کنوانسیون برن، مانع اصلی مهمانی کتاب ایرانی/علی تهرانی
مشکلات نشر کتاب هرچه باشد، از چند حالت خارج نیستند؛ یا نویسنده باید موضوع خوبی برگزیند و بهخوبی هم از عهدهاش بربیاید، یا ناشر باید با استفاده از امکانات موجود کتاب را به زیبایی و با قیمتی مناسب منتشر کند، یا باید سیستم توزیع مناسبی باشد تا کتاب را به درستی در شبکه توزیع وارد کند تا در اسرع وقت به دست مخاطبانش برسد. حال سیاستهای اجرایی مدیران سطوح بالا و میانی وزارت ارشاد چگونه این نقاط را به هم پیوند میدهند تا کتاب در چرخهای مناسب بیفتد و از تولید تا توزیع را به خوبی بپیماید، هنر مدیریت است. نشر ایران نیازمند اقدام های کلان است تا ممیزی و توزیع؛ مشکل عمده نشر
در این باره اهالی کتاب مطالب باارزشی را عنوان کردهاند و خبرگزاریها هم پوشش دادهاند. ازجمله به گفته یک ناشر، مراکز دولتی در استانها باید مکانی برای دریافت و پخش کتابهای ناشران در نظر بگیرند تا آثار یادشده در اختیار مردم این مناطق قرار داده شوند. صادق سجادی به ایرنا گفته که توزیع کتاب برای ناشر بسیار اهمیت دارد و ناشر وقتی مجوز چاپ کتابی را دریافت میکند، انتظار دارد پس از چاپ، کتابش توزیع شود در غیر این صورت انتشار کتاب هیچ فایدهای برای او ندارد. سجادی کتاب را ارزانترین محصول فرهنگی دانسته و ادامه داده: «اکنون مشکل کتاب قیمت آن نیست، بلکه توزیع این محصول فرهنگی است.» این ناشر درباره ممیزی کتاب گفته: «روند ممیزی کتاب باید اصلاح شود. ما نویسندگانی داریم که بیش از یک سال وقت و انرژی خود را صرف نوشتن میکنند، اما وقتی کتاب برای بررسی و صدور مجوز به اداره ممیزی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی فرستاده میشود، ممیزان گاهی بدون دلیل آن را غیرقابل چاپ اعلام میکنند که با این اقدام نویسنده دیگر رغبتی برای ادامه تألیف از خود نشان نمیدهد.» سجادی افزوده: «همچنین این اقدام باعث تولید کتابهای بیکیفیت میشود که به کاهش مخاطب منجر خواهد شد.»
فرید مرادی، کارشناس نشر هم در روزنامه ایران این پرسش را مطرح کرده که اگر کار نشر، اقتصادی نیست چرا تا این حد متقاضی دارد؟ تعداد دارندگان جواز نشر در ایران معادل یا حتی اندکی بیش از کل ناشران اروپاست! آیا این جمعیت قابل توجه همه بی توجه اند و وارد کاری شدهاند که چشمانداز روشنی در برابر ندارد؟ شاید این موضوع، تناقض اصلی نشر کتاب در ایران است. او افزوده که مؤسسههای فرهنگی یکی از شاخصههای مورد توجه در جهان برای نشان دادن شاخصه توسعهاند، به همین دلیل صدور پروانه نشر برای متقاضیان سهل شده.
مرادی سپس با اشاره به عواملی که اوضاع نشر را در کشور به این روز درآوردهاند، نوشته: «نخست اینکه برخی ناشران غیرحرفهای و ناآشنا به کار که برای جلوگیری از ابطال جواز نشر خود مجبور بودند سالانه حداقل چهار عنوان کتاب چاپ کنند. دوم، تولید کتاب برای دولت و نه بر اساس تمایل جامعه، چون مطمئن بودند بخشی از تولید آنها(حداقل معادل رقم سرمایهگذاری) توسط نهادهای دولتی خریده میشود. بازار کتاب ایران که پیش از این متعادل و متوازن بود -حجم کتابهای تولیدشده با درخواست بازار هماهنگ بود- ناگاه با انبوهی از تولید مواجه شد که نه برایشان خریدار به حد کافی وجود داشت و نه بسیاری از آنها حداقل استانداردهای نشر کتاب را داشتند، زیرا توسط عوامل غیرحرفهای تولید شده بودند.»
