایط بحرانی نقش پناهگاه اجتماعی را برای مردم ایفا کند.
معصومی با تاکید بر اهمیت توجه به کارکرد روانی و اجتماعی کتابخانهها گفت: بحث پناهگاه روانی نکته مهمی است، اما قرار نیست کتابخانه را جایگزین مراکز تخصصی سلامت روان کنیم. هدف این است که فضایی فراهم شود تا از طریق مطالعه، ارتباط انسانی، فعالیتهای مشترک و گفتوگوی سازنده، به آرامش و تقویت تابآوری افراد کمک کنیم.
خدیجه معصومی در پایان بیان کرد: یکی از مهمترین درسهایی که میتوان از تجربه بحرانها گرفت این است که سرمایه اجتماعی جامعه فقط در نهادهای بزرگ یا برنامههای رسمی شکل نمیگیرد. گاهی در یک جمع کوچک کتابخوانی، در گفتوگوی یک کتابدار با کودکی نگران یا نوجوانی مضطرب و همچنین در نشستی که افراد فرصت پیدا میکنند تجربههای خود را با دیگران به اشتراک بگذارند، پیوندهای اجتماعی تقویت میشود. کتاب میتواند زبان مشترکی باشد که افراد با تجربهها و دیدگاههای متفاوت را به گفتوگو دعوت میکند.
سیوچهارمین دوره هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران با شعار «با کتاب گفتوگو کنیم» از بیستوسوم تا سیام آبان (۱۴۰۵) در سراسر کشور برگزار میشود.