کمال شفیعی گفت: «گفتوگو با کتاب» در واقع گفتوگویی بیواسطه و پنجرهای میان تجربه سالیان یک انسان، نویسنده یا پژوهشگر و ما بهعنوان خواننده است. از طریق این گفتوگو با حاصل خرد و تجربه چندینساله دیگران آشنا میشویم، بدون آنکه لازم باشد خودمان سالهای متمادی آن تجربهها را از سر بگذرانیم.
کمال شفیعی؛ نویسنده و شاعر در گفت و گو با ستاد خبری سی و چهارمین دوره هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران به اهمیت شعار «با کتاب گفتوگو کنیم» اشاره کرد و ادامه داد: این شعار بسیار زیباست و حتماً اندیشهای پشت آن وجود دارد که از مردم میخواهد کتاب را در زندگی خود قرار دهند. با این حال، مسئله صرفاً کتابخوانی یا قرار گرفتن کتاب در سبد خانوارهای ایرانی نیست؛ تجربه سالهای گذشته نشان داده است که این هدف بدون فراهم کردن بسترهای لازم امکانپذیر نخواهد بود.
وی ادامه داد: اگر بخواهیم درباره جوامع متمدن و پیشرفته و فرهنگ اجتماعی آنها صحبت کنیم، یکی از شاخصهایی که میتوان به آن توجه کرد، میزان مطالعه مردم است. البته میتوان با نگاهی خوشبینانه گفت که جوانان امروز نیز به کتاب علاقهمند شدهاند، اما همچنان به اقدامات زیربنایی بیشتری نیاز داریم تا مردم به کتاب و کتابخوانی علاقهمند شوند و کتاب در دسترس همگان قرار بگیرد.
شاعر کتاب «هر گلابی یک چراغ» استفاده از ظرفیت کتابهای صوتی و اپلیکیشنهای کتابخوانی را فرصتی برای گسترش دسترسی مردم به کتاب دانست و افزود: امروزه خوشبختانه کتابهای گویا و اپلیکیشنهایی که امکان مطالعه مجازی را فراهم کردهاند، فرصت مناسبی برای استفاده بیشتر مردم از کتاب به وجود آوردهاند. آنچه برای کتاب هزینه میکنیم، نوعی سرمایهگذاری است. این شعار نیز میتواند چنین پیامی داشته باشد که ما برای داشتن فکری بهتر و آیندهای بهتر سرمایهگذاری میکنیم.
این نویسنده حوزه کودک و نوجوان با تأکید بر اهمیت توجه به نیازهای فکری انسان بیان کرد: برای فهم بهتر جهان و رشد و تعالی به خوراک ذهن نیز نیاز داریم. اگر میخواهیم جامعهای بالنده و شکوفا و مردمی خردمند داشته باشیم، باید به غذای روح و اندیشه توجه کنیم. همانطور که برای جسم خود ارزش قائلیم، لباس میخریم و غذا میخوریم، باید بیش از آن به اندیشه خود اهمیت بدهیم؛ زیرا بدن سالم زمانی کارایی دارد که اندیشهای سالم و خردمند آن را هدایت کند و این امر از رهگذر کتاب امکانپذیر است.
شفیعی در ادامه با اشاره به معنای گفتوگو با کتاب و تاثیر آن بر ذهن و جهان فکری خواننده بیان کرد: این موضوع از منظر روانشناسی نیز بسیار جالب است. کتابهای خوب محصول خرد و تجربه چندینساله یک نویسنده یا حاصل پژوهشهای یک فرد یا گروهی از خردمندان جامعه هستند. ما معمولاً کتابهای خود را بر اساس نیازهایی که در طول زندگی با آنها مواجه میشویم یا بر مبنای علاقهمندیهایمان انتخاب میکنیم.
وی افزود: گفتوگو با کتاب، در واقع گفتوگویی بیواسطه و پنجرهای میان تجربه سالیان یک انسان، نویسنده یا پژوهشگر و ما بهعنوان خواننده است. از طریق این گفتوگو با حاصل خرد و تجربه چندینساله دیگران آشنا میشویم، بدون آنکه لازم باشد خودمان سالهای متمادی آن تجربهها را از سر بگذرانیم. این بخش زیبا و ارزشمند کتاب است که محصول خرد، تجربه و پژوهشهای سالیان یک نویسنده را با ما به اشتراک میگذارد.
نویسنده کتاب «اگر درخت ها پای رفتن داشتند» ادامه داد: هنگام خواندن کتاب، در لحظهها و بخشهای مختلف آن درگیر گفتوگو میشویم و از تجربههای نویسنده بهره میگیریم. گاهی نیز ممکن است کتابی را نپسندیم و درباره آن تأمل کنیم. کتابها در گفتوگو با انسانها امکان اندیشیدن و گسترش معناهایی را فراهم میکنند که پیش از این تجربه نکردهایم یا با نگاهی متفاوت به آنها نگریستهایم. این گفتوگومندی زمینه کشف لایههای بیشتری از ناشناختههای ذهنی هر فرد را فراهم میکند. چه چیزی زیباتر از اینکه در مواجهه با کتابی که برای خواندن انتخاب کردهایم، بتوانیم به رهیافتهای تازهای برسیم و با آنها به گفتوگو بنشینیم.