سادگی فروش کتاب فارسی
اما جالبترین سخن در زمینه نشر و توزیع کتابهای ایرانی را شاید حمیدرضا شاهآبادی، مدیرعامل مؤسسه الهدی در نخستین نشست هماندیشی ناشران عضو گروه انتشاراتی الهدی بیان کرده باشد که گفته است: «در جهان چند میلیارد نفری، فروش چند میلیون نسخه کتاب ایرانی، کار دشواری نیست و اشتیاق در بازار فرهنگی وجود دارد» و نکته اصلی را ورود به بازار جهانی از راه صحیح آن دانسته است. او افزوده که فعالیت در حوزه کتاب فعالیتی تجاری و اقتصادی است و مثل هر کالای دیگری باید برای آن بازاریابی و بازارسازی شود.
شاهآبادی گفته: «از سال 1393 ساختار مؤسسه الهدی تغییر پیدا کرد و با تشکیل زیرمجموعههایی چون انتشارات رز، آژانس ادبی نوروز و انتشارات دارالهدی، این موسسه به گروهی انتشاراتی تبدیل شد، سپس با ارسال دعوتنامه برای ناشران از آنان برای پیوستن به گروه دعوت به عمل آمد و آثار منتخب آنان برای عرضه در بازارهای بینالمللی آمادهسازی شدند که عناوین آن در کاتالوگ مؤسسه قابل دسترسی اند. در ادامه طراحی سایت مؤسسه با هدف تبدیل شدن به یک آژانس ادبی مجازی انجام شد که بتواند آثار گروه را در عرصه جهانی معرفی کند.» به گفته وی، آثار ناشران همکار تاکنون در 11 نمایشگاه عرضه شده که این آمار تا پایان سال به 14 نمایشگاه خواهد رسید. او با بیان اینکه الهدی در هشت نمایشگاه به طور مستقیم حضور پیدا کرده و در باقی موارد از طریق مؤسسه نمایشگاههای فرهنگی، کتب مورد نظر را عرضه کرده است، افزوده: «در این نمایشگاهها سعی شده از تمام توان برای عرضه هرچه بهتر کتابها استفاده شود.»
در این نشست، لیلی حائری، مدیر آژانس ادبی کیا هم گفته در چند سال اخیر تلاش بسیاری کردیم که در نمایشگاههای فرانکفورت و بولونیا، ایران به عنوان مهمان ویژه شناخته شود، اما نپیوستن کشورمان به کنوانسیون برن، مانع اصلی اهدای این عنوان به ایران شده است. حائری رویکرد جدید برخی رایزنیهای فرهنگی درباره کمک گرفتن از ناشران خارجی را امیدوارکننده ارزیابی و دلیل آن را آشنایی ناشران خارجی با بازار جهانی و توزیع مطلوب آثار قلمداد کرده است.
جشنواره داستان انقلاب
از جمله جشنوارههای حوزه کتاب، جشنواره داستان انقلاب است که امسال هفتمین دورهاش را تجربه میکند. آنگونه که دبیر هنری این جشنواره بیان کرده، در این دوره تعداد ۳۸۳ عنوان اثر به دبیرخانه جشنواره رسیدهاند. حسین فتاحی با اشاره به هدف برگزاری جشنواره داستان انقلاب، گفته است که جشنواره با این هدف راهاندازی شد که تعداد بیشتری رمان و داستان با موضوع انقلاب، نوشته و استعدادهای جدید در این زمینه کشف شوند تا از این راه، تنور داستان انقلاب گرم بماند. وی افزوده که انقلاب پر از موضوعهای متنوعی است که میتواند دستمایه خلق اثر شود. از این رو محوریت جشنواره بر اساس داستان انقلاب انتخاب شده است. وی با یادآوری اینکه در این دوره داوریها و بازبینیها با سختگیری انجام و تلاش شد تا با این کار داوری نهایی راحتتر باشد، اضافه کرده: «آثار هم از جهت مضمون و هم از جهت ساختار، کیفیت قابل قبولی داشتند و نگاه تازه در بسیاری از این آثار دیده میشود. متأسفانه یکی از اتفاقاتی که طی این سالها نیفتاده این بوده که جشنواره پس از اعلام اسامی برگزیدگان به کار خود پایان میدهد. من چند بار از مدیران حوزه هنری و مسوولان اجرایی جشنواره خواستم که پس از اتمام جشنواره برگزیدگان به حال خود رها نشده و با حمایت از آنان تنور جشنواره در سال گرم بماند اما این موضوع تاکنون محقق نشده است.»
همچنین قرار است چهار کتاب برگزیده ششمین دوره جشنواره داستان انقلاب تا اختتامیه دوره جاری منتشر شوند. اختتامیه هفتمین دوره جشنواره داستان انقلاب،ساعت 16 یکشنبه 17 اسفند در حوزه هنری برگزار خواهد شد.
دارا و سارای کتاب درسی
کتابهای درسی همواره یکی از خاطرهانگیزترین کتابهایی بودهاند که در ذهن داریم. از تصاویر و نقاشیهایی ساده با رنگآمیزیهای شاد تا نوشتهها و حکایتهای کوتاه و خواندنی. اینکه این کتابها در روزگارانی که همهگونه تجهیزات ریز و درشت و نرمافزارهای متعدد نقاشی و طراحی در اختیار طراحان قرار گرفته باز هم باید از طرحها و تصاویر ساده استفاده کنند یا به مدد تکنولوژی، همه چیز باید مدرن و امروزی باشد، در اختیار کارشناسان برنامهریزی و تألیف کتابهای درسی است.
به تازگی مدیر کل دفتر تألیف کتابهای درسی ابتدایی و متوسطه نظری از جذابتر شدن تصاویر کتابهای درسی خبر داده و گفته که تلاش میشود کتابها به قدری جذاب باشند که از دید دانشآموزان و معلمان مقبولیت پیدا کنند و آنها از ظاهر کتاب لذت ببرند. محمود امانی طهرانی در عین حال به ایرنا گفته که بخش عمدهای از آمادهسازی هنری کتابهای درسی، سلیقهای است. وی با بیان اینکه تصویرگری بخشی از محتوای کتابهای درسی را تشکیل میدهد، افزوده است: «بخشی از پیام آموزشی از طریق تصاویر منتقل میشوند و صرفاً یک کار از حیث هنری و زیباییشناسی نیست. مولفان سفارش تصاویر برای کتابهای درسی را به مدیران هنری تألیف کتابها ارائه میکنند و در نهایت در مواردی که اختلافنظری بین مدیر هنری و مؤلف وجود داشته باشد جنبه آموزشی غلبه پیدا میکند.»