شفیعی با بیان اینکه کتاب بهعنوان صدای انسانهایی از زمانها و مکانهای دیگر است، گفت: وقتی کتابی تاریخی درباره ایران باستان میخوانیم، پنجرهای به گذشته باز میکنیم و خود را در دالانهای تاریخ مییابیم. وقتی اثری تحلیلی درباره ادبیات دوره صفویه مطالعه میکنیم، وارد آن دوره میشویم، تاریخ و فرهنگ آن را میشناسیم، با انسانهای آن دوران آشنا میشویم و سیر تحول زبان را دنبال میکنیم.
وی افزود: در حوزههای روانشناسی و جامعهشناسی نیز، بهویژه زمانی که کتابها ترجمه شده باشند، وارد جهانهایی میشویم که تجربه زیسته مستقیمی از آنها نداریم و با انسانهایی از فرهنگهای دیگر گفتوگو میکنیم. این آثار تجربههای زیستی تازهای را پیش روی ما قرار میدهند. برای مثال، وقتی رمان «برادران کارامازوف» را میخوانیم، با شخصیتهایی روبهرو میشویم که از تاریخی دیگر در زمان حال ما حضور پیدا میکنند و تجربههای خود را با ما به اشتراک میگذارند. ما با شخصیتهای این رمان زندگی میکنیم. این همان دستاوردی است که کتاب بیواسطه در اختیارمان قرار میدهد؛ شکستن مرزهای زمان و مکان و امکان گفتوگو با انسانهایی که پیش از این نمیشناختیم.
شفیعی در پاسخ به پرسشی درباره نسبت این شعار با وضعیت فرهنگی و اجتماعی امروز جامعه گفت: متأسفانه هرچه پیش میرویم، در جوامع مختلف، بهویژه جامعه ایران، با گفتوگومندی کمتری مواجه میشویم. بخشی از این مسئله به گسترش فضای مجازی برمیگردد. ما امروز حتی بخشی از گفتوگو با اعضای خانواده را از دست دادهایم. در گذشته، افراد دور کرسی یا سفره مینشستند و چهرهبهچهره با یکدیگر صحبت میکردند، اما امروز هرکدام از ما درگیر فضای مجازی شدهایم. در کنار یکدیگر نشستهایم، اما از هم دوریم و هرکدام با فردی در گوشه دیگری از جهان ارتباط داریم.
نویسنده کتاب «ابرها مسافرند» افزود: یکی از مشکلاتی که این پدیده برای جامعه جهانی و بهویژه جامعه ما ایجاد کرده، تنهایی مفرط انسانهاست. فضای مجازی ما را به تماشاگر زندگی دیگران تبدیل کرده است. هر فرد بر اساس علاقهمندی خود مطالبی را جستوجو میکند و میبیند، اما این ارتباط لزوماً به گفتوگو منجر نمیشود. در چنین شرایطی، کتاب میتواند امکان گفتوگومندی را فراهم کند؛ زیرا با مطالعه کتاب، دادهها و اطلاعات بیشتری در اختیار داریم و میتوانیم گفتوگوهای عمیقتری با مخاطبان و اطرافیان خود داشته باشیم.
وی شعار امسال هفته کتاب را یادآوری اهمیت حفظ فرصت گفتوگو دانست و گفت: این شعار حقیقتی را در خود پنهان دارد و به مردم هشدار میدهد که فرصت گفتوگو را از دست ندهند. هرکدام از ما به شکلی تدریجی و نامحسوس از اطرافیانمان فاصله میگیریم و به سوی افرادی میرویم که آنها را نمیشناسیم. این ارتباط از یک جهت خوب است، زیرا ما را با جهانهای دیگری آشنا میکند، اما از سوی دیگر، امکان گفتن و گفتوگوی متقابل را از ما میگیرد. ما بیشتر در حال شنیدن و دیدن هستیم و نمیدانیم مطالبی که میشنویم تا چه اندازه مفیدند و چقدر از آنها قابلیت گفتوگو و استفاده در زندگی را دارند.
شفیعی با تأکید بر ماهیت اجتماعی انسان ادامه داد: انسان ذاتاً موجودی اجتماعی و نیازمند گفتوگو و درک متقابل است. این درک متقابل از طریق گفتوگوی دوسویه و چندسویه شکل میگیرد، در حالی که فضای مجازی گاهی چنین امکانی را از افراد میگیرد و ارتباطات را بیشتر به نوعی خودنمایی و نمایش در این فضا تبدیل میکند.
وی اضافه کرد: ما میتوانیم از تجربههای بسیار دیگران در گفتوگو با کتابها بهره ببریم. همین گفتوگوها در حوزه کتاب و از پنجره کتاب است که زمینه صحبت با جامعه و اطرافیانمان را فراهم میکند. میتوانیم درباره تجربههایی که از خواندن کتابها به دست آوردهایم و برداشتهای متفاوتی که از یک اثر داریم، با یکدیگر صحبت کنیم.
کمال شفیعی در پایان با آرزوی گسترش فرهنگ کتابخوانی در جامعه گفت: برای مردم جامعهمان سلامتی آرزو میکنم و امیدوارم هر روز کتابخوانتر شوند و باب گفتوگو در جامعه باز بماند. ما بیش از آنکه به خوراک و پوشاک نیاز داشته باشیم، به گفتوگو، درک متقابل و فرهنگ کتاب و کتابخوانی نیازمندیم.
سیوچهارمین دوره هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران با شعار «با کتاب گفتوگو کنیم» از بیستوسوم تا سیام آبان (۱۴۰۵) در سراسر کشور برگزار میشود.