امانی درباره کیفیت تصاویر کتابهای درسی هم با اشاره به اینکه کتابها را به لحاظ تصویرگری با معیارهای گوناگونی میتوان ارزیابی کرد، یادآور شده: «یک جنبه آن مساله هنری، زیباشناسانه و آمادهسازی کتاب و جنبه دیگر فرهنگی و تناسب با محتوای علمی و آموزشی است که در هریک این زمینهها قدمهای خوبی برداشته شده است.» مدیر کل دفتر تألیف کتابهای درسی ابتدایی و متوسطه نظری میگوید هر کتاب درسی یک مدیر هنری دارد که با مدیر علمی در ارتباط و تعامل است، در حالی که تا سال 1370، کتابهای درسی بدون وجود مدیر هنری و فقط با حضور صفحهآرا تألیف و تصاویر عموماً توسط مؤلف با کیفیتهای گوناگون ارائه میشدند اما اکنون همه کتابهای درسی مدیر هنری دارند و بین عکاس، گرافیست و نقاش هماهنگی مناسبی ایجاد شده است و در دوره ابتدایی فونت اختصاصی برای چاپ کتابها وجود دارد که 10 سال روی آن کار کارشناسی صورت گرفته است. وی اضافه کرد: «چون در تألیف کتابهای درسی فرصت کافی برای بخش هنری وجود ندارد، کارها صرفاً بر اساس تجربیات انجام و در چاپهای بعدی و پس از آنکه از زمان انتشار کتاب دو سال گذشته باشد تصاویر کتابها با کیفیت بهتری ارائه میشوند.»
نامزدهای نهمین دوره جشنواره شعر فجر
هیأت داوران نهمین دوره جشنواره بینالمللی شعر فجر، نامزدهای بخش شعر را معرفی کردند. بر اساس انتخاب این هیأت، کتابهای «آوازهای فرشته بیبال» سروده محمد شمس لنگرودی(انتشارات نگاه)، «باغ در حصار مصائب» سروده علیرضا رجبعلیزاده کاشانی(انتشارات شهرستان ادب)، «تیترهای درشت سیاهترند» مجموعه شعر علیرضا عباسی(انتشارات مروارید)، «روی جاده ابریشم شعر» سروده محمد قهرمان(انتشارات جمهوری)، «شجرهنامه یک جن» سروده علیرضا بدیع(انتشارات فصل پنجم) و «ضد» سروده فاضل نظری(انتشارات سوره مهر) نامزدهای کتاب شعر در نهمین دوره جشنواره بینالمللی شعر شدهاند. محمدرضا روزبه، محمدرضا تقیدخت و مصطفی محدثی خراسانی، داوران بخش شعر در نهمین جشنواره بینالمللی شعر فجرند. برگزیدگان نهایی بخشهای رقابتی در جشنواره بینالمللی شعر فجر در مراسم اختتامیه این دوره از جشنواره، امروز 16 اسفند ماه در تالار وحدت معرفی میشوند.
تقدیر از مادر کتابداری نوین ایران
مدیرعامل موسسه خانه کتاب در مراسمی از پوراندخت(پوری) سلطانی تجلیل کرد. این مراسم که در مرکز همایشهای کتابخانه ملی ایران برای قدردانی از پوراندخت سلطانی، مادر کتابداری نوین ایران برگزار شده بود، مجید غلامی جلیسه، مدیرعامل خانه کتاب با اهدای لوح تقدیر و یک جلد کتاب نفیس از آثار استاد محمود فرشچیان، از وی تجلیل کرد.
در این مراسم که به مناسبت هفتاد و هفتمین سالگرد بزرگداشت کتابخانه ملی برگزار شد، شخصیتهای فرهنگی برجستهای چون عبدالله انوار، کامران فانی، حجتالاسلام محمود مرعشی نجفی، مهدی حجت، محمد بهشتی، علیاکبر اشعری، کاظم موسوی بجنوردی، محمد رجبی و نوشآفرین انصاری حضور داشتند.در بازارهای علمی جهان خودنمایی کند.
دوست دارم برای شرکت در نمایشگاه کتاب به تهران بیایم/ تجربه مسحورکننده هزارویکشب
اگر ما راوی نباشیم نیویورک تایمز روایتش از «وضعیت فرهنگ در جنگ خاورمیانه» را مسلط میکند
بینهایت علاقه به حضور در نمایشگاه بینالمللی کتاب تهران را دارم/ شخصیت افسانهای حسن صباح و ضرورت درک بیشتر از فرهنگ ایرانی
